Luận án tiến sỹ các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định duy trì khách hàng tại các

GI O V OT O TRƢỜNG I HỌ KINH T TP HỒ H MINH ------------- TRẦN THỊ THU PHƢỜNG C NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG N QUY T ỊNH DUY TRÌ KH H H NG T I ÔNG TY KIỂM TO N LẬP VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HCM - 2022 GI O V OT O TRƢỜNG I HỌ KINH T TP HỒ H MINH ------------- TRẦN THỊ THU PHƢỜNG C NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG N QUY T ỊNH DUY TRÌ KH H H NG T I ÔNG TY KIỂM TO N LẬP VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1 PGS TS Trần Thị Giang Tân 2 PGS TS Trần Phƣớc TP. HCM – Năm 2022 i LỜI AM OAN Tôi cam đoan luận án là do tôi thực hiện, dƣới sự hƣớng dẫn của PGS.TS Trần Thị Giang Tân và PGS.TS Trần Phƣớc. Trong luận án, tôi không sao chép bất kỳ công trình nghiên cứu nào, ngoại trừ những tham khảo từ những nghiên cứu trƣớc đã đƣợc trích dẫn trong luận án.

HCM, ngày tháng năm 2022 Tác giả Trần Thị Thu Phƣờng ii LỜI ẢM ƠN Trải qua một thời gian dài, đến nay, tôi đã hoàn thành luận án nhờ sự giúp đỡ của thầy, cô. Tôi cám ơn tất cả quý thầy, cô.TS Trần Thị Giang Tân. Nhờ sự tận tâm hƣớng dẫn của cô, tôi đã học đƣợc nhiều điều và đã hoàn thành luận án.TS Trần Phƣớc. Thầy đã hƣớng dẫn, góp ý, hỗ trợ cho tôi thực hiện và hoàn thành LA.

Tôi cám ơn Viện đào tạo và quý thầy, cô Trƣờng ĐHKT TP.HCM đã giảng dạy, giúp đỡ, hỗ trợ cho tôi thực hiện luận án. Tôi cám ơn Trƣờng Đại Học Tài Chính – Kế toán và Ban lãnh đạo Khoa Kế Toán - Kiểm Toán đã tạo điều kiện để tôi thực hiện luận án. Sau cùng, tôi cám ơn gia đình của tôi. Gia đình đã cho tôi sự động viên giúp tôi vƣợt qua những khó khăn và hoàn thành luận án này.

HCM ngày tháng năm 2022 Tác giả iii M L LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. viii DANH MỤC BẢNG.

ix DANH MỤC HÌNH. xiii CHƢƠNG MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu.

Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Kết cấu luận án .7 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC.

Tổng quan các nghiên cứu trƣớc trên thế giới về các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định chấp nhận, duy trì khách hàng. Tổng quan các nghiên cứu chung về chấp nhận và duy trì khách hàng. Tổng quan các nghiên cứu về duy trì khách hàng. Nhận xét về các nghiên cứu trƣớc trên thế giới liên quan đến duy trì khách hàng.

Các nghiên cứu trong nƣớc. Kết quả đạt đƣợc của các nghiên cứu trƣớc và khoảng trống nghiên cứu. Những kết quả đạt đƣợc của các nghiên cứu trƣớc và những vấn đề cần đƣợc tiếp tục nghiên cứu. Định hƣớng nghiên cứu.

32 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1.33 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Một số khái niệm nền tảng. Quyết định chấp nhận và duy trì khách hàng. Rủi ro kiểm toán.

Rủi ro kinh doanh của khách hàng. Rủi ro kinh doanh của công ty kiểm toán. Ban quản trị của khách hàng. Mức độ chuyên ngành của công ty kiểm toán.

Giá phí kiểm toán. Các quy định về chấp nhận, duy trì khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính. Chuẩn mực kiểm toán quốc tế. Chuẩn mực kiểm toán và các quy định của Việt Nam.

Các lý thuyết nền tảng. Lý thuyết ra quyết định. Lý thuyết quản trị rủi ro (Risk Management theory). Các lý thuyết về động lực.

