Luận án tiểu thuyết phóng sự việt nam thế kỷ xx

MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp phân tích tác phẩm văn học.

Phương pháp so sánh. Phương pháp tiếp cận thi pháp học. Phương pháp liên ngành. Đóng góp của luận án.

Cấu trúc của luận án.4 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Nhận thức về các khái niệm cơ bản. Khái niệm phóng sự. Khái niệm tiểu thuyết.

Khái niệm tiểu thuyết phóng sự. Điểm lại tình hình nghiên cứu về tiểu thuyết phóng sự. Về tiểu thuyết phóng sự giai đoạn từ đầu thế kỷ XX đến 1945. Về tiểu thuyết phóng sự giai đoạn từ1945 đến 1975.

Về tiểu thuyết phóng sự giai đoạn từ sau 1975 đến hết thế kỷ XX. Đề xuất hướng nghiên cứu của luận án.25 CHƯƠNG 2: TIỂU THUYẾT PHÓNG SỰ VIỆT NAM TỪ ĐẦU THẾ KỶ XX ĐẾN 1945. Các tiền đề lịch sử - xã hội, văn hoá, văn học. Tiền đề lịch sử - xã hội.

Sự hình thành và diện mạo tiểu thuyết phóng sự từ đầu thế kỷ XX đến 1945. Sự hình thành tiểu thuyết phóng sự. Diện mạo tiểu thuyết phóng sự. Những thành tựu của tiểu thuyết phóng sự từ đầu thế kỷ XX đến 1945.

Thành tựu về nội dung. Sự lên tiếng kịp thời về các vấn đề nóng hổi của xã hội nông thôn Việt Nam dưới chế độ thực dân, phong kiến. Phơi bày và phản biện đanh thép các vấn đề bức xúc của đô thị Việt Nam dưới chế độ thực dân, phong kiến. Phê phán tái hiện sắc sảo chế độ khoa cử lỗi thời, qua đó phê phán phong trào phục cổ.

Thành tựu về nghệ thuật. Nghệ thuật kết cấu: sự dung hợp độc đáo giữa tiểu thuyết và phóng sự. Nhân vật - những điển hình bất hủ.59 CHƯƠNG 3: TIỂU THUYẾT PHÓNG SỰ VIỆT NAM TỪ 1945 ĐẾN 1975. Vài nét về bối cảnh lịch sử - xã hội và văn hoá tư tưởng.

Sơ lược diện mạo tiểu thuyết phóng sự giai đoạn 1945 – 1975. Một số thành tựu của tiểu thuyết phóng sự 1945 – 1975. Nhạy bén trong vấn đề nông thôn. Cập nhật tinh thần chiến đấu của quân và dân ta-kịp thời phát hiện vấn đề trong cuộc chiến đấu.

Phát hiện mặt trái ở thành thị.90 CHƯƠNG 4: TIỂU THUYẾT PHÓNG SỰ VIỆT NAM TỪ 1975 ĐẾN HẾT THẾ KỶ XX. Những bối cảnh lịch sử - xã hội, văn hóa, văn học từ 1975 đến hết thế kỷ XX. Bối cảnh lịch sử - xã hội. Bối cảnh văn học.

Diện mạo của tiểu thuyết phóng sự từ 1975 đến hết thế kỷ XX. Những thành tựu của tiểu thuyết phóng sự từ 1975 đến hết thế kỷ XX. Thành tựu về nội dung. Tinh thần nhập cuộc, tham gia trực tiếp vào các vấn đề thời sự nóng bỏng gay gắt của đời sống xã hộ.

Tinh thần chống tiêu cực và đề xuất các giải pháp xã hội. Nhận thức lại hiện thực nông thôn. Thành tựu về nghệ thuật. Tinh thần tìm tòi và cách tân thể loại.

Nghệ thuật xây dựng nhân vật đa dạng. Một số đóng góp về ngôn ngữ.148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ.151 TÀI LIÊU THAM KHẢO. Lý do chọn đề tài 1. Cho đến những năm cuối thế kỉ XX, tiểu thuyết Việt Nam đã có diện mạo đa dạng của tiểu thuyết hiện đại với nhiều xu hướng khác nhau, tiểu thuyết lịch sử, tiểu thuyết tự thuật, tiểu thuyết huyền ảo, tiểu thuyết hoạt kê, tiểu thuyết trinh thám, tiểu thuyết khoa học…trong đó có tiểu thuyết phóng sự.

