Luận án tiến sỹ phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướ

Tính cấp thiết của đề tài Công cuộc đổi mới đất nước do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo trong những năm qua đã thu được nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Điều đó cho phép khẳng định đường lối đổi mới nói chung, đường lối đổi mới kinh tế nói riêng, trong đó có chủ trương phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần là hoàn toàn đúng đắn. Việc phát triển kinh tế hàng hoá nhiều thành phần thực chất là sự điều chỉnh QHSX, trước hết là quan hệ sở hữu, làm cho chúng phù hợp hơn với tính chất, trình độ phát triển của LLSX. Sở hữu tư nhân được pháp luật thừa nhận và bảo hộ là cơ sở cho sự ra đời và phát triển KTTN trong thời gian qua, đặc biệt sau khi có Luật Doanh nghiệp tư nhân (1991) và nay là Luật Doanh nghiệp (2005).

Kinh tế tư nhân ra đời và phát triển đã khẳng định rõ vị trí, vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Điều này đã được Đại hội IX, Nghị quyết Trung ương 5 (Khoá IX) và Đại hội X của Đảng chỉ rõ: KTTN là bộ phận cấu thành quan trọng, là một trong những động lực của nền kinh tế, đồng thời phát triển KTTN là vấn đề chiến lược, lâu dài trong suốt TKQĐ lên CNXH ở nước ta. Thực tế trong thời gian qua, KTTN đã có những đóng góp đáng kể trong tạo ra động lực thúc đẩy sự tăng trưởng và đưa nền kinh tế nước ta vận động theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, bên cạnh những tác động tích cực, KTTN cũng bộc lộ những hạn chế, bất cập cả đối với phát triển kinh tế và củng cố quốc phòng.

Hơn nữa, trong điều kiện hiện nay phát triển KTTN là chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta, song nhận thức của một bộ phận nhân dân và cán bộ, đảng viên về vấn đề này cũng còn có những lệch lạc làm ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của KTTN nói riêng, đến việc thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và BVTQ nói chung. 6 Bởi vậy, việc làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển KTTN trong nền KTTT định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay là cơ sở cho đánh giá vai trò, thực trạng, dự báo xu hướng phát triển để có quan điểm và giải pháp phù hợp, một mặt khuyến khích phát triển KTTN, mặt khác thấy được tác động của nó đến củng cố quốc phòng (cả mặt tích cực và tiêu cực) để nhà nước định hướng, điều tiết, kiểm soát hoạt động của KTTN theo đúng định hướng XHCN, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp xây dựng và BVTQ. Đây là vấn đề có ý nghĩa quan trọng cả về lý luận và thực tiễn ở Việt Nam hiện nay. Vì vậy, tác giả lựa chọn vấn đề: “Phát triển kinh tế tư nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và tác động của nó đến củng cố quốc phòng ở nước ta hiện nay” làm đề tài nghiên cứu.

Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Cho đến nay, vấn đề phát triển KTTN trong nền KTTT định hướng XHCN và tác động của nó đến củng cố quốc phòng ở nước ta, đã có nhiều công trình khoa học, bài viết của các tác giả cũng như các văn kiện, nghị quyết của Đảng đề cập đến một cách trực tiếp hay gián tiếp, ở khía cạnh này hay khía cạnh khác của vấn đề nghiên cứu trên cả bình diện lý luận và thực tiễn. Xung quanh quan niệm về KTTN và phát triển KTTN trong nền KTTT định hướng XHCN. Văn kiện Hội nghị lần thứ Năm, Ban Chấp hành Trung ương Khoá IX, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002, trong đó Nghị quyết số 14/NQTƯ về “Tiếp tục đổi mới cơ chế, chính sách, khuyến khích, tạo điều kiện phát triển KTTN” đã đưa ra quan niệm về KTTN một cách khá hoàn chỉnh. Theo đó, KTTN được xác định bao gồm kinh tế cá thể, tiểu chủ và tư bản tư nhân hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ dưới nhiều hình thức tổ chức quản lý khác nhau như: DNTN, công ty TNHH, CTCP, công ty hợp danh, hộ SX,KD cá thể.

Điều này, đã khắc phục được tình trạng thiếu thống nhất trong việc xem xét, 7 thống kê, đánh giá về KTTN. Trong Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, quan niệm về KTTN tiếp tục được khẳng định và làm rõ với việc KTTN được xác định là một thành phần kinh tế, trong đó có (cá thể, tiểu chủ, tư bản tư nhân). Như vậy, có thể thấy quan niệm về KTTN ở nước ta hiện nay đã được Đảng ta xác định rõ thông qua nghị quyết Trung ương 5 (Khoá IX) và Văn kiện Đại hội Đảng X. Tuy nhiên, bàn về quan niệm phát triển KTTN trong nền KTTT định hướng XHCN, mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu như: Nghị quyết Trung ương 5 (Khoá IX), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002; Trần Ngọc Bút, “Phát triển KTTN định hướng XHCN”, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002; Nguyễn Thị Cành, “Quan điểm và chính sách phát triển KTTN trong TKQĐ lên CNXH”, Tạp chí Phát triển kinh tế, số 7/ 2002; Trần Kim Hào, “Một số ý kiến về phát triển khu vực KTTN ở nước ta”, Tạp chí Kinh tế & Dự báo, số 10/2002; Đặng Xuân Kỳ, “Phát triển KTTN một vấn đề có ý nghĩa chiến lược trong TKQĐ lên CNXH ở nước ta”, Thông tin Công tác tư tưởng lý luận, số 11/2004; Hoàng Văn Hoa, “Một số ý kiến về phát triển KTTN ở Việt Nam năm 2004”, Tạp chí Kinh tế và phát triển, số 93/2005; … bàn về phát triển KTTN, nhưng các công trình nghiên cứu này cũng như Nghị quyết của Đảng mới chỉ luận giải quan niệm về KTTN và một số nội dung liên quan đến phát triển KTTN là chủ yếu, chưa có công trình nghiên cứu nào đưa ra quan niệm về phát triển KTTN cũng như phát triển KTTN trong nền KTTT định hướng XHCN.