Lý thuyết lựa chọn hợp lý .5 Lý thuyết cân bằng về đạo đức khi ra quyết định. Mô hình nghiên cứu sơ khởi. 61 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2.64 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phƣơng pháp và quy trình nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu. Thang đo các khái niệm nghiên cứu ban đầu. Quyết định duy trì khách hàng.

Rủi ro kiểm toán. Rủi ro kinh doanh của khách hàng. Rủi ro kinh doanh của công ty kiểm toán. Đặc điểm Ban quản trị của khách hàng.

Mức độ chuyên ngành của công ty kiểm toán. Giá phí kiểm toán. Biến kiểm soát. Nghiên cứu định tính.

Quy trình thiết kế nghiên cứu định tính. Phỏng vấn chuyên gia. Nghiên cứu định lƣợng. Quy trình thiết kế nghiên cứu định lƣợng.

Phƣơng pháp thu thập dữ liệu. Quy mô mẫu và phƣơng pháp chọn mẫu. Các bƣớc phân tích dữ liệu. 84 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3.89 vi CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Kết quả nghiên cứu định tính. Mô hình nghiên cứu chính thức và các giả thuyết nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu chính thức. Các giả thuyết nghiên cứu.

Đo lƣờng các biến trong mô hình nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu định lƣợng. Mô tả mẫu nghiên cứu. Kết quả kiểm định mô hình đo lƣờng hành vi điều chỉnh lợi nhuận.

Kết quả hồi quy mô hình nghiên cứu .4 Kết quả hồi quy mô hình nghiên cứu với thông số thay thế. Tổng hợp và bàn luận kết quả. Tổng hợp kết quả mô hình nghiên cứu. Bàn luận kết quả kiểm định các giả thuyết nghiên cứu.

138 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4.143 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN, HÀM Ý VÀ HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI. Đóng góp của luận án. Đóng góp về lý thuyết. Đóng góp về thực tiễn:.

Một số hàm ý. Đối với công ty kiểm toán. Đối với Hội nghề nghiệp. Hạn chế và hƣớng nghiên cứu tiếp theo.

