Luận án tiến sĩ tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ

Chu Thị Vân Anh

Luận án tiến sĩ tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ nguồn tài nguyên thi

Luận án: Luận án tiến sĩ tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên của người tày ở huyện ba bể tỉnh bắc kạn. Xem tóm tắt và tải v

Trường ĐH

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Chuyên ngành

Dân tộc học

Tác giả

Luan An

Thể loại

Luận án tiến sĩ

Năm xuất bản

2017

Số trang

237

Thời gian đọc

36 phút

Lượt xem

0

Lượt tải

0

Phí lưu trữ

50 Point

Tổng quan nhanh

Chủ đề:: 1. Khám phá tri thức địa phương: Nghiên cứu tổng quan
Số trang:: 237 trang
Trường:: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội
Chuyên ngành:: Dân tộc học
Tác giả:: Chu Thị Vân Anh
Năm:: 2017

Tóm tắt nội dung luận án

I. Khám phá tri thức địa phương Nghiên cứu tổng quan

Luận án tập trung nghiên cứu sâu sắc về tri thức địa phương của người Tày tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Nghiên cứu này làm rõ vai trò của kiến thức bản địa trong việc sử dụng và bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Vấn đề khai thác, duy trì tri thức truyền thống ngày càng trở nên cấp thiết. Luận án cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình nghiên cứu tri thức địa phương trên thế giới và tại Việt Nam. Phân tích các lý thuyết liên quan đến sinh thái học nhân văn và biến đổi văn hóa. Các phương pháp nghiên cứu dân tộc học được áp dụng. Khu vực Ba Bể, Bắc Kạn là một vùng đa dạng sinh học. Người Tày sinh sống tại đây có mối quan hệ gắn bó sâu sắc với môi trường. Nguồn tri thức của họ là di sản quý giá, cần được tìm hiểu và bảo vệ. Nghiên cứu đóng góp vào việc hiểu biết văn hóa, phát triển cộng đồng bền vững. Mục tiêu là nhận diện, đánh giá và đề xuất giải pháp phát huy giá trị tri thức địa phương trong bối cảnh hiện đại.

1.1. Tình hình nghiên cứu tri thức địa phương thế giới Việt Nam

Phần này tổng hợp các công trình nghiên cứu về tri thức địa phương từ cấp độ quốc tế đến quốc gia. Nhấn mạnh sự phát triển của lĩnh vực này. Tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu đã đi sâu vào kiến thức bản địa của các tộc người. Luận án đặt mình trong bối cảnh chung. Trình bày những khoảng trống kiến thức. Từ đó xác định hướng tiếp cận riêng. Sự đa dạng trong cách tiếp cận tri thức truyền thống được ghi nhận. Việc học hỏi từ các nghiên cứu trước giúp định hình phương pháp luận. Đồng thời làm nổi bật tính độc đáo của tri thức người Tày.

1.2. Lý thuyết phương pháp nghiên cứu kiến thức bản địa

Luận án sử dụng lý thuyết sinh thái học nhân văn. Lý thuyết này giúp phân tích mối quan hệ giữa con người và môi trường. Đồng thời áp dụng lý thuyết biến đổi, thích ứng văn hóa. Các lý thuyết này cung cấp khung phân tích cho kiến thức bản địa. Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là dân tộc học. Bao gồm phỏng vấn sâu, quan sát tham gia, thu thập tài liệu. Phương pháp này đảm bảo sự thấu hiểu toàn diện. Nó ghi nhận các khía cạnh tri thức truyền thống trong đời sống hàng ngày. Việc kết hợp nhiều phương pháp giúp tăng cường độ tin cậy của dữ liệu.

1.3. Tổng quan về người Tày địa bàn nghiên cứu Ba Bể

Giới thiệu khái quát về tộc người Tày. Đặc điểm văn hóa, lịch sử và xã hội được trình bày. Mô tả địa bàn nghiên cứu tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Ba Bể nổi tiếng với cảnh quan thiên nhiên. Hồ Ba Bể là điểm nhấn. Cộng đồng người Tày sống gắn liền với rừng, núi, sông, hồ. Cuộc sống của họ định hình văn hóa địa phương độc đáo. Những đặc điểm tự nhiên, xã hội của địa bàn tác động trực tiếp đến tri thức địa phương. Sự tương tác này tạo nên hệ thống tri thức phong phú. Nghiên cứu tập trung vào ba xã Nam Mẫu, Khang Ninh, Quảng Khê.

