Luận án tiến sĩ tổ chức kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính việt nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ********** LÊ THỊ THU HÀ TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI CÁC CÔNG TY TÀI CHÍNH VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2011 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ********** LÊ THỊ THU HÀ TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI CÁC CÔNG TY TÀI CHÍNH VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán (Kế toán, Kiểm toán và Phân tích) Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1. Đoàn Xuân Tiên 2. Đinh Trọng Hanh Hà nội - 2011 v-1 MỤC LỤC Trang phụ bìa ii Lời cam đoan iii Lời cảm ơn iv Mục lục v Danh mục từ viết tắt vi Danh mục bảng, sơ đồ v vii MỞ ĐẦU 1 CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI CÁC CÔNG TY TÀI CHÍNH 9 1.

Kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính 9 1. Khái quát về các công ty tài chính 9 1. Khái niệm, bản chất, nguyên tắc tổ chức và hoạt động của kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính 17 1. Loại hình kiểm toán của kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính 26 1.

Tổ chức kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính 29 1. Nội dung tổ chức kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính 29 1. Tổ chức hoạt động kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính 33 1. Tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính 52 1.

Kinh nghiệm quốc tế về tổ chức kiểm toán nội bộ tại các tổ chức tín dụng 61 1. Kinh nghiệm quốc tế về tổ chức kiểm toán nội bộ tại các tổ chức tín dụng 61 1. Bài học kinh nghiệm quốc tế rút ra cho Việt Nam 67 CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI CÁC CÔNG TY TÀI CHÍNH VIỆT NAM 70 2.

Đặc điểm chung của các công ty tài chính Việt Nam với tổ chức kiểm toán nội bộ 70 2. Quá trình hình thành và phát triển của các công ty tài chính Việt Nam 70 2. Hoạt động chính của các công ty tài chính Việt Nam 73 2. Đặc điểm chính của các công ty tài chính Việt Nam ảnh hưởng đến tổ chức kiểm toán nội bộ 76 2.

Tình hình tổ chức kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính Việt Nam 88 2. Tổ chức hoạt động kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính Việt Nam 91 v-2 2. Tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính Việt Nam 115 2. Đánh giá thực trạng tổ chức kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính Việt Nam 120 2.

Những kết quả đạt được và các hạn chế trong tổ chức kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính Việt Nam 120 2. Nguyên nhân của các hạn chế 127 CHƯƠNG 3. PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI CÁC CÔNG TY TÀI CHÍNH VIỆT NAM 136 3. Sự cần thiết và phương hướng hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính Việt Nam 136 3.

Định hướng phát triển các tổ chức tín dụng Việt Nam với hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ 136 3. Sự cần thiết hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính Việt Nam 139 3. Phương hướng hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính Việt Nam 140 3. Giải pháp hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính Việt Nam 143 3.

Xây dựng chiến lược phát triển của kiểm toán nội bộ 143 3. Đổi mới phương pháp tiếp cận kiểm toán trên cơ sở định hướng rủi ro 146 3. Hoàn thiện qui trình và phương pháp kỹ thuật kiểm toán nội bộ 157 3. Mở rộng loại hình, phạm vi kiểm toán 165 3.

Hoàn thiện kiểm soát chất lượng kiểm toán nội bộ 173 3. Hoàn thiện tổ chức bộ máy kiểm toán nội bộ 175 3. Phát triển nguồn nhân lực kiểm toán nội bộ 177 3. Kiến nghị thực hiện giải pháp hoàn thiện và đổi mới công tác kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính Việt Nam 180 3.

