Luận án tiến sỹ tư tưởng biện chứng hồ chí minh trong cách mạng giải phóng dân t

Tính cấp bách của đề tài Đại hội lần thứ VII của Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: "Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động…" [20. Sự khẳng định đó nói lên vai trò to lớn và cực kỳ quan trọng của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng nước ta. Tư tưởng của người là sự kế thừa tinh hoa trí tuệ của nhân loại được vận dụng sáng tạo dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, đưa cách mạng Việt Nam tới thắng lợi vẻ vang đã trở thành một tài sản tinh thần quý báu của Đảng và của cả dân tộc. Tư tưởng Hồ Chí Minh còn sống mãi trong sự nghiệp của chúng ta và là tài sản quý giá trong kho tàng văn hoá nhân loại.

Tư tưởng Hồ Chí Minh bao quát nhiều lĩnh vực rộng lớn và phong phú mà nền tảng là tư tưởng triết học. Tìm hiểu tư tưởng biện chứng của Người trong cách mạng giải phóng dân tộc là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Bởi vì để xác định được mục tiêu, đường lối và phương pháp cách mạng đúng đắn thì tư tưởng biện chứng khoa học có ý nghĩa quan trọng đặc biệt. Có thể nói, tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh trong cách mạng giải phóng dân tộc mang tính cách mạng, khoa học và sáng tạo phù hợp với điều kiện lịch sử - cụ thể ở Việt Nam - một đất nước thuộc địa nửa phong kiến.

Tư tưởng đó có ý nghĩa rất quan trọng trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam trong mấy chục năm qua và ngày nay đang tiếp tục soi sáng công cuộc đổi mới đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa của dân tộc ta trên nhiều lĩnh vực như: xác định đường lối xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; xác định rõ bạn thù; phát huy nội lực kết hợp với chủ động hội nhập quốc tế; xây dựng đội ngũ cán bộ có đức, có tài; xây dựng đạo đức mới, văn hoá mới; xây dựng Đảng và Nhà nước vững mạnh v.v… Vì vậy, nghiên cứu tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh không những cần thiết mà còn là vấn đề cấp bách. Tình hình nghiên cứu đề tài Tư tưởng Hồ Chí Minh là một lĩnh vực rộng lớn và phong phú. Nó đã được nhiều tác giả trong nước cũng như ngoài nước dày công nghiên cứu và công bố nhiều công trình có giá trị lý luận cũng như thực tiễn. Đặc biệt trong dịp kỷ niệm lần thứ 100 ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhiều công trình đã nêu những đóng góp to lớn của Người đối với phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc và với nền văn hoá thế giới (xem: "Hội thảo quốc tế về Chủ tịch Hồ Chí Minh, anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hoá lớn, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1990).

Gần đây, nhiều công trình khoa học nghiên cứu về nhiều lĩnh vực khác nhau của Người lần lượt ra đời. Có thể nêu một số công trình: Góp phần tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1991 của PGS, PTS Lê Sĩ Thắng; Góp phần tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1992; Chương trình nghiên cứu cấp Nhà nước về tư tưởng Hồ Chí Minh đã công bố tác phẩm: "Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh" tập 1 và tập 2, Viện Hồ Chí Minh xuất bản, Hà Nội, 1993; Tư tưởng, đạo đức Hồ Chí Minh trong sự tiếp thu có chọn lọc, văn hoá Khổng giáo, tạp chí thông tin lý luận, số 2 - 1994 của GS Nguyễn Văn Hồng; Tư tưởng Hồ Chí Minh - Một số nội dung cơ bản, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995 của PGS, PTS Nguyễn Bá Linh; Hồ Chí Minh người anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hoá kiệt xuất, Tạp chí thông tin lý luận, số 5 - 1995 của Đỗ Mười; Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1996 của PGS, PTS Thành Duy; Sự hình thành về cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997 của GS Trần Văn Giàu; Một số vấn đề phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu về Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997 của tập thể các tác giả do PGS Song Thành (chủ biên); Một số chuyên đề về môn học tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997 của tập thể các tác giả do PGS, PTS Mạch Quang Thắng (chủ biên). Cùng với các công trình nêu trên, một số tác giả đã có những công trình nghiên cứu để làm sáng tỏ sự nghiệp lãnh đạo cách mạng sáng suốt và đúng đắn của Hồ Chí Minh nhằm đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Trong số đó đáng chú ý là những công trình: Nguyễn Đăng Châu - Vài suy nghĩ về nguyên tắc "biết thắng từng bước cho đúng" trong phương pháp cách mạng dân tộc - dân chủ.