II. Tri thức bản địa trong sử dụng bảo vệ tài nguyên đất

Tri thức bản địa của người Tày tại Ba Bể là chìa khóa cho việc sử dụng tri thức địa phương và bảo tồn tri thức địa phương tài nguyên đất. Cộng đồng có nhận thức sâu sắc về các loại đất. Họ phân loại đất dựa trên đặc tính, khả năng canh tác. Những kiến thức này được truyền từ đời này sang đời khác. Nó tạo nên hệ thống quản lý đất đai hiệu quả. Các thực hành nông nghiệp thể hiện sự khéo léo. Chúng phù hợp với điều kiện tự nhiên địa phương. Việc phát huy giá trị tri thức bản địa này rất quan trọng. Nó giúp duy trì sản xuất nông nghiệp bền vững. Văn hóa địa phương gắn liền với các hoạt động sử dụng đất. Các nghi lễ, kiêng cữ liên quan đến đất đai thể hiện sự tôn trọng. Điều này góp phần vào việc bảo tồn tri thức địa phương. Luận án cũng phân tích những biến đổi. Các biến đổi này ảnh hưởng đến tri thức truyền thống trong bối cảnh hiện đại.

2.1. Nhận thức cộng đồng về các loại đất canh tác

Người Tày có cách phân loại đất đai riêng. Họ dựa vào kinh nghiệm thực tế. Đất ruộng nước (nà), đất nương, đất vườn, đất làm nhà được nhận biết rõ ràng. Mỗi loại đất có đặc điểm thổ nhưỡng riêng. Cộng đồng hiểu rõ tiềm năng, hạn chế của từng loại. Kiến thức bản địa này giúp họ lựa chọn cây trồng phù hợp. Nó tối ưu hóa năng suất nông nghiệp. Việc phân loại đất không chỉ dựa vào khoa học. Nó còn gắn liền với quan niệm, tín ngưỡng. Điều này thể hiện sự hòa hợp giữa con người và tự nhiên.

2.2. Kỹ thuật canh tác đất ruộng đất nương truyền thống

Tri thức truyền thống được áp dụng trong kỹ thuật canh tác. Người Tày có phương pháp làm đất, chọn giống, gieo trồng riêng. Kỹ thuật canh tác đất ruộng nước bao gồm làm thủy lợi nhỏ. Họ biết cách dẫn nước, giữ nước. Kỹ thuật canh tác đất nương cũng được phát triển. Nó bao gồm luân canh, xen canh cây trồng. Các phương pháp này giúp duy trì độ phì nhiêu của đất. Đồng thời giảm thiểu xói mòn. Những kỹ thuật này là minh chứng cho sự thích nghi. Nó thể hiện sự hiểu biết sâu sắc về môi trường.

2.3. Thực hành bảo vệ đất tín ngưỡng liên quan

Bảo tồn tri thức địa phương về đất được thể hiện qua nhiều thực hành. Người Tày có cách chống xói mòn đất. Họ làm bờ kè, trồng cây chắn. Họ cũng biết cách bón phân hữu cơ. Điều này giúp cải tạo đất. Nhiều hình thức tín ngưỡng gắn liền với đất. Việc cúng thổ công, thổ địa là phổ biến. Các kiêng kị nhất định cũng tồn tại. Những yếu tố này tạo nên một hệ thống bảo vệ toàn diện. Nó không chỉ là kỹ thuật. Nó còn là ý thức tôn trọng tự nhiên sâu sắc. Điều này góp phần vào phát triển bền vững.

III. Tri thức truyền thống bảo vệ tài nguyên rừng bền vững

Người Tày tại Ba Bể sở hữu tri thức truyền thống quý giá. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn tri thức địa phương và quản lý tri thức truyền thống tài nguyên rừng. Rừng không chỉ là nguồn sinh kế. Rừng còn là không gian văn hóa, tâm linh. Cộng đồng nhận thức rõ vai trò đa dạng của rừng. Rừng cung cấp gỗ, dược liệu, thực phẩm. Rừng cũng là nơi cư ngụ của các loài động vật. Kiến thức bản địa giúp họ khai thác hợp lý. Họ biết cách tái tạo tài nguyên. Các thực hành bảo vệ rừng được duy trì qua nhiều thế hệ. Nó giúp phát triển bền vững tài nguyên. Các quy ước cộng đồng về rừng rất chặt chẽ. Chúng thể hiện sự tôn trọng đối với tự nhiên. Nghiên cứu đi sâu vào các đối tượng khai thác. Nó khám phá cách người Tày sử dụng và bảo vệ rừng.

