Phát triển Thị trường Trái phiếu Chính phủ Việt Nam trong bối cảnh Hội nhập Tài chính - Luận án TS Trần Thị Thu Hương

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG --------------------------- TRẦN THỊ THU HƯƠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP TÀI CHÍNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI, 2019 NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG -------------------------- TRẦN THỊ THU HƯƠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP TÀI CHÍNH CHUYÊN NGÀNH : TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ SỐ : 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. TÔ KIM NGỌC 2. TRẦN ĐĂNG KHÂM HÀ NỘI, 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án này là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng.

Các kết quả nghiên cứu của luận án có tính độc lập, số liệu và dữ liệu sử dụng trong luận án được trích dẫn đúng quy định. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm lời cam đoan trên Người cam đoan NCS. Trần Thị Thu Hương i MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT. IV DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ.

VII LỜI MỞ ĐẦU.1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Tổng quan nghiên cứu. Tổng quan nghiên cứu nước ngoài. Tổng quan nghiên cứu tại Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu của đề tài. Khoảng trống nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Nghiên cứu định tính. Nghiên cứu định lượng. 19 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP TÀI CHÍNH. Thị trường trái phiếu Chính phủ.

Khái niệm thị trường trái phiếu Chính phủ. Đặc điểm thị trường trái phiếu Chính phủ. Cấu trúc thị trường trái phiếu chính phủ. Phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ trong bối cảnh hội nhập tài chính 33 2.

Hội nhập tài chính. Tác động của hội nhập tài chính đến thị trường trái phiếu Chính phủ. Phát triển thị trường trái phiếu chính phủ trong bối cảnh hội nhập tài chính. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường trái phiếu Chính phủ trong bối cảnh hội nhập tài chính.

Quy mô nền kinh tế. Điều kiện vĩ mô. Sự tín nhiệm của Chính phủ với tư cách là tổ chức phát hành. Đặc điểm khu vực tài chính.

Khuôn khổ pháp lý và tính minh bạch của thị trường. Một số bài học về phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ trong bối cảnh hội nhập tài chính từ kinh nghiệm quốc tế.62 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP TÀI CHÍNH. Quá trình hội nhập tài chính của Việt Nam và hội nhập thị trường trái phiếu Chính phủ. Quá trình hội nhập tài chính của Việt Nam.

Hội nhập thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam. Khái quát quá trình hình thành và thực trạng thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập tài chính. Các quy định pháp lý điều chỉnh hoạt động thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam. Thực trạng thị trường phát hành trái phiếu Chính phủ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập tài chính.

Thực trạng thị trường giao dịch trái phiếu Chính phủ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập tài chính. Phân tích sự phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập tài chính. Sử dụng bộ chỉ tiêu đánh giá sự phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập tài chính. Đánh giá sự phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập tài chính.

124 CHƯƠNG 4: MÔ HÌNH KIỂM ĐỊNH CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG TỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP TÀI CHÍNH. Cơ sở dữ liệu và phương pháp. Cơ sở dữ liệu. Phương pháp ước lượng.

Giả thuyết và mô hình nghiên cứu. Kết quả của mô hình định lượng. Phân tích thống kê mô tả. Kết quả phân tích hồi quy.

Thảo luận kết quả nghiên cứu. 144 CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP TÀI CHÍNH. Định hướng phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập tài chính. Định hướng hội nhập tài chính của Việt Nam.

Định hướng phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập tài chính. Giải pháp phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ Việt Nam trong bối cảnh hội nhập tài chính. Phát triển thị trường trái phiếu Chính phủ gắn liền với phát triển kinh tế. Giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Tăng cường sự tín nhiệm của Chính phủ với tư cách là chủ thể phát hành trái phiếu Chính phủ. Phát triển hệ thống tài chính tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững thị trường trái phiếu Chính phủ. Tăng cường nội lực cho thị trường hướng tới sự phát triển bền vững. Tăng cường tính minh bạch của thị trường.

