Luận án tìm hiểu đông y

Lời giới thiệu Nhiệm vụ của ngành y tế nước nhà là phải kết hợp tây với Đông y để xây dựng một nền y tế Việt Nam. Vốn là một thầy thuốc tây y, tôi rất chú ý tìm hiểu về Đông y. Nhưng qua hơn hai mươi năm học tập, nghiên cứu, đi nghe các lương y giảng giải, chỉ dẫn về Đông y, tôi vẫn thấy lý thuyết Đông y rất phức tạp, có khi trừu tượng không sao hiểu được. Cách đây hơn một năm, tôi được đọc bản thảo cuốn sách này của cụ Trần Đình Sóc.

Qua phần trình bày những suy nghĩ của cụ về phương pháp điều trị Đông y cũng như phần Tâm đắc (trình bày những ca bệnh, thường là nặng, mà cụ đã chữa khỏi), tôi đã tìm thấy những lời giải đáp có phần nào sáng tỏ. Trong ba phần của cuốn sách, tác giả đã tích cực bảo vệ quan điểm thống nhất về nguyên lý cơ bản của phương pháp biện chứng luận trị: nguyên nhân cơ bản phát sinh ra bệnh là mất thế quân bình âm dương, nguyên lý cơ bản chữa khỏi bệnh là phục hồi thế quân bình âm dương đó. Loại trừ những khía cạnh duy tâm, vô lý mà người đã gán ghép cho quan niệm âm dương của triết học phương đông, tác giả đã chứng minh trên các trường hợp cụ thể rằng âm dương bao hàm ở nhiều ý nghĩa vật lý và toán học về năng lượng học. Đó không phải là một cái gì bất động, một khối vật chất hay một khối lượng âm dương cụ thể nào.

Dương và âm trong y lý phương đông là cái thế so sánh giữa tổng sinh lực của cơ thể tiêu hao đi, lấy một thế quân bình làm tiêu chuẩn. Mất quân bình là sinh bệnh, mà phục hồi được quân bình là tạo điều kiện cơ bản để khỏi bệnh. Nhận định này, chúng tôi thấy có phần phù hợp với quan điểm của y học hiện đại mà An-tô-ni Hoóc (A. Horst), dựa vào điều khiển học của Vin-nơ (Wiener) đã trình bày trong Bệnh Lý Phân Tử: “Trong cơ thể, các phản ứng hóa và những hoạt động sống xảy ra theo nguyên tắc tự điều hòa, đưa đến cân bằng động của nội môi… tổng hợp quá mức một chất này, nhưng lại thiếu những chất khác dẫn tới tình trạng cơ thể không điều hòa mà lâm bệnh”.

(An-tô-ni Hooc, Bệnh Lý Phân tử. Cơ thể là một hệ hóa lý tự điều khiển, trang 71 và 82, bản dịch tiếng Việt. Nhà xuất bản Y học 1973). Cách đây gần hai nghìn năm, Trương Trọng Cảnh đã phát hiện vấn đề rối loạn quân bình âm dương và xếp các loại bệnh thành ba loại bệnh dương và ba loại bệnh âm.

Cụ Trần Đình Sóc, qua nhiều năm nghiên cứu Đông y và qua thực tiễn trị bệnh, đã nghiên cứu cặn kẽ bệnh Thiếu âm và bệnh Quyết âm (thuộc ba loại bệnh âm trong y lý của Trọng Cảnh), và đã có những nhận định và phát triển rất độc đáo về các vấn đề:  Âm dương trong y lý đông phương.  Nguyên nhân tổng hợp phát sinh bệnh và nguyên nhân cơ bản chữa khỏi bệnh.  Ý nghĩa biện chứng luận trị.  Nhận định bệnh thuộc dương hay thuộc âm với sự phân biệt mạch thường và mạch biến, chân tượng và giả tượng (vấn đề về hiện tượng và bản chất của bệnh hàn và bệnh nhiệt).

