Luận án ts khảo sát thành phần hóa học của rễ cây an điền sát hedyotis pressa pi

vn ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN  BÙI CHÍ HÀO KH O T TH NH PH N H A HỌC C A C AN ĐI N T HEDYOTIS PRESSA PIERRE EX PIT HỌ C PHÊ (RUBIACEAE) LUẬN VĂN THẠC Ĩ H A HỌC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, 2014 www.vn ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN  BÙI CHÍ HÀO KH O T TH NH PH N H A HỌC C A C AN ĐI N T HEDYOTIS PRESSA PIERRE EX PIT HỌ C PHÊ (RUBIACEAE) Chuyên ngành: Hóa hữu cơ Mã ngành: 60 44 27 LUẬN VĂN THẠC Ĩ H A HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. PHẠM NGUYỄN KIM TUYẾN GS. NGUYỄN KIM PHI PHỤNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, 2014 www.vn C Hoàn thành luận văn này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất đến với GS. guyễn Kim Phi Phụng, ng i đã tận tình h ớng dẫn, truyền đạt những kinh nghiệm quý báu, hỗ trợ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trên con đ ng học tập và nghiên cứu khoa học trong suốt th i gian vừa qua.

ên cạnh đ , tôi c ng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với TS. Ph m guyễn Kim Tuy n, ng i đã truyền đạt kinh nghiệm, hỗ trợ và đ ng viên tinh th n trong suốt quá trình tôi th c hiện đề tài này. ôi xin chân thành cám ơn PGS. guyễn T ung hân, TS.

Th gà, TS. guyễn Th nh Tuy , TS. T n Th u ng, TS. Ph m guyễn Kim Tuy n.

ôi xin cảm ơn cố d ợc sĩ Ph n Đức Bình đã giúp định danh khoa học của cây An điền – Hedyotis pressa Pierre ex Pit. Tôi xin cảm ơn TS. u nh Th g c T m đã giúp tôi nhiều kinh nghiệm quý báu trong quá trình giải các ph. Và cuối cùng, tôi xin đ ợc cảm ơn Ba ẹ V đã luôn ủng h , đ ng viên và ở bên tôi những lúc kh khăn nhất.

Tân An, ngày 25 tháng 8 năm 2014 B i Ch o www.vn Hedyotis pressa Pierre ex Pit, 1,2,3-trihydroxyanthraquinone (Pre-C2), maslinic acid (Pre-C8), 3-hydroxyurs-28(13)-lactone (Pre-C9), 2-hydroxy-1-methoxy-9,10-anthraquinone (Pre-C10), 2-hydroxymethyl-1-methoxy-9,10-anthraquinone (Pre-C11), asiatic acid (Pre-C12), 11-oxoursolic acid (Pre-C13), 23-hydroxyursolic acid (Pre-C14), ursolic acid (Pre-EA1 β-sitosterol (1:1) (Pre-PE1 Hedyotis, H. C u trúc hóa học c a các h p ch ê ịnh bằ ơ ổ nghi m hi ại và so sánh với d li u phổ NMR c a tài li u tham khảo. ABSTRACT From roots of H. pressa Pierre ex Pit., collected at Mui Ne, Phan Thiet City, Binh Thuan Province, ten compounds were isolated including: 1,2,3-trihydroxyanthraquinone (Pre-C2), maslinic acid (Pre-C8), 3-hydroxyurs-28(13)-lactone (Pre-C9), 2-hydroxy-1- methoxy-9,10-anthraquinone (Pre-C10), 1-methoxy-2-hydroxymethyl-9,10- anthraquinone (Pre-C11), asiatic acid (Pre-C12), 11-oxoursolic acid (Pre-C13), 23- hydroxyursolic acid (Pre-C14), ursolic acid (Pre-EA1) and a mixture of stigmasterol: β- sitosterol (1:1) (Pre-PE1).

Although these compounds were already known in some species of Hedyotis genus, but this is the first time they were confirmed in Hedyotis pressa. The chemical structure of these compounds was elucidated by spectroscopic methods as well as comparison of their NMR data with the published ones in the literature.vn MỞ ĐẦU Ngày nay, cùng với sự tiến bộ vượt bậc của các ngành khoa học kĩ thuật nói chung, ngành hóa học cũng đã góp một phần không nhỏ vào sự phát triển ấy nhằm phục vụ đời sống con người tốt hơn. Các nhà hóa học đã tổng hợp được nhiều loại hợp chất chữa trị nhiều loài bệnh khác nhau. Tuy nhiên, những loại thuốc này thường rất đắt tiền và một số chúng có tác dụng phụ, chính vì thế u hướng hiện nay à quay về với nền y học cổ truyền, sử dụng thảo mộc làm thuốc trị bệnh.