Về sự cần thiết phát triển KTTN ở nước ta hiện nay. Đã có nhiều công trình nghiên cứu trình bày vấn đề này: Lê Xuân Bá “KTTN - bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế nước ta”, Tạp chí Cộng sản, số 22 (8/2002); Hà Huy Thành, Thành phần kinh tế cá thể, tiểu chủ và tư bản tư nhân lý luận và chính sách, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2002; Trần Ngọc Bút, Phát triển 8 KTTN định hướng XHCN, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội 2002; Hồ Văn Vĩnh “KTTN trong nền KTTT định hướng XHCN”, Tạp chí Cộng sản số 21 (7/2003); Vũ Đình Ánh “Vai trò của khu vực KTTN trong nền KTTT định hướng XHCN”, Tạp chí Lý luận, số 5/2004; Nguyễn Ngọc Sơn “Khu vực KTTN ngày càng khẳng định vị thế quan trọng ở Việt Nam”, Tạp chí Kinh tế & Dự báo, số 4/2005; Lê Khắc Triết, Đổi mới và phát triển KTTN Việt Nam - thực trạng và giải pháp, Nhà xuất bản Lao động, 2005; Đinh Thị Thơm, KTTN Việt Nam sau hai thập kỷ đổi mới - thực trạng và những vấn đề, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 2005.; Trịnh Thị Hoa Mai, KTTN Việt Nam trong tiến trình hội nhập, Nhà xuất bản Thế giới, Hà Nội, 2005 v.v… Trong đó, có công trình đề cập một cách trực tiếp đến một số yếu tố quy định sự cần thiết phát triển KTTN ở nước ta hiện nay, mặc dù sự đề cập đó ở những mức độ khác nhau. Song, nhiều công trình không trực tiếp đi vào luận giải sự cần thiết phát triển KTTN ở nước ta hiện nay, mà tập trung làm rõ vai trò của KTTN đối với nền kinh tế quốc dân - nền KTTT định hướng XHCN ở nước ta hiện nay trên một số vấn đề cơ bản như: góp phần giải quyết việc làm, cải thiện đời sống người lao động; đóng góp vào tăng trưởng GDP và ngân sách nhà nước; góp phần hoàn thiện QHSX xã hội chủ nghĩa trong TKQĐ; đẩy nhanh việc hình thành thể chế KTTT định hướng XHCN và quá trình hội nhập kinh tế khu vực, quốc tế của Việt Nam; bảo đảm phát huy dân chủ trên lĩnh vực kinh tế trong điều kiện nước ta hiện nay v.v… và coi đó như là một trong những yếu tố quan trọng để khẳng định sự cần thiết đối với phát triển KTTN ở nước ta hiện nay. Đáng lưu ý là công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Đình Kháng, “KTTN và xu hướng của nó trong nền KTTT định hướng XHCN”, Tạp chí Lý luận chính trị, số 4/2002.

Trong đó, tác giả đưa ra 5 lý do khẳng định sự tồn tại nhiều thành phần kinh tế, trong đó có KTTN ở nước ta hiện nay, bao gồm: yêu cầu xây dựng QHSX xã hội chủ nghĩa; đặc điểm Việt Nam khi bước vào TKQĐ; vai trò của kinh tế tư nhân trong nền kinh tế; thực trạng tiềm lực, khả năng của KTNN, 9 kinh tế tập thể chưa đủ mạnh để có thể đảm đương được việc đáp ứng nhu cầu của xã hội và đòi hỏi của tình hình quốc tế hiện nay. Nói tóm lại, sự tồn tại phát triển KTTN trong TKQĐ lên CNXH ở Việt Nam như trình bày của tác giả là xuất phát từ đặc điểm TKQĐ, từ quy luật QHSX phải phù hợp với tính chất, trình độ phát triển của LLSX, từ thực trạng vai trò KTTN ở nước ta hiện nay. Song, một trong những lý do có thể nói là rất quan trọng quy định sự tồn tại và phát triển KTTN ở nước ta hiện nay là do yêu cầu của phát triển KTTT định hướng XHCN thì chưa được đề cập. Về tác động của phát triển KTTN đến củng cố quốc phòng ở nước ta hiện nay.

Đã có một số công trình của các tác giả nghiên cứu về tác động của phát triển kinh tế nói chung đến củng cố quốc phòng và xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam. Song, liên quan đến sự tác động của phát triển KTTN đến củng cố quốc phòng ở Việt Nam hiện nay, đáng lưu ý có công trình: “Vai trò của KTTN trong phát triển kinh tế và củng cố quốc phòng trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc”, luận văn thạc sĩ kinh tế, năm 2003 của tác giả Nguyễn Thanh Bình.