3.1. Vai trò của rừng trong đời sống người Tày Ba Bể

Rừng có vị trí trung tâm trong đời sống vật chất và tinh thần của người Tày. Rừng cung cấp vật liệu xây dựng nhà. Rừng là nơi tìm kiếm thức ăn, thuốc chữa bệnh. Rừng còn là nơi diễn ra các nghi lễ quan trọng. Văn hóa địa phương hình thành từ mối quan hệ này. Các cây cổ thụ, khu rừng thiêng được bảo vệ nghiêm ngặt. Đây là nơi trú ngụ của thần linh. Nhận thức này giúp cộng đồng ý thức về việc bảo tồn tri thức địa phương liên quan đến rừng.

3.2. Tri thức sử dụng các loại lâm sản dược liệu động vật rừng

Tri thức địa phương về các loại lâm sản rất phong phú. Người Tày biết cách chọn gỗ, tre, nứa. Họ sử dụng chúng cho nhiều mục đích. Kiến thức bản địa về dược liệu là vô cùng quý giá. Họ nhận biết hàng trăm loại cây thuốc. Họ biết cách chế biến, sử dụng chúng. Việc săn bắt động vật rừng tuân theo quy tắc. Họ chỉ săn những loài nhất định. Họ không săn bắt quá mức. Các quy tắc này đảm bảo sự cân bằng sinh thái. Đây là ví dụ điển hình của quản lý tri thức truyền thống tài nguyên.

3.3. Thực hành tín ngưỡng bảo vệ rừng hiệu quả

Nhiều thực hành cụ thể nhằm bảo vệ tài nguyên rừng được ghi nhận. Việc không đốt rừng làm nương tùy tiện. Việc không chặt cây non. Việc trồng cây bổ sung. Những quy tắc này được cộng đồng tự giác tuân thủ. Các tín ngưỡng cũng đóng vai trò quan trọng. Cúng rừng, cúng thần cây là các nghi lễ định kỳ. Nó nhắc nhở cộng đồng về trách nhiệm. Những kiêng kỵ liên quan đến rừng cũng góp phần. Chúng củng cố ý thức bảo tồn tri thức địa phương. Điều này tạo ra một hệ thống phát triển bền vững tài nguyên rừng.

IV. Phát huy giá trị tri thức địa phương văn hóa bản địa

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát huy giá trị tri thức bản địa. Tri thức địa phương không chỉ là kiến thức thực tiễn. Nó còn là một phần không thể tách rời của văn hóa địa phương và di sản phi vật thể. Việc công nhận và tôn vinh những giá trị này là cần thiết. Nó giúp cộng đồng duy trì bản sắc. Đồng thời đóng góp vào sự phát triển chung. Luận án đề xuất các giải pháp. Các giải pháp này nhằm tích hợp kiến thức bản địa vào các chương trình phát triển. Nó hướng tới sự cân bằng giữa hiện đại và truyền thống. Việc kết nối tri thức truyền thống với các phương pháp khoa học hiện đại mang lại lợi ích lớn. Nó tạo ra các giải pháp sáng tạo cho các thách thức môi trường. Bảo tồn tri thức địa phương là bảo tồn một phần linh hồn của cộng đồng.

4.1. Giá trị của tri thức truyền thống trong đời sống

Tri thức truyền thống mang nhiều giá trị thiết thực. Nó cung cấp giải pháp cho sản xuất nông nghiệp. Nó giúp bảo vệ môi trường. Nó đóng góp vào y học dân gian. Các giá trị này nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng. Đồng thời củng cố sự tự chủ. Kiến thức bản địa giúp họ thích ứng với biến đổi khí hậu. Nó duy trì sự hài hòa với tự nhiên. Những giá trị này cần được ghi nhận và lan tỏa. Điều này tạo nền tảng cho việc phát huy giá trị tri thức bản địa.

4.2. Mối liên hệ văn hóa địa phương di sản phi vật thể

Tri thức địa phương gắn chặt với văn hóa địa phương. Nó là một phần quan trọng của di sản phi vật thể. Các câu chuyện, bài hát, nghi lễ truyền miệng chứa đựng tri thức. Chúng thể hiện cách cộng đồng nhìn nhận thế giới. Việc bảo tồn tri thức địa phương cũng là bảo tồn văn hóa. Nó giữ gìn bản sắc độc đáo. Mối liên hệ này cần được nhấn mạnh. Nó giúp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của tri thức truyền thống. Di sản phi vật thể này cần được bảo vệ cho thế hệ tương lai.