Tạp chí Triết học, số 1 - 1973; Trần Nhâm - Một số vấn đề khoa học và nghệ thuật lãnh đạo của cách mạng của Đảng ta trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước, Tạp chí Triết học, số 7 - 1974; Trần Hữu Tiến - Quan hệ giữa tuần tự và nhảy vọt trong cách mạng, Tạp chí Triết học, số 9 - 1975; Lê Ngọc - Những cống hiến lý luận của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vào học thuyết mác-xít về giải phóng dân tộc và giải phóng giai cấp, Tạp chí Thông tin lý luận, số 11 - 1993; Nguyễn Thế Hinh - Tư tưởng Hồ Chí Minh về sự chuyển biến từ cách mạng giải phóng dân tộc lên cách mạng xã hội chủ nghĩa, Tạp chí Cộng sản, số 15 - 1997; Đặng Xuân Kỳ (chủ biên) - Phương pháp và phong cách Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997; Võ Nguyên Giáp (chủ biên) - Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997; Nguyễn Đức Bình - Giương cao ngọn cờ tư tưởng Hồ Chí Minh đưa sự nghiệp cách mạng tiến lên giành thắng lợi mới, Báo Nhân Dân ngày 17/5/2000; Lê Khả Phiêu - Tư tưởng Hồ Chí Minh soi sáng con đường của Đảng ta và nhân dân ta tiến vào thế kỷ XXI, Báo Nhân Dân ngày 19/5/2000. Tư tưởng Hồ Chí Minh đã được nghiên cứu trên nhiều lĩnh vực khác nhau nhưng tư tưởng triết học của Người thì sự nghiên cứu mới chỉ là bước đầu. Có thể nêu một số công trình đã được công bố như: Tùng Cương - Kế thừa và phát triển tư tưởng triết học Hồ Chí Minh, Tạp chí Triết học, số 1-1991; Nguyễn Tài Thư - Về mâu thuẫn dân tộc và cách giải quyết chúng trong tư tưởng Hồ Chí Minh, Tạp chí Triết học, số 1-1994; Lê Hữu Nghĩa (chủ biên) - Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh, Nxb Lao động, Hà Nội, 1997; Hoàng Chí Bảo - Tìm hiểu tư tưởng triết học của Hồ Chí Minh, Tạp chí Thông tin lý luận, số 5/1998 v.v… Những công trình nghiên cứu trên đã gợi mở một số vấn đề về tư tưởng triết học Hồ Chí Minh như: về nguồn gốc và thế giới quan; về thống nhất giữa lý luận và thực tiễn; về mối quan hệ giữa giai cấp và dân tộc v.v… Tuy nhiên, chưa có một chuyên khảo nào bàn về tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh trong cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam. Với những lý do trên, chúng tôi mạnh dạn bước đầu đi vào nghiên cứu đề tài này.

Mục đích và nhiệm vụ của luận án Mục đích của luận án: Trên cơ sở nghiên cứu tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh trong cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam, luận án góp phần làm sáng tỏ bản chất cách mạng và khoa học cùng với những đặc điểm chủ yếu của tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh. Từ đó rút ra một số quan điểm cơ bản vận dụng tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh vào công cuộc đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay. Để đạt được mục đích trên, luận án cần giải quyết những nhiệm vụ sau: Một là: Trình bày nguồn gốc tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh. Hai là: Phân tích nội dung chủ yếu của tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh trong cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam.

Ba là: Xác định những quan điểm cơ bản vận dụng tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi mới hiện nay. Giới hạn nghiên cứu của luận án Tuy nghiên cứu tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh trong cách mạng giải phóng dân tộc, nhưng tác giả không có tham vọng trình bày tất cả các quan điểm biện chứng mà chỉ tập trung phân tích những quan điểm biện chứng chủ yếu có vai trò đặc biệt quan trọng trong chỉ đạo cách mạng giải phóng dân tộc của Hồ Chí Minh. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu Cơ sở lý luận của luận án là lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những tư tưởng trong các văn kiện của Đảng, trong các tác phẩm viết về Hồ Chí Minh. Phương pháp luận chung của luận án là những phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.

Trong đó, khai thác nhiều sự kết hợp phương pháp lịch sử với lôgíc, phân tích với tổng hợp. Cái mới của luận án Luận án góp phần bước đầu hệ thống hoá nguồn gốc lý luận và thực tiễn của tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh; làm sáng tỏ nội dung chủ yếu của tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh; rút ra bản chất và những đặc điểm chủ yếu của tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh trong lãnh đạo cách mạng giải phóng dân tộc ở Việt Nam; xác định những quan điểm cơ bản vận dụng tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi mới đất nước. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn Bằng kết quả đạt được trong luận án, tác giả hy vọng góp phần làm sáng tỏ giá trị của tư tưởng biện chứng Hồ Chí Minh trong cách mạng giải phóng dân tộc và trong giai đoạn cách mạng hiện nay. Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu giảng dạy và học tập tư tưởng Hồ Chí Minh.

Kết cấu của luận án Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận án gồm 3 chương với 10 tiết và danh mục tài liệu tham khảo.Chương 1 NGUỒN GỐC TƯ TƯỞNG BIỆN CHỨNG HỒ CHÍ MINH TRONG CÁCH MẠNG GIẢI PHÓNG DÂN TỘC Tư tưởng là lĩnh vực được quan tâm hàng đầu do giá trị hướng dẫn hoạt động thực tiễn của nó quyết định.