iệt am có nguồn thực vật đa dạng và phong phú là một ưu thế rất lớn đối với các nhà nghiên cứu hóa học các hợp chất thiên nhiên. Hiện nay, nhân dân ta đang dùng một số cây thuộc chi Hedyotis, họ Cà phê (Rubiaceae) làm thuốc chữa rắn cắn, suy nhược thần kinh, đau dạ dày, ương cốt, các bệnh viêm nhiễm, trị ung thư … Các nghiên cứu hóa học cho thấy các cây thuộc chi này thường chứa các sterol, triterpen, anthraquinone, iridoid … các hợp chất này có iên quan đến những dược tính đã trình bày ở trên. Hedyotis pressa Pierre ex Pit (An điền sát) là một loài thuộc chi Hedyotis, hiện chưa thấy có tài liệu nào nói về việc sử dụng oài này để làm thuốc và cũng chỉ có một tác giả c ng bố về thành phần hóa học của cây này. Việc tìm hiểu, nghiên cứu về thành phần hóa học của cây Hedyotis pressa Pierre ex Pit (An điền sát) là cần thiết, đó cũng chính à lí do chúng tôi thực hiện đề tài này.vn DA H Á TỪ V ẾT TẮT VÀ KÝ H ỆU DA H Á H H H U U HƯ T UA .vn re-EA1.

46 TÀ ỆU THA KH H www.vn DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU s: mũi đơn (singlet) d: mũi đôi (doublet) dd: mũi đôi đôi (doublet-doublet) t: mũi ba (triplet) m: mũi đa (multiplet) brs: mũi đơn rộng br d: mũi đôi rộng (broad doublet) br s: mũi đơn rộng (broad singlet) J: hằng số ghép spin NMR: phổ cộng hưởng từ hạt nhân (Nuclear Magnetic Resonance spectroscopy) DEPT: Distortionless Enhancement by Polarization Transfer COSY: phổ tương quan giữa 1H -1H (H-H Correlation Spectroscopy) HSQC: tương quan 1H -13C qua 1 nối (Heteronuclear Single Quantum Correlation) HMBC: tương quan 1H -13C qua 2, 3 nối (Heteronuclear Multiple Bond Coherence) HR-MS: khối phổ độ phân giải cao (High Resolution - Mass Spectroscopy) DMSO: DiMethyl SulfOxide www. hc i Hedyotis pressa Pierre ex Pit. Sắc ký lớp mỏng các loại cao sau khi thực hiện trích pha rắn silica gel áp dụng trên cao metha ba ầu. Sắc ký lớp mỏng các loại cao sau khi thực hiện trích pha rắn silica gel áp dụng trên cao metha ba ầu.

g a c ah ch Pre-C11. h i ch c c ại ca c h ch c Hedyotis pressa. 20 hc c ch ch ca ch f c a. ạ h i h h c c a m t s cây thu c thu c chi Hedyotis.

h h hầ hóa h c c Hedyotis ã cc gb 4 B ng 2. Kh i ng và thu su t các loại ca h c so với cao methanol ban ầu. h iệ h c a Pre-C10 ới 2-hydroxy-1-methoxy-9,10- anthraquinone. h iệ h c a Pre-C11 ới 2-hydroxymethyl-1- methoxy-9,10-anthraquinone.

29 h iệ h c a ba h ch i ec g c .vn h iệ h c a Pre-EA1 ới ic acid. h iệ h c a Pre-C8 với maslinic acid. h iệ h c a Pre-C12 với asiatic acid. h iệ h c a Pre-C13 với 11-oxoursolic acid.

h iệ h c a Pre-C14 với asiatic acid 23-hydroxyursolic acid. h iệ h c a PreC9 ới ic acid 3-hydroxyurs-11- en-28(13)-lactone .vn Hedyotis pressa Pierre ex Pit qu H NG T NG QU N 1. T n qu n v Hedyotis Chi Hedyotis có khoảng 150 loài, chủ yếu mọc ở những vùng có khí hậu nhiệt đới và ấm áp. Chúng thường có thân thảo, hơi vuông, cao từ 30-85 cm.

Lá nhỏ, phiến lá hẹp, có gân giữa, gân phụ không nổi rõ. Hoa màu trắng hay vàng, mọc thành từng cụm ở nách lá hay đỉnh nhánh. Các loài thuộc chi Hedyotis thường mọc ở sân vườn, bình nguyên Việt Nam, chủ yếu là Hedyotis diffusa Willd, Hedyotis corymbosa (L.) Lam, Hedyotis nigricans L.1 M t t v t Hedyotis pressa Pierre ex Pit gọi là n đi n sát[2] thuộc chi Hedyotis, họ Cà phê (Rubiaceae). Cỏ đa niên b , có ít r ở mắt; thân có 4 c nh tr n, có lông theo 2 hàng.