Đối với cơ quan nhà nước 180 3. Đối với các công ty tài chính Việt Nam 181 3. Đối với các tổ chức nghề nghiệp 183 KẾT LUẬN 186 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ viii v-3 TÀI LIỆU THAM KHẢO ix PHỤ LỤC x vi - 1 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Viết đầy đủ (Tiếng Việt) Viết đầy đủ (Tiếng Anh) BCTC Báo cáo tài chính BGĐ Ban giám đốc BKS Ban kiểm soát CTTC Công ty tài chính COSO Hội đồng các tổ chức tài trợ Committee of Sponsoring của Ủy ban về gian lận báo Organizations of the Commission cáo tài chính on Fraudulent Financial Reporting HĐQT Hội đồng quản trị HTKSNB Hệ thống kiểm soát nội bộ IFAC Liên đoàn kế toán quốc tế International Federation of Accounting Committee IIA Viện Kiểm toán viên nội bộ Institute of Internal Auditor KTNB Kiểm toán nội bộ KTĐL Kiểm toán độc lập KTNN Kiểm toán nhà nước KT, KSNB Kiểm tra, kiểm soát nội bộ KTV Kiểm toán viên KTVNB Kiểm toán viên nội bộ NHNN Ngân hàng Nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại SOA Đạo luật Sabanes – Oxley Sabanes – Oxley Act TCTD Tổ chức tín dụng TGĐ Tổng giám đốc UBKT Ủy ban kiểm toán vii - 1 DANH MỤC BẢNG, SƠ ĐỒ Danh mục bảng Bảng số Tên bảng Trang Bảng 2.1 Vốn điều lệ và tổng tài sản các công ty tài chính Việt Nam đến ngày 31.2 Phân loại các công ty tài chính Việt Nam theo số nhân viên đến ngày 31.3 Phân loại các công ty tài chính Việt Nam theo số chi nhánh đến ngày 31.4 Cơ cấu nguồn vốn của các công ty tài chính Việt Nam qua các năm gần đây 74 Bảng 2.5 Cơ cấu tài sản của các công ty tài chính Việt Nam qua các năm gần đây 75 Bảng 2.6 Kết quả hoạt động kinh doanh – Lợi nhuận trước thuế của các công ty tài chính Việt Nam năm 2009 76 Bảng 2.7 Các công ty tài chính Việt Nam đã thành lập bộ phận KTNB tính đến ngày 31/12/2009 88 Bảng 2.8 Phân loại các công ty tài chính Việt Nam đã thành lập và chưa thành lập KTNB theo số lượng cán bộ, nhân viên 89 Bảng 2.9 Kế hoạch kiểm toán nội bộ của Công ty tài chính Xi măng (Trích) 95 Bảng 2.10 Mẫu kế hoạch cuộc kiểm toán 97 Bảng 2.11 Mẫu chương trình kiểm toán báo cáo tài chính (Trích) 99 Bảng 2.12 Bảng câu hỏi đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ (Trích) 101 Bảng 2.13 Chương trình kiểm toán khoản cho vay khách hàng (Trích) 105 Bảng 2.14 Mẫu hồ sơ kiểm toán 109 Bảng 2.15 Mẫu báo cáo kiểm toán 112 Bảng 2.16 Tổng hợp kết quả kiểm toán nội bộ của Tổng Công ty Tài chính Cổ phần Dầu khí từ năm 2007 đến năm 2009 122 Bảng 3.1 Minh họa bảng chấm điểm rủi ro 149 Bảng 3.2 Minh họa bảng kế hoạch nhân sự - thời gian 152 vii - 2 Bảng 3.3 Bảng đánh giá ảnh hưởng và khả năng rủi ro 154 Bảng 3.4 Minh họa thủ tục kiểm toán đối với nghiệp vụ tín dụng 155 Bảng 3.5 Minh họa hồ sơ rủi ro của công ty tài chính 156 Bảng 3.6 Minh họa chỉ tiêu đánh giá kết quả hoạt động 169 Danh mục sơ đồ Sơ đồ Tên sơ đồ Trang Sơ đồ 1.1 Vị trí của kiểm toán nội bộ trong tổ chức 32 Sơ đồ 1.2 Mô hình tổ chức kiểm toán nội bộ tập trung 53 Sơ đồ 1.3 Mô hình tổ chức kiểm toán nội bộ phân tán 54 Sơ đồ 1.4 Mô hình tổ chức kiểm toán nội bộ kết hợp 55 Sơ đồ 2.1 Mẫu qui trình kiểm toán nội bộ 96 Sơ đồ 2.2 Sơ đồ cơ cấu tổ chức của các công ty tài chính cổ phần 116 Sơ đồ 2.3 Sơ đồ cơ cấu tổ chức của các công ty tài chính 100% vốn tập đoàn 116 Sơ đồ 3.1 Ma trận kiểm toán nội bộ 144 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của Đề tài Kiểm toán nội bộ (KTNB) là một chức năng đánh giá độc lập đối với những hoạt động khác nhau của một tổ chức như là một sự trợ giúp đối với tổ chức.

Trên thế giới, KTNB đã có những bước phát triển mạnh mẽ và trở thành hoạt động mang tính chuyên nghiệp. Tại các quốc gia phát triển, KTNB được tổ chức trong hầu hết các doanh nghiệp có qui mô lớn với nhiều mô hình đa dạng. Hoạt động của bộ phận này đã trợ giúp đắc lực cho nhà quản lý, không những đảm bảo độ tin cậy của thông tin mà còn đánh giá tính kinh tế, tính hiệu quả và hiệu năng trong các hoạt động chức năng khác nhau. KTNB ra đời mang tính khách quan đáp ứng nhu cầu quản lý trong điều kiện kinh doanh có nhiều thay đổi.

KTNB đã được tổ chức ở nhiều doanh nghiệp Việt Nam có qui mô lớn, trong đó có các tổ chức tín dụng (TCTD). Bước đầu KTNB đã có những đóng góp tích cực vào hoạt động quản lý cũng như hoạt động kiểm soát nói chung tại các TCTD, trong đó có hoạt động của các công ty tài chính (CTTC) Việt Nam. Trong thời gian qua, một số CTTC đã hoạt động khá hiệu quả, có tỷ lệ sinh lời cao. Tuy nhiên, tại một số CTTC đã có tính trạng hoạt động không hiệu quả.

Là loại hình doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực tài chính – tín dụng, vốn là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều rủi ro, hoạt động của các CTTC cần được kiểm soát chặt chẽ. Tuy nhiên, trong thời gian qua, KTNB vẫn chưa được triển khai đầy đủ và vận hành hữu hiệu tại các CTTC. Các nội dung kiểm toán cũng như tổ chức bộ máy và hoạt động kiểm toán chưa đầy đủ, do vậy chưa đáp ứng đầy đủ vai trò trong quản trị doanh nghiệp. Xuất phát từ thực tế trên, Tác giả đã lựa chọn Đề tài: “Tổ chức kiểm toán nội bộ tại các công ty tài chính Việt Nam”.

Tổng quan các nghiên cứu về kiểm toán nội bộ Trên thế giới cũng như ở Việt Nam, đã có khá nhiều nghiên cứu của nhiều tác giả trên các khía cạnh và lĩnh vực khác nhau về KTNB. Hai trong số các tác giả nổi tiếng nhất về KTNB trên thế giới là Victor Z. Brink – giám đốc phụ trách nghiên cứu đầu tiên của IIA, và Lawrence B. Sawyer – chủ tịch Ủy 2 ban nghiên cứu của Viện Kiểm toán viên nội bộ (IIA).

Tác phẩm Modern Internal Auditing ra đời năm 1942 của Victor Brink được coi là một trong hai sự kiện đánh dấu sự ra đời của nghề KTNB chuyên nghiệp.