4.3. Đề xuất giải pháp phát huy tri thức bản địa

Nghiên cứu đưa ra các đề xuất cụ thể. Các giải pháp nhằm phát huy giá trị tri thức bản địa. Bao gồm việc giáo dục và truyền dạy cho thế hệ trẻ. Hỗ trợ cộng đồng ghi chép, tài liệu hóa tri thức địa phương. Khuyến khích sự tham gia của người dân. Đặc biệt là những người cao tuổi. Họ là kho tàng kiến thức bản địa. Kết nối tri thức truyền thống với khoa học công nghệ. Tích hợp vào các chính sách phát triển. Điều này giúp tri thức truyền thống tiếp tục có giá trị trong xã hội hiện đại. Mục tiêu là phát triển bền vững.

V. Quản lý bảo tồn tri thức địa phương Hướng phát triển

Quản lý tri thức truyền thống và bảo tồn tri thức địa phương là những vấn đề cấp bách. Tri thức địa phương đang đối mặt với nhiều thách thức. Quá trình đô thị hóa, hiện đại hóa ảnh hưởng tiêu cực. Sự mai một của kiến thức bản địa là một mối lo ngại lớn. Luận án đưa ra các đề xuất chính sách. Nó nhằm tăng cường hiệu quả công tác quản lý tri thức truyền thống. Các giải pháp cần có sự tham gia của cộng đồng. Đồng thời cần có sự hỗ trợ từ chính quyền, các tổ chức. Việc phát huy giá trị tri thức bản địa trong phát triển bền vững là mục tiêu cuối cùng. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học. Nó giúp xây dựng các chiến lược bảo tồn tri thức địa phương phù hợp. Đây là con đường để tri thức bản địa tiếp tục đóng góp vào sự thịnh vượng.

5.1. Thách thức trong quản lý tri thức truyền thống hiện nay

Tri thức truyền thống đang đứng trước nhiều thách thức. Sự thay đổi lối sống. Ảnh hưởng của kinh tế thị trường. Thế hệ trẻ ít quan tâm đến kiến thức bản địa. Việc thiếu cơ chế quản lý tri thức truyền thống hiệu quả. Sự thiếu hụt các tài liệu hóa. Tất cả đều làm suy giảm tri thức địa phương. Các thách thức này đòi hỏi những giải pháp đồng bộ. Nó cần sự hợp tác giữa nhiều bên liên quan. Nếu không có những hành động kịp thời, di sản phi vật thể này có nguy cơ biến mất.

5.2. Giải pháp bảo tồn tri thức địa phương hiệu quả

Để bảo tồn tri thức địa phương cần nhiều giải pháp. Việc lập hồ sơ, tài liệu hóa kiến thức bản địa. Các dự án nghiên cứu, khảo sát liên tục. Tổ chức các lớp học truyền dạy tri thức truyền thống trong cộng đồng. Tích hợp văn hóa địa phương vào giáo dục. Xây dựng các chính sách hỗ trợ người dân. Điều này khuyến khích họ thực hành và phát huy tri thức. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách có hệ thống. Nó giúp đảm bảo tri thức địa phương được duy trì và phát triển.

5.3. Vai trò của tri thức bản địa trong phát triển bền vững

Tri thức bản địa có vai trò then chốt trong phát triển bền vững. Nó cung cấp các giải pháp sinh thái. Các giải pháp này đã được thử nghiệm qua nhiều thế hệ. Nó giúp cộng đồng thích ứng với môi trường. Đồng thời khai thác tài nguyên một cách có trách nhiệm. Việc phát huy giá trị tri thức bản địa góp phần vào an ninh lương thực. Nó bảo vệ đa dạng sinh học. Nó tăng cường khả năng chống chịu của cộng đồng. Việc tích hợp tri thức địa phương vào các mô hình phát triển mới là cần thiết. Đây là con đường để phát triển bền vững hài hòa và toàn diện.

