Luận án tiến sĩ y học đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và một số yếu tố liên quan

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN THỊ THANH BÌNH §ÆC §IÓM L¢M SµNG, CËN L¢M SµNG Vµ MéT Sè YÕU Tè LI£N QUAN CñA §éNG KINH ë PHô N÷ Cã THAI LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN THỊ THANH BÌNH §ÆC §IÓM L¢M SµNG, CËN L¢M SµNG Vµ MéT Sè YÕU Tè LI£N QUAN CñA §éNG KINH ë PHô N÷ Cã THAI Chuyên ngành : Thần kinh Mã số 9720107 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS. Lê Văn Thính HÀ NỘI – 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Thị Thanh Bình, nghiên cứu sinh khóa 34 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Thần kinh, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của GS. Lê Văn Thính.

Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố trong ngoài nước. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày 07 tháng 07 năm 2022 Người viết cam đoan Nguyễn Thị Thanh Bình MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ. Động kinh và chẩn đoán động kinh ở phụ nữ có thai.

Cơ sở sinh lý bệnh của cơn động kinh. Định nghĩa và các khái niệm cơ bản về động kinh. Phân loại động kinh. Các thăm dò chức năng dùng trong chẩn đoán động kinh ở phụ nữ có thai.

Các nghiên cứu về động kinh ở phụ nữ có thai. Nghiên cứu về các yếu tố nguy cơ của mẹ và con. Nghiên cứu về ảnh hưởng của thuốc điều trị động kinh đối với thai nhi. Các nghiên cứu về ảnh hưởng của các thuốc điều trị động kinh đối với thai nhi.

Các nghiên cứu về ảnh hưởng lâu dài của thuốc kháng động kinh đối với trẻ bị phơi nhiễm thuốc thời kỳ bào thai. Nghiên cứu về tính di truyền của bệnh động kinh. Nghiên cứu về tác động của cơn động kinh lên thai nhi. Quản lý và tư vấn bệnh nhân động kinh ở độ tuổi sinh đẻ.

Quản lý trước mang thai. Quản lý trong quá trình mang thai và chuyển dạ. Quản lý giai đoạn sau sinh ở phụ nữ động kinh. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Tiêu chuẩn lựa chọn bệnh nhân. Tiêu chuẩn loại trừ. Phương pháp nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu nghiên cứu. Quy trình nghiên cứu. Các biến số trong nghiên cứu.

Xử lý số liệu. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của người bệnh động kinh trong quá trình mang thai. Đặc điểm lâm sàng của người bệnh động kinh trong quá trình mang thai.Đặc điểm cận lâm sàng của người bệnh động kinh khi mang thai71 3. Một số yếu tố liên quan đến hoạt động của cơn động kinh trong thai kỳ và kết cục thai kỳ.

Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của cơn giật trong thai kỳ. Một số yếu tố ảnh hưởng đến kết cục thai kỳ. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của người bệnh động kinh trong quá trình mang thai. Đặc điểm lâm sàng.

Đặc điểm cận lâm sàng. Một số yếu tố liên quan đến hoạt động của cơn động kinh trong thai kỳ và kết cục thai kỳ.Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của cơn giật trong thai kỳ 118 4. Các yếu tố ảnh hưởng đến kết cục thai kỳ. 127 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Thang điểm Morisky đánh giá sự tuân thủ điều trị thuốc. Protocol chụp MRI sọ động kinh ngoài thùy thái dương. Protocol chụp MRI sọ động kinh thùy thái dương. Các biến số nghiên cứu đối với mục tiêu 1.

Các biến số nghiên cứu đối với mục tiêu 2. Phân bố lượt bệnh nhân trong nghiên cứu. Đặc điểm lâm sàng chung của người bệnh trong nghiên cứu. Đặc điểm cơn động kinh trước mang thai.

Đặc điểm về dùng thuốc kiểm soát cơn trước mang thai. Đặc điểm lâm sàng của cơn giật trong thai kỳ. Đặc điểm về tần suất có cơn động kinh trong thai kỳ. Đặc điểm về hoạt động của cơn giật trong thai kỳ.

So sánh hoạt động động kinh trong thai kỳ. Mức độ hoạt động của cơn động kinh trong thai kỳ. Hoạt động của cơn động kinh theo phân loại cơn trên lâm sàng. Đặc điểm về thuốc điều trị động kinh trong thai kỳ.

So sánh sử dụng thuốc điều trị động kinh trong thai kỳ giữa hai nhóm người bệnh. Các đặc điểm lâm sàng của mẹ và con trong quá trình chuyển dạ. Biến cố với mẹ và thai nhi trong quá trình mang thai. Đặc điểm trên cộng hưởng từ não và điện não đồ.

Các nhóm nguyên nhân tổn thương trên MRI sọ não. Mối liên quan giữa hoạt động cơn động kinh trên lâm sàng và hình ảnh MRI não. Các bất thường trên điện não đồ. Mối liên quan giữa hoạt động cơn động kinh trên lâm sàng và điện não đồ.

Các yếu tố ảnh hưởng đến cơn co giật còn hoạt động trong thai kỳ 76 Bảng 3. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động tăng cường cơn giật trong thai kỳ. Phân tích hồi quy Binary Logistic với biến phụ thuộc là cơn giật còn xuất hiện trong thai kỳ. Phân tích hồi quy Binary Logistic với biến phụ thuộc là cơn giật tăng cường hoạt động trong thai kỳ.

Phân tích các yếu tố tác động đến biến cố của mẹ và con. Phân tích hồi quy Binary Logistic với biến phụ thuộc là có biến cố xảy ra với mẹ và con. Mối liên quan giữa việc kiểm soát cơn co giật của bệnh nhân và phương pháp đẻ. Phân tích hồi quy Binary Logistic với biến phụ thuộc là mẹ đẻ mổ 83 DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 3.

