Luận án tiến sĩ xây dựng liên kết kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm phía nam

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THANH TÙNG XÂY DỰNG LIÊN KẾT KINH TẾ Ở VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM PHÍA NAM Ngành : Kinh tế Phát triển Mã số : 9013105 LUẬN ÁN TIẾN SỸ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. NGUYỄN VĂN BẢNG HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án, LỜI CẢM ƠN Để công trình này được hoàn thành, tôi đã nhận được sự giúp đỡ và quan tâm của rất nhiều nhà nghiên cứu, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến: thầy Bùi Quang Tuấn (Viện kinh tế Việt Nam) đã gợi ý và giao nhiệm vụ cho tôi thực hiện đề tài; thầy Võ Hùng Dũng và thầy Nguyễn Văn Bảng đã hỗ trợ về tinh thần trong suốt quá trình nghiên cứu mặc dù có nhiều khó khăn về thủ tục; các chuyên gia nghiên cứu: GS. Đỗ Hoài Nam, PGS. Nguyễn Danh Sơn, PGS. Trần Công Sách, PGS.

Cù Chí Lợi, TS. Dương Đình Giám, PGS. Nguyễn Đình Long và Hội đồng đã có những góp ý về nội dung và hình thức. Thầy Nguyễn Bá Ân đã cung cấp các tư liệu cần thiết để kết quả luận án có được cơ sở thực tiễn tốt nhất.

Tôi xin chân thành cảm ơn đội ngũ cộng tác viên của Viện phát triển Bền Vững Nam Bộ đã không ngại khó khăn giúp thu thập các dữ liệu phỏng vấn sâu các chuyên gia tại VKTTĐPN mặc dù điều kiện đi lại, phương tiện hết sức khó khăn và ngân sách eo hẹp. Sự tham gia đóng góp của các chính quyền địa phương tại Tiền Giang, TP. HCM, Bà Rịa Vũng Tàu, Bình Dương; Trường Đại học Kỹ thuật TP. HCM, Sở kế hoạch đầu tư Bình Dương, Sở kế hoạch và đầu tư Tiền Giang, Sở công thương Tiền Giang, Ban quản lý khu công nghiệp Bình Dương, Ban quản lý khu công nghiệp Tiền Giang, Hội cơ khí Bà Rịa Vũng Tàu, Ban quản lý khu công nghiệp và khu chế xuất TP.

HCM, Hội dệt may thêu đan TP. HCM, Viện nghiên cứu nuôi trồng Thủy Sản 2, Viện nghiên cứu cây ăn quả Miền Nam, Công ty cổ phần Đường Bình Dương, Công ty TNHH MTV may mặc Bình Dương, và nhiều các công ty khác đã giúp luận án có đủ thông tin hơn về thực trạng của liên kết kinh tế tại VKTTĐPN. Công trình nghiên cứu cũng không thể hoàn thành nếu không có các tài liệu chuyên sâu về liên kết kinh tế của các tác giả nghiên cứu liên kết kinh tế tại các nước thành viên thuộc OECD, các tác giả khác tại Việt Nam và trên thế giới. Tôi xin chân thành cảm ơn và gửi lời kính chúc sức khỏe đến tất cả các quý cơ quan, tổ chức, và cá nhân ở trên.