07/07/2026

Mục lục chi tiết luận án

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

MỞ ĐẦU

1. Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU

1.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu tri thức địa phương

1.1.1. Tình hình nghiên cứu tri thức địa phương trên thế giới

1.1.2. Nghiên cứu tri thức địa phương ở Việt Nam

1.1.3. Nghiên cứu về tri thức địa phương của người Tày

1.2. Lý thuyết về sinh thái học nhân văn trong nghiên cứu về tri thức địa phương

1.3. Lý thuyết về biến đổi và thích ứng văn hóa

1.4. Phương pháp nghiên cứu

1.5. Khái quát về tộc người và địa bàn nghiên cứu

1.5.1. Khái quát về người Tày ở huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn

1.5.2. Khái quát về các điểm nghiên cứu

2. Chương 2: TRI THỨC ĐỊA PHƯƠNG TRONG SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN ĐẤT

2.1. Nhận thức của người Tày Ba Bể về các loại đất

2.2. Tri thức địa phương trong sử dụng tài nguyên đất

2.2.1. Tri thức địa phương trong sử dụng đất ruộng nước (nà)

2.2.2. Tri thức địa phương trong sử dụng đất nương

2.2.3. Tri thức địa phương trong sử dụng đất làm nhà

2.2.4. Tri thức địa phương trong sử dụng đất vườn

2.3. Tri thức địa phương trong việc bảo vệ đất

2.3.1. Những thực hành trong bảo vệ tài nguyên đất

2.3.2. Những hình thức tín ngưỡng liên quan đến đất và một số kiêng cữ

2.4. Những biến đổi của tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ nguồn tài nguyên đất

3. Chương 3: TRI THỨC ĐỊA PHƯƠNG TRONG SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG

3.1. Nhận thức của cộng đồng về vai trò của rừng

3.2. Tri thức địa phương trong sử dụng nguồn tài nguyên rừng

3.2.1. Đối tượng khai thác

3.2.2. Tri thức địa phương trong sử dụng gỗ và các loại phi gỗ

3.2.3. Tri thức địa phương trong sử dụng các loại dược liệu

3.2.4. Tri thức địa phương trong sử dụng các loài thú rừng và côn trùng

3.3. Tri thức địa phương trong bảo vệ tài nguyên rừng

3.3.1. Tri thức địa phương trong bảo vệ rừng thông qua những hành vi thực tế

3.3.2. Tín ngưỡng liên quan đến vấn đề bảo vệ rừng

3.4. Những biến đổi của TTĐP trong sử dụng và bảo vệ tài nguyên rừng hiện nay

4. Chương 4: TRI THỨC ĐỊA PHƯƠNG TRONG SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN NƯỚC

4.1. Nhận thức của người Tày về tài nguyên nước

4.2. Tri thức địa phương trong sử dụng nguồn tài nguyên nước

4.2.1. Tri thức địa phương về dự báo liên quan đến nguồn nước

4.2.2. Các nguồn nước phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt

4.2.3. Các phương thức dẫn nước

4.2.4. TTĐP trong khai thác và sử dụng các nguồn thủy sản của hồ Ba Bể

4.3. Tri thức địa phương trong bảo vệ nguồn nước

4.3.1. Trong thực hành thường nhật

4.3.2. Các hình thức tín ngưỡng liên quan đến tài nguyên nước

4.4. Những biến đổi của tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ nguồn tài nguyên nước hiện nay

5. Chương 5: TRI THỨC ĐỊA PHƯƠNG - NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG BỐI CẢNH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

5.1. Mối quan hệ giữa các yếu tố đất - nước - rừng trong hệ tri thức địa phương của người Tày Ba Bể

5.2. Những yếu tố tác động đến TTĐP của người Tày ở Ba Bể

5.2.1. Chủ trương thành lập VQG Ba Bể - Sự đứt gãy về tri thức địa phương

5.2.2. Nhu cầu từ cộng đồng - nguyên nhân nội tại

5.3. Vai trò của chính sách và dự án trong sự phát triển bền vững của người Tày Ba Bể giai đoạn hiện nay

5.3.1. Những chương trình, dự án trong nước

5.3.2. Những chương trình, dự án nước ngoài

5.4. Một số kiến nghị

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Xem trước tài liệu

Tải đầy đủ để xem toàn bộ nội dung

Luận án tiến sĩ tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên của người tày ở huyện ba bể tỉnh bắc kạn

Tải xuống file đầy đủ để xem toàn bộ nội dung

Tải đầy đủ (237 trang)

Trích đoạn nội dung luận án

Tải xuống để đọc toàn bộ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN CHU THỊ VÂN ANH TRI THỨC ĐỊA PHƢƠNG TRONG SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆNGUỒN TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN CỦA NGƢỜI TÀY Ở HUYỆN BA BỂ, TỈNH BẮC KẠN LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ HÀ NỘI - 2017 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN CHU THỊ VÂN ANH TRI THỨC ĐỊA PHƢƠNG TRONG SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ NGUỒN TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN CỦA NGƢỜI TÀY Ở HUYỆN BA BỂ, TỈNH BẮC KẠN Chuyên ngành: Dân tộc học Mã số: 62 22 70 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TS HOÀNG LƢƠNG 2. TS NGUYỄN NGỌC THANH HÀ NỘI - 2017 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nghiên cứu đƣợc trình bày trong luận án là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố.

