Luận án tiến sĩ tiếp cận và sở hữu nhà ở xã hội tại hà nội hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ Nguyễn Thị Thanh Thủy TIẾP CẬN VÀ SỞ HỮU NHÀ Ở XÃ HỘI TẠI HÀ NỘI HIỆN NAY LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC Hà Nội - 2020 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ Nguyễn Thị Thanh Thủy TIẾP CẬN VÀ SỞ HỮU NHÀ Ở XÃ HỘI TẠI HÀ NỘI HIỆN NAY Chuyên ngành: Xã hội học Mã số: 62 31 03 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ XÃ HỘI HỌC Chủ tịch Hội đồng Ngƣời hƣớng dẫn khoa học PGS.TS Trịnh Văn Tùng GS.TS Trịnh Duy Luân Hà Nội - 2020 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án Tiến sĩ Xã hội học với đề tài: “Tiếp cận và sở hữu nhà ở xã hội tại Hà Nội hiện nay” là công trình do chính tôi nghiên cứu và thực hiện. Các thông tin, số liệu đƣợc sử dụng trong luận án là trung thực, chính xác (là kết quả nghiên cứu thực nghiệm mà tôi đã tiến hành thực hiện tại 03 khu nhà ở xã hội tại Hà Nội: Khu nhà ở xã hội Tây Mỗ, Nam Từ Liêm; khu nhà ở xã hội Hƣng Thịnh, Hà Đông và khu nhà ở xã hội Rice city, Hoàng Mai năm 2018 và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào khác). Các thông tin trích dẫn trong luận án đã đƣợc ghi rõ nguồn gốc. Nếu có gì sai sót tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm.

Hà Nội, ngày 30 tháng 5 năm 2020 Tác giả luận án Nguyễn Thị Thanh Thủy LỜI CẢM ƠN Để có thể hoàn thành luận án này, tác giả luận án đã nhận đƣợc sự giúp đỡ, động viên, chia sẻ của rất nhiều ngƣời. Trƣớc hết, tôi xin bày tỏ sự trân trọng, yêu quý và biết ơn sâu sắc đối với thầy giáo hƣớng dẫn khoa học GS.TS Trịnh Duy Luân, thầy là ngƣời đã trực tiếp hƣớng dẫn, chỉ rõ những hƣớng đi đúng đắn, tạo động lực, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thiện luận án. Tôi xin cảm ơn các thầy, cô giáo trong khoa Xã hội học, trƣờng Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án. Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới gia đình – nguồn sức mạnh tinh thần và vật chất, là chỗ dựa để tôi nỗ lực đến ngày hôm nay.

Tác giả luận án Nguyễn Thị Thanh Thủy MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC. 1 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT. 4 DANH MỤC CÁC BẢNG. 5 DANH MỤC BIỂU/HỘP.

Lý do chọn đề tài. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu. Đối tƣợng, khách thể và phạm vi nghiên cứu.

Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Khung phân tích. Đóng góp và hạn chế của luận án. Cấu trúc luận án.

17 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ NHÀ Ở XÃ HỘI. Các nghiên cứu về tiếp cận nhà ở xã hội. Về lịch sử, kinh nghiệm phát triển nhà ở xã hội. Về tiếp cận thông tin nhà ở xã hội.

Về tiếp cận chính sách nhà ở xã hội. Tiếp cận vốn vay ƣu đãi, hệ thống hỗ trợ tài chính mua nhà ở xã hội. Các nghiên cứu về sở hữu nhà ở xã hội. Các hình thức sở hữu nhà ở xã hội.

Sử dụng nhà ở xã hội và những vấn đề xã hội đặt ra. 39 Tiểu kết chƣơng 1. 43 CHƢƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Cơ sở lý luận của đề tài.

Các khái niệm công cụ. Các lý thuyết vận dụng trong luận án. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu định tính.

Phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng. Chọn mẫu nghiên cứu. Khái quát chung địa bàn nghiên cứu. Thành phố Hà Nội: dân số và nhà ở.

Khu nhà dành cho ngƣời thu nhập thấp Tây Mỗ, Nam Từ Liêm. Khu nhà ở xã hội Hƣng Thịnh, Hà Đông. Khu nhà ở xã hội Rice city Linh Đàm, Hoàng Mai. 73 Tiểu kết chƣơng 2.

75 CHƢƠNG 3 THỰC TRẠNG TIẾP CẬN NHÀ Ở XÃ HỘI TẠI HÀ NỘI HIỆN NAY. Tiếp cận chính sách nhà ở xã hội. Giai đoạn trƣớc năm 2005. Giai đoạn từ năm 2005 đến 2014.

Thực tiễn tiếp cận chính sách nhà ở xã hội tại Hà Nội. Tiếp cận thông tin nhà ở xã hội. Kênh thông tin và thời gian tiếp cận. Đánh giá hiệu quả của việc tiếp cận thông tin và các rào cản.

Tiếp cận vốn vay ƣu đãi mua nhà ở xã hội. Các chƣơng trình hỗ trợ vay vốn mua nhà ở xã hội. Thực trạng vay vốn ƣu đãi mua nhà ở xã hội tại Hà Nội. Một số rào cản đối với tiếp cận vốn vay và yếu tố tác động.

129 CHƢƠNG 4: SỞ HỮU NHÀ Ở XÃ HỘI TẠI HÀ NỘI HIỆN NAY. Quy trình và các hình thức sở hữu nhà ở xã hội tại Hà Nội. Quá trình hoàn thiện hồ sơ sở hữu nhà ở xã hội. Nhà ở xã hội theo hình thức mua ngay.

Nhà ở xã hội theo hình thức thuê mua (thuê ở trƣớc – mua sau). Thực trạng sử dụng nhà ở xã hội. Về chất lƣợng nhà ở xã hội. Tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản tại nơi ở.

Đánh giá quản lý vận hành nhà ở xã hội. 173 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ. 185 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 192 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

202 3 DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 1 CC,VC Công chức, viên chức 2 CECDOHAS Cơ quan Nhà ở châu Âu 3 NƠXH Nhà ở xã hội 4 NHCSXH Ngân hàng chính sách xã hội 5 PVS Phỏng vấn sâu 6 TNT Thu nhập thấp 7 UBND Ủy ban nhân dân 8 UN – Habitat Chƣơng trình định cƣ Liên Hiệp Quốc 9 UNDP Chƣơng trình phát triển của Liên hợp quốc 10 UNFPA Quỹ dân số Liên hợp quốc 11 WB Ngân hàng thế giới 4 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Điều kiện tiếp cận NƠXH giai đoạn 2005-2016. Nhu cầu về NƠXH tính đến 2020 .3: Một số đặc điểm của ngƣời mua NƠXH .4: Đánh giá về điều kiện tham gia NƠXH .5: Tiêu chí chấm điểm hồ sơ mua NƠXH .6: Nguồn cung cấp thông tin và tƣ vấn NƠXH .7: Khó khăn khi tìm thông tin về NƠXH giữa các nhóm nghề nghiệp .8: Chi tiết về mức vay và lãi suất vay vốn để mua NƠXH hội của ngƣời thu nhập thấp .9: Tƣơng quan giữa hình thức sở hữu NƠXH với các nguồn vay .10: Đánh giá về việc tiếp cận các gói vay mua NƠXH .11: Khó khăn khi tiếp cận gói vay mua NƠXH .12: Đánh giá quy định về thời gian trả các gói vay ƣu đãi mua NƠXH .13: Đánh giá về gói vay ƣu đãi mua NƠXH. Mô hình hồi quy logistic các yếu tố tác động đến khả năng vay gói 30.000 tỷ để mua NƠXH .1: Các điều kiện chính thức để mua NƠXH .2: Khó khăn trong hoàn thiện hồ sơ mua NƠXH .3: Thời gian ngƣời mua NƠXH đƣợc cấp chứng nhận quyền sở hữu tài sản.4: Đánh giá về quá trình hoàn thiện thủ tục cấp chứng nhận quyền sở hữu tài sản tại 2 Khu nhà ở NƠXH. Bất cập, khó khăn khi sở hữu NƠXH .6: Đánh giá về cách bố trí căn hộ tại 3 khu NƠXH.7: Mức độ hài lòng của ngƣời mua NƠXH về chỗ ở hiện tại .8: Đánh giá của cha mẹ về điều kiện học hành của con cái tại khu vực NƠXH .9: Đánh giá về các cơ sở khám chữa bệnh gần khu NƠXH của ngƣời dân .10: Khoảng cách từ nhà tới các địa điểm dịch vụ công cộng .11: Đánh giá của ngƣời sở hữu NƠXH về chợ dân sinh gần nhà .12: Các vấn đề gặp phải trong quá trình vận hành nhà ở của ngƣời dân sở hữu NƠXH .13: Mức độ hài lòng của ngƣời sở hữu NƠXH về việc sửa chữa.