Số lần mang thai của bệnh nhân trong nghiên cứu. Phân bố độ tuổi của bệnh nhân trong nghiên cứu. Diễn biến kết cục sản khoa của bệnh nhân trong nghiên cứu. Các vị trí não tổn thương trên phim chụp MRI.72 DANH MỤC Hình 1.

Phân loại động kinh của ILAE 2017. Hình ảnh của 7 loại kịch phát dạng động kinh trên EEG. Kịch phát có chu kỳ toàn thể (GPDs). Kịch phát có chu kỳ một bên ở bên phải (LPDs).

Điện não trong cơn động kinh co cứng - co giật toàn thể. Điện não cơn động kinh cục bộ khởi phát thái dương trán bên phải. Xơ hóa hồi hải mã trái kèm teo thùy thái dương bên trái. Loạn sản vỏ não khu trú hồi cạnh hải mã và hồi chẩm thái dương trái.

Dị dạng u mạch thể hang tính chất gia đình. Tổn thương não sau chấn thương sọ não dạng nang dịch và tăng sinh thần kinh đệm khu trú. Tổn thương thùy trán phải trong viêm não Ramussen. Các tổn thương não trong xơ cứng củ.

Tổn thương não trong hội chứng Sturge-Weber. Tổn thương não do huyết khối tĩnh mạch não. Điện não đồ trong cơn ngưng hành vi. Điện não đồ trong cơn co giật toàn thân.

Điện não đồ ngoài cơn. Điện não đồ ngoài cơn. Điện não đồ ngoài cơn. Hình ảnh AVM trán trái.

Khuyết não trán đỉnh bên trái sau chấn thương sọ não. AVM bán cầu phải sau nút mạch 02 lần. Loạn sản vỏ não thái dương bên phải. Khuyết não thái dương bên phải sau phẫu thuật u não.117 1 ĐẶT VẤN ĐỀ Động kinh là một bệnh lý thần kinh khá phổ biến ở nước ta và trên thế giới với tỷ lệ mắc 0,4 - 1% dân số; số trường hợp mới mắc mỗi năm trung bình dao động 49- 139 trường hợp/100.000 dân; đặc biệt có gần 80% số bệnh nhân bị động kinh hiện sinh sống ở các nước có thu nhập thấp và trung bình [1],[2].

Lập gia đình là một việc quan trọng trong cuộc đời cũng như mang thai là thời kỳ cần được chăm sóc kĩ lưỡng về sức khoẻ của người phụ nữ. Tỷ lệ bị động kinh trong quần thể phụ nữ ở độ tuổi sinh đẻ là 0,5%. Tỷ lệ bị động kinh ở phụ nữ có thai cũng dao động là 0,5-1% trong các nghiên cứu quần thể, là 0,2-0,4% trong các nghiên cứu dựa trên số liệu đăng kiểm [3]. Quá trình mang thai của phụ nữ bị động kinh là giai đoạn có thể xảy ra nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và thai nhi, bao gồm: tăng tỷ lệ bệnh tật, tử vong thời kỳ chu sinh; tăng nguy cơ mắc dị tật bẩm sinh của trẻ được sinh ra có mẹ sử dụng thuốc kháng động kinh; cơn co giật của mẹ gây thiếu oxy, nhiễm toan lactic có hại cho thai nhi cũng như chấn thương, bỏng do ngã cho mẹ, thậm chí nghiêm trọng là đột tử do bệnh động kinh (SUDEP); tăng nguy cơ sản phụ bị mắc các bệnh lý tâm thần phối hợp trong thai kỳ.

Đồng thời, những biến đổi của cơ thể người bệnh trong thai kỳ cũng tác động lên sự phân bố và chuyển hóa thuốc gây giảm nồng độ thuốc tự do và toàn phần trong máu dẫn tới cơn giật tăng cường hoạt động. Các yếu tố được cho rằng có tác động đến hoạt động của cơn giật trong thai kỳ bao gồm: tần suất cơn trước mang thai, cắt cơn tối thiểu 9- 12 tháng trước mang thai, loại cơn động kinh, loại thuốc kháng động kinh, sự tuân thủ điều trị của người bệnh và sự theo dõi định kỳ nồng độ thuốc trong máu người bệnh [3]. Nhiều nghiên cứu đã công nhận tư vấn và lập kế hoạch trước mang thai có tác động tích cực đến kiểm soát hoạt động cơn giật tiền thai kỳ từ đó giảm thiểu những nguy cơ nêu trên cho cả mẹ và thai nhi, giúp người bệnh có một quá trình mang thai an toàn [3],[4].Tư vấn thần kinh trước mang thai bao gồm cung cấp thông tin đầy đủ cho người bệnh và người nhà của họ về tình trạng bệnh động kinh, hướng điều trị, cách dùng thuốc an toàn cũng như lập kế hoạch cụ thể cho quá trình mang thai [3]. 2 Cùng với tư vấn trước mang thai, quản lý trong thai kỳ giúp kiểm soát cơn co giật khi mang thai cũng như giảm thiểu các kết cục xấu liên quan đến thai kỳ cho bệnh nhân và thai nhi, tuy vậy, khi triển khai trong thực tế còn gặp nhiều khó khăn [3],[5].

Tư vấn và quản lý người bệnh động kinh trước và trong thai kỳ được tiến hành tương đối phổ biến tại các nước phát triển, các bệnh nhân được quản lý bởi các bác sỹ chuyên ngành thần kinh, bác sỹ sản khoa và bác sỹ gia đình; các số liệu của người bệnh được thu thập theo các chương trình quản lý bệnh tật cấp quốc gia và châu lục [3],[5],[6],[7].