Luận án tiến sĩ thực trạng một số yếu tố liên quan đến nhiễm vi rút viêm gan b ở

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- PHẠM NGỌC THANH THỰC TRẠNG, MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN NHIỄM VI RÚT VIÊM GAN B Ở NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH TẠI KHU VỰC TÂY NGUYÊN VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP DỰ PHÒNG LÂY NHIỄM LUẬN ÁN TIẾN SỸ Y HỌC HÀ NỘI – 2021 i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ VIỆN VỆ SINH DỊCH TỄ TRUNG ƯƠNG -----------------*------------------- PHẠM NGỌC THANH THