Luận án tiến sĩ tư tưởng về nhà nước pháp quyền trong triết học phương tây cận đ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN =============== NGÔ MINH THƢƠNG TƢ TƢỞNG VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN TRONG TRIẾT HỌC PHƢƠNG TÂY CẬN ĐẠI VÀ GIÁ TRỊ THAM KHẢO ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Hà Nội – 2019 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN =============== NGÔ MINH THƢƠNG TƢ TƢỞNG VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN TRONG TRIẾT HỌC PHƢƠNG TÂY CẬN ĐẠI VÀ GIÁ TRỊ THAM KHẢO ĐỐI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS Mã số: 62.02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC Chủ tịch Hội đồng Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. NGUYỄN ANH TUẤN PGS. TRƢƠNG QUỐC CHÍNH Hà Nội – 2019 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các tư liệu, kết quả trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Tác giả luận án Ngô Minh Thƣơng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đóng góp mới về mặt khoa học của luận án. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án. Kết cấu của luận án.

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. Các công trình nghiên cứu về tƣ tƣởng nhà nƣớc pháp quyền phƣơng Tây thời cận đại. Các công trình nghiên cứu về xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam. Các công trình nghiên cứu về sự hình thành, phát triển và lý luận chung về xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam.

Các công trình nghiên cứu về những nội dung căn bản và đặc trưng của nhà nước pháp quyền ở Việt Nam. Các công trình nghiên cứu về ý nghĩa, giá trị tham khảo và sự vận dụng tƣ tƣởng nhà nƣớc pháp quyền trong triết học phƣơng Tây cận đại vào xây dựng nhà nƣớc pháp quyền ở Việt Nam. Đánh giá khái quát các công trình khoa học liên quan tới đề tài luận án và một số vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu. 33 Tiểu kết chương 1.

ĐIỀU KIỆN, TIỀN ĐỀ CHO SỰ RA ĐỜI TƢ TƢỞNG VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN CỦA CÁC NHÀ TRIẾT HỌC PHƢƠNG TÂY THỜI CẬN ĐẠI. 38 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội ở phƣơng Tây thời cận đại. Tiền đề lý luận cho sự ra đời tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền của các nhà triết học phƣơng Tây cận đại.

Tư tưởng về nhà nước pháp quyền trong triết học phương Tây thời cổ đại. Tư tưởng về nhà nước pháp quyền trong triết học phương Tây thời trung đại. Tư tưởng về nhà nước pháp quyền trong triết học phương Tây thời kỳ Phục hưng. 56 Tiểu kết chương 2.

NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN TRONG TƯ TƯỞNG VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN CỦA TRIẾT HỌC PHƢƠNG TÂY CẬN ĐẠI. Tƣ tƣởng về pháp luật trong nhà nƣớc pháp quyền. Về nguồn gốc, bản chất, vai trò của pháp luật với việc thừa nhận, tôn trọng và bảo vệ các quyền con người. Về nội dung của pháp luật với tư cách là sự thể hiện ý chí chung của các cá nhân trong xã hội.

Tư tưởng về cách thức tổ chức quyền lực trong nhà nước pháp quyền. Bản chất của việc phân quyền. Vai trò và mối quan hệ giữa các bộ phận quyền lực. Tƣ tƣởng về dân chủ trong nhà nƣớc pháp quyền.

Giá trị và hạn chế trong tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền của các nhà triết học phƣơng Tây thời cận đại. Giá trị của tư tưởng về nhà nước pháp quyền của các nhà triết học phương Tây thời cận đại. Hạn chế của tư tưởng về nhà nước pháp quyền của các nhà triết học phương Tây thời cận đại. 105 Tiểu kết chương 3.

110 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 4. GIÁ TRỊ THAM KHẢO CỦA TƢ TƢỞNG VỀ NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN PHƢƠNG TÂY THỜI CẬN ĐẠI VỚI VIỆC XÂY DỰNG NHÀ NƢỚC PHÁP QUYỀN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 112 4. Xây dựng nhà nƣớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam – một số nội dung cơ bản và những vấn đề đặt ra. Một số nội dung cơ bản trong xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Những vấn đề đặt ra trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay. Tham khảo những giá trị của tƣ tƣởng về nhà nƣớc pháp quyền phƣơng Tây thời cận đại vào xây dựng nhà nƣớc pháp quyền ở Việt Nam hiện nay. Quan điểm về pháp luật trong nhà nước pháp quyền của triết học phương Tây cận đại và giá trị tham khảo của nó đối với việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay. Tư tưởng về kiểm soát, đối trọng quyền lực nhà nước trong tư tưởng của triết học phương Tây cận đại và giá trị tham khảo của nó đối với việc kiểm soát quyền lực trong nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay.