Mỗi loại nói trên, trong tư cách là một thể tài, phải trải qua các chặng đường: hình thành, vận động và phát triển đồng thời tạo nên những kết tinh nghệ thuật riêng, chứa đựng cả một lịch sử phong phú, hấp dẫn cần được nghiên cứu. Tiểu thuyết phóng sự là một thể tài năng động, nó nhạy bén với những vấn đề bức xúc, kịp thời phản ánh và lên tiếng thể hiện quan điểm riêng trước các vấn đề đó. Ưu thế của tiểu thuyết phóng sự trước hết là ở sự tiếp cận hiện thực đời sống nhanh nhạy, quan tâm kịp thời và tập trung cao độ vào những vấn đề chính trị xã hội đang được công chúng chú ý, rất nhạy bén nhận ra hiện thực mới, dũng cảm xông vào chiếm lĩnh nó bằng phương thức hiệu quả nhất. Tiểu thuyết phóng sự đồng thời làm được cả hai việc: nhận diện, miêu tả và đề xuất những kiến nghị cùng bạn đọc.

Do đó tiểu thuyết phóng sự đã tạo nên hiệu ứng bất ngờ có tác dụng dây chuyền, lan rộng thấm sâu vào đời sống xã hội tạo nên sự gắn bó mật thiết và kịp thời giữa văn chương với đời sống. Tiểu thuyết phóng sự thế kỉ XX, cũng như các thể loại khác, đến nay đã góp vào gia tài tiểu thuyết Việt Nam một di sản không nhỏ. Tuy nhiên, chưa có công trình chuyên biệt nào nghiên cứu, tìm hiểu về vấn đề này. Với luận án nghiên cứu về tiểu thuyết phóng sự Việt Nam thế kỉ XX, tác giả đề tài muốn tìm hiểu về sự vận động và những thành tưụ, đóng góp của tiểu thuyết phóng sự trong tiến trình văn xuôi Việt Nam thế kỉ XX.

Từ việc tìm hiểu lịch sử nghiên cứu tiểu thuyết phóng sự Việt Nam thế kỷ XX, điểm lại các công trình nghiên cứu chúng tôi nhận thấy: hầu hết các nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở mức độ khảo sát các tác giả, tác phẩm cụ thể. Ở thời điểm thập kỉ đầu của thế kỉ XXI nhìn lại, chúng tôi thấy chưa có một công trình chuyên biệt nào 2 nghiên cứu về sự xuất hiện và quá trình vận động, phát triển của thể tài tiểu thuyết phóng sự Việt Nam của một thế kỷ vừa đi qua. Bởi vậy, chúng tôi muốn tìm hiểu và nghiên cứu vấn đề này trên cơ sở gợi mở và kế thừa những người đi trước để làm rõ sự vận động và khẳng định giá trị của tiểu thuyết phóng sự Việt Nam thế kỷ XX. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2.

Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là tiểu thuyết phóng sự Việt Nam thế kỷ XX. Trong quá trình tìm hiểu đề tài chúng tôi tập trung vào tác phẩm tiêu biểu kết tinh những thành tựu của tiểu thuyết phóng sự trong mỗi giai đoạn văn xuôi Việt Nam thế kỷ XX. Phạm vi nghiên cứu Chúng tôi tìm hiểu sự xuất hiện của tiểu thuyết phóng sự, diện mạo, tình hình sáng tác ở từng giai đoạn. Lựa chọn, khảo sát, nghiên cứu các tác phẩm đã được đánh giá cao để chỉ ra mạch vận động của thể tài tiểu thuyết phóng sự trong thế kỷ XX.