HCM, ngày 18 tháng 8 năm 2018 Nguyễn Thanh Tùng. MỤC LỤC MỞ ĐẦU.1 Chương 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN XÂY DỰNG LIÊN KẾT KINH TẾ VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM.1 Nghiên cứu về vùng và phát triển kinh tế vùng.2 Nghiên cứu về cực tăng trưởng với phát triển vùng trọng điểm.3 Nghiên cứu về liên kết kinh tế.1 Liên kết giữa các chủ thể vĩ mô.2 Liên kết giữa các chủ thể vi mô, chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng.3 Liên kết mang tính chất lãnh thổ, liên kết nông thôn – đô thị.4 Nghiên cứu về liên kết kinh tế hiện đại.4 Khoảng trống nghiên cứu về liên kết kinh tế vùng.23 Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ XÂY DỰNG LIÊN KẾT KINH TẾ Ở VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM.1 Một số vấn đề lý luận cơ bản về liên kết kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm.1 Vùng kinh tế trọng điểm. 27  Vùng kinh tế. 27  Vùng kinh tế trọng điểm.29  Mô hình phát triển kinh tế vùng.2 Liên kết kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm.33  Khái niệm liê n kết kinh tế ở vùng kinh tế trọng điểm.33  Liên kết kinh tế theo cách tiếp cận truyền thống.33  Liên kết kinh tế theo cách tiếp cận hiện đại.34  Các hình thức liên kết kinh tế hiện đại.38  Các chủ thể liên kết kinh tế hiện đại.42  Lợi ích và rủi ro từ liên kết kinh tế.3 Xây dựng liên kết kinh tế hiện đại ở vùng kinh tế trọng điểm.1 Yêu cầu và nội dung xây dựng liên kết kinh tế hiện đại.47  Môi trường - Chính sách cho liên kết kinh tế.47  Xây dựng chương trình liên kết.

51  Công cụ quản lý và hoạt động của liên kết kinh tế.2 Các yếu tố tác động đến việc xây dựng liên kết kinh tế hiện đại.3 Các tiêu chí đánh giá kết quả liên kết kinh tế hiện đại.58  Đánh giá hiệu quả liên kết kinh tế thông qua mô hình CIPM.59  Đánh giá mức độ trưởng thành qua mô hình 5 mức.60  Đánh giá thông qua các chỉ số kết quả và chỉ số dự báo.2 Kinh nghiệm quốc tế về xây dựng liên kết kinh tế vùng và một số gợi mở cho Việt nam.1 Kinh nghiệm quốc tế.1 Kinh nghiệm xây dựng liên kết kinh tế của CANADA. 62  Môi trường: thể chế và chính sách.62  Chương trình liên kết kinh tế.65  Công cụ quản lý và hoạt động của các liên kết kinh tế.2 Kinh nghiệm xây dựng liên kết kinh tế tại Đức. 67  Môi trường: thể chế và chính sách.68  Chương trình liên kết kinh tế.69  Công cụ quản lý và hoạt động của các liên kết kinh tế.3 Kinh nghiệm xây dựng liên kết kinh tế tại Phần Lan. 72  Môi trường: thể chế và chính sách.72  Chương trình liên kết kinh tế.75  Công cụ quản lý và hoạt động của liên kết kinh tế.4 Kinh nghiệm xây dựng liên kết kinh tế tại Hoa Kỳ.