Tư tưởng về dân chủ trong nhà nước pháp quyền của triết học phương Tây cận đại và giá trị tham khảo của nó đối với việc mở rộng dân chủ trong nhà nước pháp quyền ở Việt Nam hiện nay. 150 Tiểu kết chương 4. 159 DANH MỤC CÔNG TR NH HOA HỌC CỦA T C GIẢ LI N QUAN ĐẾN LUẬN N. 163 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

164 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Nhà nước pháp quyền là một trong những thành tựu lớn lao của nền văn minh nhân loại. Đó là hình thức nhà nước tiến bộ vượt xa các hình thức nhà nước đã có trong lịch sử loài người cho đến nay. Ở nhà nước đó, pháp luật giữ vị trí thượng tôn và được xây dựng để bảo vệ các quyền, sự tự do, dân chủ của con người.

Do vậy, có rất nhiều quốc gia trên thế giới mà Việt Nam cũng không ngoại lệ, đã lựa chọn mô hình nhà nước pháp quyền trên bước đường phát triển của đất nước mình. Tuy nhiên, không thể có một mô hình nhà nước pháp quyền chung cho mọi quốc gia, dân tộc. Tùy thuộc vào những điều kiện cụ thể mà mỗi quốc gia, dân tộc sẽ xây dựng cho mình một mô hình nhà nước pháp quyền thích hợp. Điều này tạo nên các giá trị đặc thù của nhà nước pháp quyền.

Nó góp phần thúc đẩy quá trình phát triển ở các quốc gia, dân tộc theo những mô hình nhà nước pháp quyền khác nhau, đồng thời nó cũng đặt ra yêu cầu về việc cần có những khái quát chung về đặc trưng, bản chất cũng như tính quy luật cho sự phát triển của mô hình nhà nước này từ phương diện triết học, nhằm xác lập những nội dung lý luận về nhà nước pháp quyền như những giá trị phổ biến có thể ôm trong nó những biểu hiện khác nhau của mô hình nhà nước pháp quyền ở các quốc gia trong bối cảnh mới. Ở Việt Nam, việc xây dựng, hoàn thiện nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đã được Đảng ta nhấn mạnh là nhiệm vụ trọng tâm, là nội dung căn bản của quá trình đổi mới hệ thống chính trị trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện đã bộc lộ không ít những ý kiến trái chiều vẫn còn bỏ ngỏ, những khó khăn, vướng mắc cũ mới đan xen cộng hưởng cả về mặt lý luận và thực tiễn xây dựng nhà nước pháp quyền. Vì thế, yêu cầu cấp bách đặt ra là cần phải tổng kết thực tiễn, tư duy lại một số vấn đề và nhận thức một cách sâu sắc hơn nữa về bản chất, đặc trưng, tính quy luật cũng như những biểu hiện của nhà nước pháp quyền trên nền tảng kế thừa những giá trị 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com phổ quát của lý thuyết pháp quyền trong lịch sử.

Trước những đòi hỏi ấy của hiện thực thì việc nghiên cứu lý thuyết pháp quyền của các nhà triết học phương Tây - mà đỉnh cao của nó là những tư tưởng về nhà nước pháp quyền thời cận đại là rất cần thiết, nhằm khai thác, đào sâu hơn nữa những tầng giá trị kết tinh trong tư tưởng về nhà nước pháp quyền giai đoạn này. Nếu thời kỳ phục hưng là quá trình khôi phục và phát triển những tư tưởng tiến bộ, khoa học đã bị chìm lấp trong “đêm trường trung cổ” thì giai đoạn cận đại trong lịch sử tư tưởng phương Tây là một mốc son đánh dấu sự thăng hoa, nở rộ của các trào lưu tư tưởng về nhà nước, pháp luật, dân chủ. được xây dựng trên một thế giới quan pháp lý mới của các nhà triết học thời kỳ này. Với tư cách là một phương thức hữu hiệu nhằm đảm bảo quyền con người và thực thi nền dân chủ tư sản, những tư tưởng về nhà nước pháp quyền ở phương Tây thời cận đại có giá trị khoa học và mang tính nhân văn sâu sắc.

Nó đã tạo ra những cơ sở quan trọng cho việc xác định một mô hình nhà nước pháp quyền thích hợp ở các nước trên thế giới cả về phương diện lý luận và thực tiễn. Mặt khác, lâu nay, dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau như luật học, chính trị học. khái niệm nhà nước pháp quyền chủ yếu được nghiên cứu, nhấn mạnh ở tiêu chí thượng tôn pháp luật; chủ thể quyền lực và sự phân chia quyền lực. Tuy nhiên, từ góc nhìn triết học, vấn đề đặt ra là, liệu rằng những tiêu chí nói trên có thực sự là dấu hiệu căn bản nhất quy định sự tồn tại của một nhà nước được gọi là nhà nước pháp quyền thực sự? bởi chỉ có thể nhận thức được “một cách đúng thật” nhà nước pháp quyền không chỉ trong những dấu hiệu tồn tại của nó mà phải là ở dấu hiệu căn bản nhất mà qua đó những dấu hiệu khác tự bộc lộ ra như là hệ quả tất yếu, thì ta mới có thể xây dựng được một nhà nước pháp quyền chân chính theo đúng tinh thần tồn tại của nó.

Khái niệm pháp quyền, ngay từ đầu đã bao hàm cả tính chủ quan và tính khách quan, tức là sự thống nhất giữa khái niệm và hiện thực, trong hình thức 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.