Kiến nghị thực hiện. 191 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 202 iv DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT Tên viết tắt Tên đầy đủ bằng Tiếng Tên đầy đủ bằng Việt Tiếng Anh ABMF Diễn đàn Thị trường Trái The ASEAN +3 phiếu ASEAN + 3 bond market forum ABMI Sáng kiến Thị trường Trái The Asian bond phiếu Châu Á markets initiative ADB Ngân hàng Phát triển Châu Asian development Á bank APEC Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Asia-Pacific châu Á – Thái Bình Dương Economic cooperation ASEAN Hiệp hội các quốc gia Association of Đông Nam Á Southeast Asian Nations CPSS Uỷ ban về các hệ thống Committee on thanh, quyết toán payment and settlement systems CTCK Công ty chứng khoán ECB Ngân hàng Trung ương European central Châu Âu bank EU Liên minh Châu Âu European Union FEM Mô hình tác động cố định Fixed effects model FTA Hiệp định thương mại tự Free trade do agreements GDP Tổng sản phẩm quốc nội Gross domestic product GLS Phương pháp ước lượng Generalized least bình phương nhỏ nhất squares GTGD Giá trị giao dịch v GTNY Giá trị niêm yết HNTC Hội nhập tài chính HNX Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội IASB Hội đồng chuẩn mực kế International toán quốc tế accounting standards board IMF Quỹ tiền tệ quốc tế International monetary fund IOSCO Tổ chức Quốc tế các Uỷ The International ban Chứng khoán organization of securities commissions KBNN Kho bạc Nhà nước NĐT Nhà đầu tư NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại NHTW Ngân hàng Trung ương NSNN Ngân sách Nhà nước ODA Hỗ trợ phát triển chính Official thức development assistance OECD Tổ chức Hợp tác và Phát The organisation for triển Kinh tế economic co- operation and development OTC Thị trường giao dịch phi Over the counter tập trung Pooled OLS Phương pháp hồi quy gộp Pooled ordinary least squares regression REM Mô hình tác động ngẫu Random effects vi nhiên model SGDCK Sở giao dịch chứng khoán TIPS Trái phiếu Chính phủ ngừa Treasury inflation- lạm phát protected securities TP Trái phiếu TPCP Trái phiếu Chính phủ TPP Hiệp định Đối tác xuyên The Trans- Pacific Thái Bình Dương Partnership UBCKNN Uỷ ban chứng khoán Nhà nước VBMA Hiệp hội thị trường trái Viet Nam bond phiếu Việt Nam market association VSD Trung tâm lưu ký chứng Viet Nam securities khoán Việt Nam depository WTO Tổ chức Thương mại thế World trade giới organization vii DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ 1. Danh mục bảng Bảng 3.1: Tỷ lệ đặt thầu và trúng thầu TPCP một số kỳ hạn.2: Cơ cấu NĐT trong các lần phát hành trái phiếu quốc tế của Việt Nam.3: Chỉ số vòng quay TPCP qua các năm.4: Kết quả phân tích thống kê chỉ số TPCP của một số quốc gia trong khu vực .1: Thống kê mô tả các biến trong mô hình nghiên cứu.

Ma trận tương quan giữa các biến trong mô hình nghiên cứu. Tổng hợp kết quả ước lượng với các phương pháp OLS, FEM và REM .4: Kết quả hồi quy theo phương pháp GLS khắc phục hiện tượng tự tương quan và phương sai sai số thay đổi. Danh mục biểu đồ Biểu đồ 3.1: Khối lượng TPCP phát hành theo hình thức phát hành và kỳ hạn phát hành bình quân (Đơn vị: Khối lượng: Tỷ đồng, Kỳ hạn bình quân: Năm ).2: Khối lượng phát hành TPCP bằng phương thức bảo lãnh phát hành (Đơn vị: Tỷ đồng).3: So sánh lãi suất phát hành TPCP với lãi suất huy động và cho vay.4: Cơ cấu nhà đầu tư mua TPCP trên thị trường sơ cấp.5: Thành viên tham gia đấu thầu TPCP qua các năm.6: Nợ công Việt Nam giai đoạn 2005-2017.7: Chỉ số Icor của một số nước Châu Á trung bình giai đoạn 2011-2015.8 : Nợ công bình quân trên đầu người của một số quốc gia trong khu vực giai đoạn 2010-2017 (Đơn vị: USD).9: Tỷ trọng TPCP trong tổng nợ công (Đơn vị: %).10: Mức tăng tuyệt đối nợ nước ngoài khu vực công và mức nợ nước ngoài quốc gia.11: Giá trị giao dịch và niêm yết trên HOSE và HNX giai đoạn 2000-2008 (Đơn vị: Triệu đồng).12: Quy mô niêm yết và giao dịch TPCP giai đoạn 2009 đến 2017.13: Lợi suất giao dịch TPCP các kỳ hạn.14: Quy mô giao dịch theo cơ cấu NĐT.15: Quy mô thị trường TPCP so với GDP.16: Quy mô thị trường trái phiếu Chính phủ so với GDP của một số nước khu vực ASEAN + 3 (Đơn vị: %) .17: Quy mô thị trường thứ cấp TPCP Việt Nam (Đơn vị: %) .18: Chênh lệch lãi suất TPCP kỳ hạn 2 năm và 10 năm tại một số thị trường khu vực ( Đơn vị: Điểm cơ bản) .19: Cơ cấu kỳ hạn còn lại của trái phiếu Chính phủ qua các năm .20: Độ lệch lãi suất TPCP các kỳ hạn giữa Việt Nam và Thái Lan .21: Độ lệch lãi suất TPCP kỳ hạn 10 năm giữa một số nước Đông Nam Á so với Thái Lan .22: Độ lệch lãi suất TPCP kỳ hạn 10 năm giữa một số nước Đông Nam Á so với Mỹ .23: Chỉ số β hội tụ của Việt Nam với Thái Lan và Thái Lan với Mỹ .24: Hệ số chặn .25: Giá trị giao dịch TPCP theo phương thức khớp lệnh và thoả thuận trên HOSE và HNX giai đoạn 2000-2008 .26: Giá trị giao dịch theo loại giao dịch giai đoạn 2009-2016 (Đơn vị: Tỷ đồng) .27: Biểu đồ boxplot thể hiện phân phối mức độ chênh lệch giá chào mua- chào bán TPCP của Việt Nam, Phillipines và Malaysia giai đoạn 2007-2017 .1: Lộ trình hội nhập tài chính đến năm 2025 .1: Khối lượng trái phiếu Chính phủ Nhật Bản phát hành từng năm (Tỷ Yên) và quy mô trái phiếu Chính phủ so với GDP (%) .2: Tỷ lệ nắm giữ trái phiếu Chính phủ Nhật Bản của các nhà đầu tư năm 2017 (%).3: Quy mô thị trường TPCP Hàn Quốc (% GDP) và khối lượng giao dịch (tỷ Won). 213 1 LỜI MỞ ĐẦU 1.