77  Môi trường: thể chế và chính sách.77  Chương trình liên kết kinh tế.79  Công cụ quản lý và hoạt động của liên kết kinh tế.2 Một số gợi mở tham khảo cho Việt Nam.80 Chương 3 THỰC TRẠNG LIÊN KẾT KINH TẾ Ở VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM PHÍA NAM.1 Một vài nét khái quát về vùng và phát triển vùng kinh tế trọng điểm phía Nam 82 3.2 Thực trạng liên kết.1 Hình thức liên kết.87  Hình thức hội tụ thuần túy – khu công nghiệp.88  Hình thức liên kết kinh tế theo quan hệ khách hàng – nhà cung cấp.90  Hình thức liên kết kinh tế sơ khai– liên kết 4 nhà.92  Hình thức liên kết theo mô hình kinh tế chia sẻ.93  Liên kết theo mô hình chuỗi cung ứng.94  Liên kết theo cấu trúc quản trị của các tập đoàn lớn tại Việt Nam.94  Liên kết các chính quyền địa phương giải quyết vấn đề chung của vùng.95  Liên kết theo mô hình liên kết kinh tế hiện đại.2 Chủ thể liên kết. 96  Liên kết môi trường vĩ mô dưới góc nhìn của doanh nghiệp.97  Liên kết với trường đại học dưới góc nhìn của doanh nghiệp.97  Liên kết với viện nghiên cứu dưới góc nhìn của doanh nghiệp.97  Liên kết với hội nghề nghiệp dưới góc nhìn của doanh nghiệp.98  Liên kết với doanh nghiệp dưới góc nhìn của hiệp hội.98  Liên kết với doanh nghiệp dưới góc nhìn của trường đại học.98  Liên kết kinh tế dưới góc nhìn của Ban quản lý khu công nghiệp.3 Chính sách liên kết.99  Chính sách phát triển vùng.99  Chính sách khoa học và công nghệ.101  Chính sách công nghiệp.4 Thể chế điều phối liên kết.3 Đánh giá thực trạng. 106  Nhận thức và vai trò của chính phủ.106  Thực trạng về quy hoạch trong vùng.106  Thực trạng về cơ sở hạ tầng giao thông.108  Thực trạng đào tạo nhân lực trong vùng.109  Thực trạng về trình độ công nghệ.111  Thực trạng về năng lực doanh nghiệp trong vùng.113  Nhận thức về giá trị lợi ích của liên kết của các chủ thể liên quan.114  Thị trường và hội nhập quốc tế.115  Đánh giá kết quả liên kết kinh tế ở Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.116  Đánh giá hiệu quả của liên kết trong mô hình CIPM.116  Đánh giá mức độ trưởng thành của liên kết kinh tế.4 Nguyên nhân thực trạng. 118 Chương 4 MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU THÚC ĐẨY XÂY DỰNG LIÊN KẾT KINH TẾ HIỆN ĐẠI Ở VÙNG KINH TẾ TRONG ĐIỂM PHÍA NAM TRONG BỐI CẢNH PHÁT TRIỂN MỚI.1 Bối cảnh phát triển mới và những vấn đề đặt ra cho xây dựng liên kết kinh tế ở Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.1 Bối cảnh quốc tế và khu vực.

123  Về chính trị.125  Về kinh tế.2 Bối cảnh phát triển mới trong nước.3 Bối cảnh phát triển mới của Vùng.4 Những vấn đề đặt ra cho liên kết kinh tế Vùng.2 Quan điểm thúc đẩy xây dựng liên kết kinh tế hiện đại ở Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam trong bối cảnh phát triển mới.3 Định hướng thúc đẩy xây dựng liên kết kinh tế hiện đại ở Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam đến năm 2035.4 Một số giải pháp chủ yếu thúc đẩy liên kết. Phân tích SWOT.2 Đổi mới nhận thức về liên kết: liên kết hiện đại và xây dựng liên kết kinh tế ở Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam theo quan điểm hiện đại.3 Phát triển cụm liên kết kinh tế hiện đại trong vùng.141  Xây dựng bản đồ liên kết kinh tế tại Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.141  Ví dụ về xây dựng chương trình liên kết nông nghiệp thông minh.143  Ví dụ về xây dựng liên kết “nhân lực trình độ cao – xây dựng thương hiệu toàn cầu doanh nghiệp Việt”.4 Tạo lập môi trường chính sách thúc đẩy liên kết hiện đại.151  Chính sách ngành/ thị trường.152  Chính sách công nghệ.154  Chính sách vùng.5 Đổi mới bộ máy và thể chế điều phối sự phát triển và liên kết vùng.157  Cơ cấu tổ chức quản trị chung của liên kết kinh tế vùng.157  Bộ máy vận hành cho trường hợp liên kết kinh tế Nông nghiệp thông minh.157  Bộ máy vận hành cho trường hợp liên kết kinh tế Nhân lực trình độ cao – Thương hiệu toàn cầu doanh nghiệp Việt.6 Tiến hành đánh giá liên kết kinh tế.160 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ.163 TÀI LIỆU THAM KHẢO.