 Những nguyên tắc và phương pháp quân bình âm dương, điều trị với những bài thuốc là dược liệu cụ thể. Nhưng chính những nét độc đáo đó của tác giả (trong những quan niệm về y lý, về phương pháp điều trị và dùng dược liệu) mà cuốn sách này sẽ đặt ra không ít những vấn đề khiến nhiều người phải suy nghĩ. Tôi được biết tác giả, qua nhiều lần sửa đổi bổ sung, đã cố gắng giải đáp các vấn đề đã đặt ra. Song, theo chỗ tôi nhận định, đây chưa phải là một công 1 trình khoa học với đầy đủ tính chất chuẩn xác của nó để có thể thỏa mãn mọi hoài nghi, thắc mắc của độc giả.

Đây trước hết mới chỉ là những suy nghĩ, những thu hoạch của tác giả qua nhiều năm nghiên cứu và thực nghiệm được ghi lại với mục đích khiêm tốn là phổ biến tới quần chúng, và trước hết là tới các bạn đồng nghiệp, càng sớm và càng rộng càng hay. Tôi đã gặp nhiều người bệnh được cụ Sóc chữa khỏi, cũng như những người, bằng phương pháp tương tự như cụ Sóc, chữa khỏi nhiều bệnh nhân. Ở bệnh viện, chỗ tôi công tác, một số bệnh chữa theo phương pháp rút ra từ cuốn sách này cũng đã thu được những kết quả bước đầu. Thực tế trên, kết hợp với phần Tâm đắc mà tác giả đã ghi lại khá tỉ mỉ, cho phép tôi tin rằng cuốn sách sẽ đem lại những lợi ích xứng đáng cho những ai quan tâm đọc nó, vì như người ta thường nói, cuộc sống vốn là một cuốn sách vĩ đại.

Chúng ta chờ đợi những kết quả trực tiếp theo kiểm nghiệm giá trị của cuốn sách. Cụ Trần Đình Sóc, năm nay đã 75 tuổi, cụ đã viết cuốn sách này giữa lúc đế quốc Mỹ đánh phá miền Bắc ác liệt, bản thân lại đang bị ốm rất nặng, với ý thức tốt đẹp là muốn góp phần mình vào công cuộc bảo vệ sức khỏe của nhân dân, đông thời góp phần xây dựng nền y học Xã hội chủ nghĩa của nước nhà. Sau này, tuy thường xuyên yếu đau, cụ vẫn để nhiều công sức để sửa chữa và bổ sung cuốn sách. Trước nhiệt tình các mạng của cụ Sóc, Bác sĩ Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Văn Hưởng đã quan tâm động viên cụ Sóc nhiều để cụ hoàn thành công việc, đã ủy nhiệm cho tôi viết vài lời giới thiệu.

Vậy xin trân trọng giới thiệu tài liệu này với các bạn đồng nghiệp Đông y và Tây y để tham khảo và đóng góp thêm ý kiến, cũng kính mong các đồng nghiệp, nhất là các vị có những Tâm đắc về Thương hàn luận của ta sẽ viết các Tâm đắc của mình hoặc của ông cha để truyền lại, đặng góp phần xây dựng nền y học Việt Nam Xã hội chủ nghĩa. Hà Nội, ngày 10 tháng 6 năm 1974 BS. Nguyễn Hữu Thuyết. 2 Lời nói đầu Đã từ lâu, Đảng và Chính phủ ta có chỉ thị khai thác và tận dụng vốn y học cổ truyền (Đông y) là ngành chữa bệnh và phòng bệnh đã phục vụ nhân dân mấy ngàn năm.

Chính phủ đã cho thành lập Viện nghiên cứu Đông y, chúng ta có nhiệm vụ đóng góp phần hiểu biết của mình, trước hết phải cố gắng nắm được nguyên lý cơ bản và phần triết học của Đông y. Có người nói lý thuyết Đông y rất phức tạp: nào âm dương ngũ hành, nào ngũ vận lục khí, nào hàn nhiệt thực hư, quân hỏa tướng hỏa v.v… thực là trừu tượng; các nhà Đông y biện luận mỗi nhà một khác nhau, thiếu cơ sở khoa học. Tóm lại, một số người chỉ cho Đông y là một môn trị liệu theo kinh nghiệm chủ nghĩa, có nhiều tính chất siêu hình. Lại có người nói Đông y hợp tác với nhau để khoa học hóa Đông y.

