Luận án tiến sĩ vai trò của quốc hội trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội c

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ TRẦN THỊ MAI VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC Hà Nội - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ TRẦN THỊ MAI VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: CHÍNH TRỊ HỌC Mã số: 62 31 02 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1. Trần Kim Đỉnh Hà Nội - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực, có căn cứ khoa học, đƣợc trích dẫn từ nguồn tƣ liệu tin cậy. Những kết luận khoa học của luận án là chính xác, chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Trần Thị Mai LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án.

Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận án. Đóng góp mới của luận án…………………………………………… 11 6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án …………………………… 11 7. Kết cấu của luận án ………………………………………………….

12 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI. Những nghiên cứu về xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền; lý luận và thực tiễn về Quốc hội trong xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền ………. Những nghiên cứu về thực trạng vai trò của Quốc hội Việt Nam trong xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ……………… 30 1. Những nghiên cứu về quan điểm, phƣơng hƣớng và giải pháp phát huy vai trò của Quốc hội trong xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam ………………………………………………….

Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề luận án sẽ giải quyết ……………………………………………………. Khái quát kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài ……………. Những vấn đề luận án tập trung giải quyết ……………………. 43 Tiểu kết chƣơng 1……………………………………………………….44 Chƣơng 2: VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN ………………46 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Quan niệm về nhà nƣớc pháp quyền và đặc trƣng của Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ……………………………………………46 2. Một số quan niệm về nhà nƣớc pháp quyền trong lịch sử………. Đặc trƣng của Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam………………………………………………………………………. Những nội dung cơ bản trong xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam …………………………………………………………….

Vị trí, vai trò của Quốc hội Việt Nam trong xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ……………………………………………67 2. Quốc hội - cơ quan quyền lực Nhà nƣớc cao nhất, cơ quan đại biểu cao nhất của toàn dân ……………………………………………………68 2. Vai trò của Quốc hội trong xây dựng hệ thống pháp luật ………. Vai trò của Quốc hội trong quyết định những vấn đề quan trọng của đất nƣớc …………………………………………………………….

Vai trò của Quốc hội trong thực hiện quyền lực nhà nƣớc là thống nhất có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nƣớc trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tƣ pháp …………78 2. Vai trò của Quốc hội với thực hiện các công ƣớc, hiệp ƣớc, hiệp định, các cam kết quốc tế ………………………………………………. Những nhân tố tác động đến vai trò của Quốc hội trong xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam …………………. Các nhân tố trong nƣớc ………………………………………….

Các nhân tố quốc tế ……………………………………………….88 Tiểu kết chƣơng 2 ……………………………………………………….91 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM (2001 - 2018) ………………………………….93 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quốc hội trong thực hiện vai trò đại biểu cao nhất của toàn dân…. Bầu cử đại biểu Quốc hội - một hình thức ủy quyền của Nhân dân………………………………………………………………………. Đại biểu Quốc hội với việc phản ánh và thực hiện quyền, lợi ích, ý chí của Nhân dân.

Thực trạng vai trò của Quốc hội trong xây dựng hệ thống pháp luật theo yêu cầu của quá trình xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam ………………………………………………………. Thực trạng vai trò của Quốc hội Việt Nam trong quyết định những vấn đề quan trọng của đất nƣớc. Thực trạng vai trò của Quốc hội Việt Nam trong thống nhất, phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nƣớc. Quốc hội với việc thống nhất, phân công, phối hợp các cơ quan nhà nƣớc trong thực thi các quyền lập pháp, hành pháp, tƣ pháp.

Quốc hội với việc kiểm soát quyền lực trong thực thi quyền lực nhà nƣớc. Thực trạng vai trò của Quốc hội với việc thực hiện các công ƣớc, hiệp ƣớc, hiệp định, các cam kết quốc tế. Một số vấn đề đặt ra đối với vai trò của Quốc hội trong xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay. 132 Tiểu kết chƣơng 3.

137 Chƣơng 4: QUAN ĐIỂM, PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA QUỐC HỘI TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY. Quan điểm và phƣơng hƣớng phát huy vai trò của Quốc hội trong xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay. 139 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phƣơng hƣớng.

Giải pháp phát huy vai trò của Quốc hội trong xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Đổi mới hoạt động bầu cử. Đổi mới nhận thức về đại biểu Quốc hội, tăng số lƣợng đại biểu chuyên trách. Nâng cao chất lƣợng hoạt động xây dựng pháp luật của Quốc hội Việt Nam.