Những luận điểm mà luận án kế thừa từ những ngƣời đi trƣớc đều ghi rõ xuất xứ và tác giả. Nếu có gì gian dối, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm. Hà Nội, ngày 5 tháng 9 năm 2017 Tác giả luận án NCS Chu Thị Vân Anh 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án “Tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên của người Tày ở huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn”, tôi đã nhận đƣợc sự giúp đỡ tận tình của Ban quản lý Vƣờn Quốc gia Ba Bể, Sở KH&ĐT tỉnh Bắc Kạn, Sở VH-TT&DL tỉnh Bắc Kạn, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Kạn, Cục thống kê tỉnh Bắc Kạn, UBND huyện Ba Bể, Chi cục Thống kê huyện Ba Bể, Phòng Dân tộc huyện Ba Bể, UBND các xã Nam Mẫu, Khang Ninh, Quảng Khê (huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn), bà con nhân dân các xã thuộc địa bàn nghiên cứu. Đồng thời, tôi cũng nhận đƣợc sự chỉ bảo về mặt khoa học của thầy giáo hƣớng dẫn cũng nhƣ các thầy cô giáo, các nhà khoa học thuộc Khoa Nhân học, Trƣờng ĐHKHXH&NV - ĐHQG Hà Nội.

Bên cạnh đó là sự động viên, tạo điều kiện từ phía cơ quan, gia đình, bạn bè và đồng nghiệp. Trƣớc hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy giáo hƣớng dẫn: cố PGS.TS Hoàng Lƣơng và PGS.TS Nguyễn Ngọc Thanh. Các thầy đã giúp đỡ tôi trong việc gợi mở hƣớng nghiên cứu, phƣơng pháp thu thập và xử lý tài liệu, sửa chữa bản thảo và đƣa ra những ý kiến khoa học quý báu để tôi có thể hoàn thành luận án này. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo trong Khoa Nhân học, Trƣờng ĐHKHXH&NV - ĐHQG Hà Nội, Khoa Xã hội - Trƣờng Cao đẳng Vĩnh Phúc và các cơ quan ban ngành đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện luận án.

Lời cảm ơn sâu sắc, tôi xin đƣợc gửi tới các cơ quan đoàn thể tại địa bàn nghiên cứu, đặc biệt là nhân dân 3 xã Nam Mẫu, Khang Ninh, Quảng Khê (huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn) đã tạo điều kiện giúp đỡ về nơi ăn chốn ở, cung cấp tƣ liệu thực địa để tôi có đủ cơ sở hoàn thành công trình nghiên cứu của mình. Nhân đây, tôi cũng xin cảm ơn gia đình, bạn bè và đồng nghiệp đã luôn động viên và tạo mọi điều kiện để tôi có thể hoàn thành công việc của mình. Một lần nữa, tôi xin chân thành cảm ơn vì những sự giúp đỡ quý báu đó! 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỤC LỤC NỘI DUNG Trang 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.

MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU. NGUỒN TƢ LIỆU CỦA LUẬN ÁN. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN.

BỐ CỤC CỦA ĐỀ TÀI.11 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT, PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu tri thức địa phƣơng. Tình hình nghiên cứu tri thức địa phương trên thế giới. Nghiên cứu tri thức địa phương ở Việt Nam.

Nghiên cứu về tri thức địa phương của người Tày. Lý thuyết về sinh thái học nhân văn trong nghiên cứu về tri thức địa phương 33 1. Lý thuyết về biến đổi và thích ứng văn hóa. Phƣơng pháp nghiên cứu.

Khái quát về tộc ngƣời và địa bàn nghiên cứu. Khái quát về người Tày ở huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn. Khái quát về các điểm nghiên cứu. 44 Chƣơng 2 TRI THỨC ĐỊA PHƢƠNG TRONG SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN ĐẤT 2.

Nhận thức của ngƣời Tày Ba Bể về các loại đất. Tri thức địa phƣơng trong sử dụng tài nguyên đất. Tri thức địa phương trong trong sử dụng đất ruộng nước (nà). Tri thức địa phương trong sử dụng đất nương.