Để giải đáp vấn đề thứ nhất, trước hết chúng ta thử nghiên cứu xem Đông y có tính khoa học hay không, hay đúng là một môn trị bệnh theo kinh nghiệm chủ nghĩa. Sau sẽ nghiên cứu lý do tại sao các nhà Đông y không thống nhất luận cũng như thực hành trị liệu. Giải đáp vấn đề thứ nhất thì vấn đề thứ hai sẽ giải đáp dễ dàng. Bởi vì nếu bản thân Đông y vốn có tính chất khoa học thì chỉ nên đặt vấn đề “hiện đại hóa Đông y” mà thôi.

Còn như Đông y quả thật không có tính khoa học, thì khoa học hóa Đông y là vấn đề rất khó, vì nó đã là không có cơ sở khoa học. Để góp chút ít tư liệu nhằm khẳng định tính chất khoa học của Đông y, mặc dầu khả năng còn có hạn, chúng tôi cũng cố gắng viết tập sách này trên cơ sở những nguyên lý cơ bản về phương pháp biện chứng luận trị của Trương Trọng Cảnh mà chúng tôi cho là khoa học và thực tiễn hơn cả so với học thuyết của các y gia khác. Sẽ có độc giả thắc mắc cớ sao chúng tôi nói về Trọng Cảnh mà không dẫn chứng lời Trọng Cảnh trong một sách nào, theo như cách viết sách nghiên cứu khoa học hiện thời. Nguyên lai tài liệu của Trọng Cảnh đã mất mát trong thời loạn Tam Quốc.

Đến thời Tần, Vương Thúc Hòa mới sưu tầm được một số còn lại của Trọng Cảnh viết ra bộ Thương hàn luận và Kim Quỹ Yếu Lược, trong đó có tham gia ý kiến của mình vào, khiến cho người sau đọc hai bộ sách ấy không nắm được bản sắc của Trọng Cảnh. Do đó, Trung Quốc cũng như Việt Nam ít ai trị bệnh như Trọng Cảnh. Đến thời Thanh, có Trần Niệm Tố xuất bản bộ “Trần Tu Viên” theo phương pháp Trọng Cảnh. Sau đó, Đường Dung Xuyên ra bộ “Trung Tây Hối Thông”, bổ chính bộ “Trần Tu Viên”, làm cho nhiều người hiểu được phần nào phương pháp Trọng Cảnh, chữa bệnh thu được nhiều hiệu quả tốt.

Đồng thời một số y gia Nhật BảnBản dựa vào sáu loại bệnh hình tam dương tam âm, pháp chẩn đoán cũng là pháp và phương của Trọng Cảnh – tuy đã bị các chú gia chú thích sai lầm – với tinh thần khách quan phê phán và dầy công thực nghiệm, đã khám phá được nhiều điều chính xác của Trọng Cảnh như Đại Chung Kinh Tiết, tác giả bộ “Hoàng Hán Y Học Yếu Quyết”, Thanh Bản Cầu Thân- một nhà tây y đã thực nghiệm phương pháp Trọng Cảnh trong vòng 18 năm – tác giả bộ “Hoàng Hán Y Học”, và nhiều tác giả khác. Những y gia Nhật Bản giúp cho giới Đông y hiểu rộng biết nhiều về Trọng Cảnh, thu được kết quả kỳ diệu trong trị bệnh. Dưới đây chúng tôi sẽ có những đoạn chứng dẫn lời của hai tác giả Nhật Bản kể trên. Tập sách này chỉ là những điều Tâm đắc thu hoạch được trong vòng 30 năm nghiên cứu trên kinh nghiệm thực tiễn lâm sàng của bản thân.

Qua các tài liệu trên, lược thuật và tìm hiểu phương pháp biện chứng luận trị của Trọng Cảnh có phân tích phê phán và tổng hợp, chúng 3 tôi ghi chép lại nhằm mục tiêu: gợi ý các bạn đồng nghiệp đông tây y để chúng ta nghiên cứu tập thể, đặng tìm xem Đông y có cơ sở thật sự khoa học hay không, góp phần nhỏ bé vào công cuộc xây dựng một nền y học Việt Nam Xã hội chủ nghĩa. Tập sách này chưa đáp ứng những đòi hỏi của một số độc giả muốn biết rõ hơn về Trương Trọng Cảnh, xin các vị ấy thông cảm.