Chế định rõ việc thống nhất, phân công, phối hợp các cơ quan nhà nƣớc trong thực thi các quyền lập pháp, hành pháp, tƣ pháp; tăng cƣờng vai trò của Quốc hội trong thực thi quyền lập pháp ………………………………. Nâng cao vai trò của Quốc hội với việc kiểm soát quyền lực trong thực thi quyền lực nhà nƣớc. Nâng cao vai trò của Quốc hội trong thực hiện các công ƣớc, hiệp ƣớc, hiệp định, các cam kết quốc tế đáp ứng yêu cầu của quá trình xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. 165 Tiểu kết chƣơng 4.

170 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 173 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 174 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT ASEAN Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á ( Association of South East Asian Nations) CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa MTTQ Mặt trận Tổ quốc NNPQ Nhà nƣớc pháp quyền NXB Nhà xuất bản WTO Tổ chức Thƣơng mại thế giới (World Trade Organization) XHCN Xã hội chủ nghĩa 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nhà nƣớc pháp quyền (NNPQ) là nhà nƣớc mà chủ thể quyền lực thuộc về Nhân dân, luật pháp của NNPQ phản ánh và bảo vệ các quyền con ngƣời, quyền công dân, quyền các cộng đồng và quyền của dân tộc.

Sự ra đời, phát triển của NNPQ phản ánh xu thế tiến bộ chung của nhân loại và ngày càng thể hiện vai trò quan trọng trong đời sống chính trị, xã hội. Trong NNPQ, các cơ quan quyền lực nhà nƣớc đƣợc tổ chức hợp lý, thống nhất, phối hợp và kiểm soát trong thực thi quyền lực nhà nƣớc nhằm tránh sự chuyên quyền và lạm quyền. Tính khách quan, giá trị phổ biến cũng nhƣ vai trò của NNPQ đã và đang thể hiện ngày càng rõ trong thực tiễn chính trị thế giới. Ở Việt Nam, quá trình hình thành nhận thức, chủ trƣơng, tổ chức thực hiện xây dựng NNPQ trải qua nhiều giai đoạn.

Từ năm 1991, chủ trƣơng “xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền” lần đầu tiên đƣợc Đảng Cộng sản Việt Nam đề cập tại Hội nghị Ban chấp hành Trung ƣơng lần thứ Hai khóa VII. Đến Hội nghị giữa nhiệm kỳ khóa VII tháng 1 năm 1994, cùng với các Đại hội VIII, IX, X, XI, XII, Đảng Cộng sản Việt Nam tiếp tục xác định: “xây dựng Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa” và làm rõ thêm nhiều nội dung mới. Luận điểm quan trọng này lần đầu tiên đã đƣợc thể chế hóa thành quy định tại điều 2 Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001): Nhà nƣớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân. Tất cả quyền lực nhà nƣớc thuộc về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức.

Quyền lực nhà nƣớc là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nƣớc trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tƣ pháp [68, tr. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đến Hiến pháp năm 2013, những nội dung này tiếp tục đƣợc khẳng định, đồng thời bổ sung luận điểm quan trọng về “kiểm soát quyền lực” giữa các cơ quan nhà nƣớc trong NNPQ XHCN. Để xây dựng NNPQ cần phải có đầy đủ luật và luật tốt, các cơ quan nhà nƣớc phải thực hiện đƣợc sự phân công và kiểm soát quyền lực trong thực thi các quyền lập pháp, hành pháp, tƣ pháp; phải tạo đƣợc một trạng thái xã hội tốt; phải có một trật tự pháp quyền năng động, linh hoạt để có thể đáp ứng đƣợc những biến đổi nhanh chóng của đời sống xã hội. Với tính chất của NNPQ, để có thể xây dựng thành công NNPQ với những nhiệm vụ cơ bản nêu trên, vai trò của Quốc hội rất quan trọng.

Đặc biệt, với tƣ cách là cơ quan đại biểu cao nhất của toàn dân, cơ quan quyền lực nhà nƣớc cao nhất của nƣớc CHXHCN Việt Nam, Quốc hội thực hiện quyền lực nhà nƣớc trong mối quan hệ với các cơ quan nhà nƣớc khác và với chính mình. Quốc hội cũng là nơi để Nhân dân vừa học vừa thực hành dân chủ. Trong những nhiệm kỳ qua ở nƣớc ta, việc xây dựng và phát huy vai trò của Quốc hội một cách hiệu quả phù hợp với quá trình xây dựng NNPQ XHCN đã đạt đƣợc những thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, có thể thấy trên tất cả các bình diện, chúng ta còn nhiều yếu kém trong việc đáp ứng các yêu cầu của một NNPQ.