Tri thức địa phương trong sử dụng đất làm nhà. Tri thức địa phương trong sử dụng đất vườn. Tri thức địa phƣơng trong việc bảo vệ đất. Những thực hành trong bảo vệ tài nguyên đất.

Những hình thức tín ngưỡng liên quan đến đất và một số kiêng cữ. Những biến đổi của tri thức địa phƣơng trong sử dụng và bảo vệ nguồn tài nguyên đất. 75 3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 3:TRI THỨC ĐỊA PHƢƠNG TRONG SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN RỪNG 3. Nhận thức của cộng đồng về vai trò của rừng.

Tri thứcđịa phƣơng trong sử dụng nguồn tài nguyên rừng. Đối tượng khai thác. Tri thức địa phương trong sử dụng gỗ và các loại phi gỗ. Tri thức địa phương trong sử dụng các loại dược liệu………………….

Tri thức địa phương trong sử dụng các loài thú rừng và côn trùng …………. Tri thức địa phƣơng trong bảo vệ tài nguyên rừng. Tri thức địa phương trong bảo vệ rừng thông qua những hành vi thực tế. Tín ngưỡng liên quan đến vấn đề bảo vệ rừng.

Những biến đổi của TTĐP trong sử dụng và bảo vệ tài nguyên rừng hiện nay…… .107 Chƣơng 4:TRI THỨC ĐỊA PHƢƠNG TRONG SỬ DỤNG VÀ BẢO VỆ TÀI NGUYÊN NƢỚC 4. Nhận thức của ngƣời Tày về tài nguyên nƣớc. Tri thức địa phƣơng trong sử dụng nguồn tài nguyên nƣớc. Tri thức địa phương về dự báo liên quan đến nguồn nước.

Các nguồn nước phục cho sản xuất và sinh hoạt. Các phương thức dẫn nước. TTĐPtrong khai thác và sử dụng các nguồn thủy sản của hồ Ba Bể. Tri thức địa phƣơng trong bảo vệ nguồn nƣớc.

Trong thực hành thường nhật. Error! Bookmark not defined. Các hình thức tín ngưỡng liên quan đến tài nguyên nước. Những biến đổi của tri thức địa phƣơng trong sử dụng và bảo vệ nguồn tài nguyên nƣớc hiện nay.

128 Chƣơng 5: TRI THỨC ĐỊA PHƢƠNG - NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG BỐI CẢNH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 5. Mối quan hệ giữa các yếu tô đất - nƣớc - rừng trong hệ tri thức địa phƣơng của ngƣời Tày Ba Bể………………………………………………………………………………. Những yếu tố tác động đến TTĐP của ngƣời Tày ở Ba Bể. Chủ trương thành lập VQG Ba Bể - Sự đứt gãy về tri thức địa phương.

Nhu cầu từ cộng đồng - nguyên nhân nội tại. Vai trò của chính sách và dự án trong sự phát triển bền vững của ngƣời Tày Ba Bể giai đoạn hiện nay. Những chương trình, dự án trong nước. Những chương trình, dự án nước ngoài.