152 vii KẾT LUẬN CHƢƠNG 5.153 DANH MỤC CÔNG TRÌNH TÁC GIẢ .1 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .13 viii ANH M TỪ VI T TẮT h h vi t đầy đủ bằng h vi t đầy đủ bằng vi t tắt ti ng Anh ti ng Việt BCTC - Báo cáo tài chính BCTN - Báo cáo thƣờng niên CNKH Chấp nhận khách hàng CTKT - Công ty kiểm toán DTKH - Duy trì khách hàng ĐCLN - Điều chỉnh lợi nhuận HĐLT - Hoạt động liên tục HNX Hanoi Stock Exchange Sàn giao dịch Chứng khoán Hà Nội HOSE Ho Chi Minh Stock Sàn giao dịch Chứng khoán Hồ Chí Exchange Minh KTV - Kiểm toán viên NC - Nghiên cứu NQL - Ngƣời quản lý PCA Principal Component Phân tích thành phần chính Analysis RRKD - Rủi ro kinh doanh RRKT - Rủi ro kiểm toán YKCNTP - Ý kiến chấp nhận toàn phần YKKT - Ý kiến kiểm toán VN - Việt Nam VietNam Standard on Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam VSA Auditing VSQC1 VietNam Standard on Chuẩn mực kiểm soát chất lƣợng số Quality Control 1 1 ix ANH M ẢNG ẢNG N I UNG Trang Bảng 1.1 Tổng hợp các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định DTKH 27 Bảng 3.1 Đo lƣờng quyết định DTKH 70 Bảng 3.2 Các khái niệm đo lƣờng RRKT 71 Bảng 3.3 Khái niệm đo lƣờng RRKD của khách hàng 73 Bảng 3.4 Khái niệm đo lƣờng RRKD của CTKT 74 Bảng 3.5 Khái niệm đo lƣờng đặc điểm Ban quản trị của khách hàng 75 Bảng 3.6 Đo lƣờng các biến kiểm soát 77 Bảng 4.1 Kết quả tổng hợp cho từng câu hỏi nghiên cứu 97 Bảng 4.2 Thang đo các biến 108 Bảng 4.3 Bảng mô tả mẫu nghiên cứu 115 Bảng 4.4 Kết quả phân tích hồi quy OLS 116 Bảng 4.5 Mức độ giải thích của mô hình 116 Bảng 4.6 Mức độ phù hợp của mô hình 117 Bảng 4.7 Kiểm định phƣơng sai phần dƣ thay đổi 118 Bảng 4.8 Tổng hợp kết quả kiểm định OLS 118 Bảng 4.9 Bảng thống kê mô tả các biến trong mô hình 120 Bảng 4.10 Kết quả kiểm định Leverage 122 Bảng 4.11a Kết quả kiểm định mối liên hệ giữa MDOP và CON/DIS 123 Bảng 4.11b Kết quả kiểm định mối liên hệ giữa GCO và CON/DIS 124 x Bảng 4.11c Kết quả kiểm định mối liên hệ giữa INAU và CON/DIS 124 Bảng 4.12 Phân tích tƣơng quan Pearson 125 Bảng 4.13 Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến biến độc lập 128 Bảng 4.14 Kết quả kiểm tra mức độ phù hợp mô hình 129 Bảng 4.15 Kết quả tóm tắt của mô hình 129 Bảng 4.16 Kết quả hồi quy Logistic 130 Bảng 4.17 Tổng hợp xác suất xuất hiện của mô hình 135 Bảng 4.18 Kiểm tra Eigenvalue 137 Bảng 4.19 Hệ số tải – loading 137 Bảng 4.20 Thống kê mô tả RRKT 138 Bảng 4.21 Kết quả hồi quy mô hình với thông số thay thế 139 Bảng 4.22 Tổng hợp kết quả mô hình nghiên cứu 140 Bảng 4.23 Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết 144 xi ANH M HÌNH N I UNG Trang Hình 2.1 Mối quan hệ giữa các khái niệm trong quyết định DTKH 43 Hình 2.2 Hệ thống phân cấp nhu cầu của Maslow 59 Hình 2.3 Mô hình nghiên cứu sơ khởi 65 Hình 3.1 Quy trình nghiên cứu của luận án 69 Hình 3.2 Quy trình nghiên cứu định tính 77 Hình 3.3 Quy trình thiết kế nghiên cứu định lƣợng 83 Hình 4.1 Mô hình nghiên cứu chính thức 101 xii TÓM TẮT ề tài: Các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định DTKH tại các CTKT độc lập Việt Nam Tóm tắt: Luận án nghiên cứu các nhân tố ảnh hƣởng đến quyết định duy trì khách hàng (DTKH) tại các Công ty kiểm toán (CTKT) độc lập Việt Nam (VN). Phƣơng pháp nghiên cứu hỗn hợp đƣợc sử dụng với mẫu nghiên cứu (NC) bao gồm 762 công ty niêm yết (CTNY) trên hai sàn chứng khoán VN (HOSE, HNX) đƣợc kiểm toán bởi các CTKT độc lập với tổng số 2.478 quan sát trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2019. Kết quả NC cho thấy có 04 nhóm nhân tố gồm rủi ro kiểm toán (RRKT), rủi ro kinh doanh (RRKD) của khách hàng, RRKD của CTKT, mức độ chuyên ngành của CTKT ảnh hƣởng tới quyết định DTKH. Trong đó, các nhân tố thuộc RRKT, rủi ro tài chính, khách hàng thƣờng xuyên thay đổi CTKT, tính chính trực của NQL khách hàng và mức độ chuyên ngành của CTKT có ảnh hƣởng ngƣợc chiều tới quyết định DTKH.

Khả năng thực hiện kiểm toán của CTKT có ảnh hƣởng cùng chiều tới quyết định DTKH. Dựa trên kết quả NC này, tác giả đề xuất các CTKT cần xem xét các yếu tố rủi ro này để đƣa ra quyết định DTKH phù hợp. Về phƣơng diện cơ quan chức năng tại VN nhƣ VACPA nên bổ sung hƣớng dẫn về CN, DTKH bên cạnh các nhân tố đã đề cập trong chuẩn mực kiểm toán. Từ khóa: Quyết định duy trì khách hàng, rủi ro kiểm toán, rủi ro kinh doanh, mức độ chuyên ngành của công ty kiểm toán.