181 6 DANH MỤC BIỂU/HỘP Biểu 3.1: Nhận định về tình hình kinh tế của ngƣời mua NƠXH .1: Trình tự, thủ tục mua NƠXH .2: Điều kiện khó khăn nhất để mua NƠXH .3: Đánh giá sự phù hợp của tiêu chí chấm điểm .2: Website Sở Xây dựng Hà Nội, chuyên mục NƠXH .4: Khó khăn khi tìm kiếm thông tin về NƠXH .5: Tỷ lệ các nguồn vay khi mua NƠXH .6: Tƣơng quan nghề nghiệp với tỷ lệ vay vốn ngân hàng khi mua NƠXH. Quyết định sở hữu nhà sau khi kết thúc hợp đồng thuê mua NƠXH.2: Thời gian sống tại khu NƠXH .3: Đánh giá về chất lƣợng NƠXH hiện tại .4: Nhận định về mối quan hệ với hàng xóm xung quanh.5: Đánh giá mức độ an ninh trật tự tại khu nhà ở xã hội. Đánh giá mức độ an toàn tại 3 khu NƠXH .7: Đánh giá của ngƣời dân về Ban quản trị NƠXH. Lý do chọn đề tài Phát triển nhà ở là một trong những nội dung quan trọng của chính sách phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia.

Nhà nƣớc ta đã ban hành nhiều chính sách thúc đẩy phát triển thị trƣờng nhà ở, đồng thời có chính sách hỗ trợ về nhà ở cho các đối tƣợng chính sách xã hội, ngƣời có thu nhập thấp và ngƣời nghèo gặp khó khăn về nhà ở. Việt Nam là một quốc gia đang phát triển với dân số hơn 96 triệu ngƣời trong đó dân số đô thị hiện chiếm hơn 33 triệu ngƣời và tăng trƣởng dự kiến hàng năm vào khoảng 850-950 nghìn ngƣời trong thập niên tới (Tổng cục thống kê, 2019). Theo một dự báo Ngân hàng Thế giới (WB) đến năm 2050 cả nƣớc sẽ có hơn 65,8 triệu dân sống ở các đô thị, với tỷ lệ đô thị hoá là 59% (WB, 2011). Do vậy, vấn đề nhà ở cho ngƣời dân tại các thành phố của nƣớc ta đang ngày cảng trở nên bức thiết, đặc biệt là tại các thành phố lớn nhƣ Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.

Trƣớc thực tế đó, năm 2011 đánh dấu bƣớc đột phá về giải quyết vấn đề nhà ở cho ngƣời dân đô thị. Đó là Quyết định số 2127/QĐ-TTg ngày 30/11/2011 của Thủ tƣớng Chính phủ phê duyệt Chiến lƣợc phát triển nhà ở quốc gia đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030. Điểm nổi bật trong mục tiêu của Chiến lƣợc này là diện tích nhà ở bình quân toàn quốc đạt khoảng 22m2 sàn/ngƣời, trong đó tại đô thị đạt 26m2 sàn/ngƣời và nông thôn đạt 19m2 sàn/ngƣời.