Một số kiến nghị .161 TÀI LIỆU THAM KHẢO. ……………………………168 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 3PAD Quan hệ đối tác vì ngƣời nghèo trong phát triển nông lâm tỉnh Bắc Kạn ÂL Âm lịch GEF Quỹ môi trƣờng toàn cầu IFAD Quỹ Quốc tế và phát triển nông nghiệp HTX Hợp tác xã LHQ Liên hợp quốc NXB Nhà xuất bản PARC Xây dựng các Khi bảo vệ nhằm Bảo tồn Tài nguyên thiên nhiên trên cơ sở ứng dụng quan điểm sinh thái cảnh quan TK Thế kỷ TTĐP Tri thức địa phƣơng Tr Trang UBND Ủy ban nhân dân UNDP Chƣơng trình phát triển của Liên hợp quốc UNESCO Tổ chức giáo dục, khoa học và văn hóa của Liên hợp quốc VQG Vƣờn quốc gia WIPO Tổ chức sở hữu trí tuệ Thế giới WB Ngân hàng Thế giới 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com DANH MỤC BẢNG Bảng Trang Bảng 1.1: Cơ cấu dân tộc huyện Ba Bể năm 2009 40 Bảng 2.1: Cách thức nhận biết chất đất của ngƣời Tày Ba Bể 48 Bảng 2.2: Một số giống lúa địa phƣơng của ngƣời Tày Ba Bể 53 Bảng 2.3: Lịch thời vụ các loại cây trồng của ngƣời Tày Ba Bể 55 Bảng 3.1: Công dụng của một số loài thực vật phân họ Tre ở khu vực 86 VQG Ba Bể Bảng 3.2: Lịch khai thác các loại măng của ngƣời Tày ở khu vực hồ Ba 89 Bể Bảng 3.3: Lịch khai thác các loại rau rừng của ngƣời Tày Ba Bể (Bắc 90 Kạn) Bảng 3.4: Các loại rau rừng và công dụng 92 Bảng 3.5: Lƣợng khách du lịch đến VQG Ba Bể giai đoạn 2010 - 2014 104 Bảng 4.1: Các nguồn nƣớc phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt của ngƣời 113 Tày Ba Bể Bảng 4.2: Thời vụ khai thác các loại cá trên hồ Ba Bể 121 Bảng 5.1: Đánh giá mức độ quan trọng trong thu nhập của các gia đình ở 133 Pác Ngòi Bảng 5.2: Diện tích rừng và kinh phí chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng 142 năm 2015 Bảng 5.3: Một số kết quả đạt đƣợc của dự án PARC tại VQG Ba Bể 145 Bảng 5.4: Bảng so sánh tỷ lệ giảm nghèo của vùng dự án so với toàn tỉnh 154 Bắc Kạn giai đoạn 2010 - 2014 Bảng 5.5: Các thay đổi về diện tích rừng ở 3 huyện dự án giai đoạn 2009 155 - 2014 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Tri thức địa phƣơng (TTĐP)là một đề tài nghiên cứu không còn xa lạ trong khoa học hiện đại. Nhất là trong bối cảnh suy thoái, ô nhiễm môi trƣờng ngày một gia tăng, sự suy giảm các nguồn tài nguyên thiên nhiên xảy ra vô cùng nghiêm trọng mà những kiến thức khoa học không thể giải quyết đƣợc.

Ngƣời ta bắt đầu có sự nhìn nhận lại đối với những tri thức truyền thống của các tộc ngƣời để kiếm tìm một cứu cánh nhằm giải quyết những vấn đề về môi trƣờng và sinh kế hiện nay cho các cộng đồng cƣ dân. Trong xu thế đó, TTĐP của các tộc ngƣời đƣợc quan tâm nghiên cứu trong cả lĩnh vực khoa học tự nhiên cũng nhƣ khoa học xã hội và nhân văn. TTĐP đƣợc hiểu là những sự ứng xử truyền thống của các cộng đồng ngƣời đối với môi trƣờng sinh thái.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ

Trích dẫn luận án này

Chu Thị Vân Anh (2017). Luận án tiến sĩ tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ [Luận án tiến sĩ, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội]. LuanAn.net. https://luanan.net/tai-lieu-khac/luan-an-tien-si-tri-thuc-dia-phuong-trong-su-dung-va-bao-ve-nguon-tai-nguyen-thien-nhien-cua-nguoi-tay-o-huyen-ba-be-tinh-bac-kan

Câu hỏi thường gặp

Luận án "Luận án tiến sĩ tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ" nghiên cứu về vấn đề gì?

Luận án: Luận án tiến sĩ tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên của người tày ở huyện ba bể tỉnh bắc kạn. Xem tóm tắt và tải v

Luận án "Luận án tiến sĩ tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ" được bảo vệ tại trường nào?

Luận án này được bảo vệ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội. Năm bảo vệ: 2017.

Luận án "Luận án tiến sĩ tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ" thuộc chuyên ngành gì?

Luận án "Luận án tiến sĩ tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ" thuộc chuyên ngành Dân tộc học. Danh mục: Tài liệu khác.

Luận án "Luận án tiến sĩ tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ" có bao nhiêu trang?

Luận án "Luận án tiến sĩ tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ" có 237 trang. Bạn có thể xem trước một phần tài liệu ngay trên trang web trước khi tải về.

Cách tải luận án "Luận án tiến sĩ tri thức địa phương trong sử dụng và bảo vệ" về máy như thế nào?

Để tải luận án về máy, bạn nhấn nút "Tải xuống ngay" trên trang này, sau đó hoàn tất thanh toán phí lưu trữ. File sẽ được tải xuống ngay sau khi thanh toán thành công. Hỗ trợ qua Zalo: 0559 297 239.

Luận án liên quan

Chia sẻ tài liệu: Facebook Twitter