Lá có phiến oan, nhọn hay tà hai đ u, gân phụ 3 c p l i m t dưới, cu n ngắn, là bẹ nhọn. Chụm dày ở nách, hoa ch 4, vành tai nhọn, ng có lông ở cổ. Cây mọc phân b rộng r i từ mi n ắc đến Huế, vùng đ ng b ng. Hình cây n đi n sát Hedyotis pressa Pierre ex Pit 1 www.vn Hedyotis pressa Pierre ex Pit qu Hedyotis biflora (L.) Lam Hedyotis diffusa Willd Hedyotis caerulea (L.) Hook Hedyotis centranthoides Hedyotis coriacea Sm.

Hedyotis dichotoma Koen. Hình ảnh một s loài trong chi Hedyotis 2 www.vn Hedyotis pressa Pierre ex Pit qu 1. N n uv tn o dư c tính của cây n đi n sát chưa đư c nghiên c u nên dư c tính của một s loài trong chi Hedyotis s đư c trình bày trong Bảng 1. N n uv tr n m t s t u Hedyotis Cho đến nay, chỉ mới có một báo cáo nghiên c u v thành ph n hóa học của cây n đi n sát của L i Th im ung và các cộng s [3] vào n m 2009.

Từ cây n đi n sát, họ đ cô lập đư c: amentoflavone, kaempferol, kaempferol 3-O-- - glucopyranoside. Tên và cấu trúc của một s h p chất hóa học đ đư c cô lập từ một s loài thuộc chi Hedyotis đư c trình bày trong Bảng 1. Ho t tính sinh học của một s cây thu c thuộc chi Hedyotis Loà Hedyotis D tn Ứn ụn (đ u trị) H.[4] Thanh nhiệt, giải độc, làm Cảm m o, phát s t, đau họng, giảm đau, … viêm ruột, viêm mủ da, mụn nhọt, rắn rết cắn, .[4],[17] V đắng, tính mát, thanh Rắn cắn, đau bao tử, … nhiệt, giải độc,. mollis V ngọt, thanh nhiệt, giải Lở loét miệng lưỡi, loét d dày, tá Pierre e Pit.[3] độc, tiêu viêm,.

tràng, viêm họng, vết thương nhanh lên da non, .) Thanh nhiệt, tiêu viêm, l i Rắn cắn, sởi, s t, th n kinh suy Lam[5],[8] tiểu, tiêu sưng,. như c, bệnh gan, giun, viêm phế quản, đau nh c ương c t, thấp khớp, mụn nhọt,. hedyotidea ( C) háng ung thư Cảm l nh, viêm nhi m, … Hand.[4] Thanh nhiệt, tiêu viêm, … Viêm ruột thừa, viêm gan, rắn cắn, amidal, s t, s t rét, tê thấp, hen suy n, lao phổi, … H.[11] Thanh nhiệt, giải độc, … Viêm gan, viêm đường tiết niệu, 3 www.vn Hedyotis pressa Pierre ex Pit qu rắn độc cắn, ung thư, ban, trái, mẩn ng a, … H. pinifolia Wall ex G.

Tiêu sưng, giảm đau, … Đau nh c, tổn thương da, … Don.[6] Giảm đau, kháng viêm, … Đau mắt, bong gân, r i lo n sau khi sinh con, viêm khí quản, viêm phổi, phổi kết h ch, viêm oang miệng, … n 1. Thành ph n hóa học một s cây Hedyotis đ đư c công b. Loà Hedyotis T àn p ần H. Stigmasterol ( ), β-sitosterol (4), ursolic acid ( 4), oleanolic e enth.

mollis Hedyocapitin ( 05), capitellin ( 06), (–)-isocyclocapitellin Pierre e Pit.vn Hedyotis pressa Pierre ex Pit qu H.[4] methylanthraquinone (45), 3-hydro y-2-methyl-1- metho yanthraquinone (46), kaempferol 3-O-[β- - galactopyranosyl-(1→6)-β- -glucopyranoside] (74), quercetin 3-O-[β- -galactopyranosyl-(1→6)-β- - glucopyranoside] (76), quercetin 3-O-[(6-O-E-feruloyl)-β- - glucopyranosyl-(1→6)]-β- -glucopyranoside 77, quercetin 3-O-[(6-O-E-feruloyl)-β- -galactopyranosyl-(1→6)]-β- - glucopyranoside (78), (82), 6-O-p-coumaroylscandosic acid 5 www.