Để nhận diện rõ hơn, luận án còn tìm hiểu một số hiện tượng có liên quan đến đối tượng: thể tài phóng sự, tác phẩm thể hiện sự ghi chép trong văn học Trung đại, tác phẩm ký sự là tiền đề, cội nguồn góp phần xuất hiện thể tài tiểu thuyết phóng sự trong thế kỷ XX, tiểu thuyết phóng sự trong thế kỷ XXI. Một số tác phẩm có yếu tố phóng sự trong văn xuôi Việt Nam thế kỷ XX. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Mục đích của luận án là cung cấp một công trình có tính bao quát, toàn diện về tiểu thuyết phóng sự Việt Nam thế kỷ XX. Luận án đặt ra nhiệm vụ xác định khái niệm, các quan niệm về tiểu thuyết phóng sự, khảo sát diễn biến của thể tài này qua các giai đoạn để thấy được sự phong phú của tiểu thuyết nói chung và tiểu thuyết phóng sự nói riêng làm rõ sự vận động của tiểu thuyết phóng sự trong tiến trình phát triển văn xuôi Viê êt Nam thế kỷ XX.

Phương pháp nghiên cứu 4. Phương pháp phân tích tác phẩm văn học: Được sử dụng phân tích các cứ liệu cụ thể trong tác phẩm văn học để minh chứng cho những nhận định, những khái quát trong luận án. Phương pháp so sánh: Đặt đối tượng nghiên cứu trong mối tương quan với các thể tài tiểu thuyết khác để thấy rõ đặc điểm và đóng góp riêng của tiểu thuyết phóng sự, chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt của thể tài tiểu thuyết phóng sự với tiểu thuyết khác trong văn xuôi Việt Nam thế kỷ XX. Phương pháp tiếp cận thi pháp học: Luận án vận dụng các khái niệm thi pháp học để tìm hiểu cách thức tiếp cận, khám phá hiện thực của tiểu thuyết phóng sự tìm ra đặc sắc nghệ thuật trong kết cấu, cách xây dựng nhân vật, ngôn ngữ độc đáo mới lạ của tiểu thuyết phóng sự.

Phương pháp liên ngành: Tiểu thuyết phóng sự là thể tài có sự gần gũi với thể phóng sự, vì vậy cần huy động những tri thức liên ngành báo chí và văn học, tìm hiểu những đặc điểm của thể tài, phân biệt với các thể tài báo chí và văn học khác. Đóng góp của luận án Luận án là công trình chuyên biệt đầu tiên nghiên cứu một cách tương đối toàn diện và hệ thống về tiểu thuyết phóng sự Việt Nam thế kỷ XX. Luận án chỉ ra sự đóng góp của thể tài này trong bức tranh chung của nền văn xuôi Việt Nam thế kỷ XX. Luận án sẽ dùng làm tài liệu tham khảo, nghiên cứu cho giáo viên, học sinh các trường phổ thông, sinh viên, học viên ngành Ngữ văn các trường Cao đẳng, Đại học và những ai quan tâm đến thể tài này.

Cấu trúc của luận án Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, luận án được triển khai làm 4 chương Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Chương 2: Tiểu thuyết phóng sự Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến 1945 Chương 3: Tiểu thuyết phóng sự Việt Nam từ 1945 đến 1975 Chương 4: Tiểu thuyết phóng sự Việt Nam từ 1975 đến hết thế kỷ XX 4 NỘI DUNG CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nhận thức về các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm phóng sự Thể loại phóng sự ra đời rất sớm ở phương Tây, từ thế kỷ XVI, cùng với sự xuất hiện của báo chí và các phương tiện in ấn công nghiệp, do đòi hỏi thông tin của xã hội nên phóng sự ở thời kỳ này còn mang nặng tính chất thông tin, đơn giản về các sự kiện. Ở Việt Nam, phóng sự chỉ thực sự phát triển từ thập kỷ 30 của thế kỷ XX nhưng mau chóng đạt được những thành tựu rực rỡ, đóng vai trò là một trong những thể văn xuôi xung kích trong đời sống báo chí.

Đã có rất nhiều nhà nghiên cứu đưa ra định nghĩa về thể loại này: Từ điển thuật ngữ văn học do GS.TS Trần Đình Sử bổ sung, chỉnh lí, Nxb Giáo dục, tái bản 2004, đã đưa ra cách hiểu về phóng sự như sau: Phóng sự (tiếng Pháp: reportage): một thể thuộc loại hình kí.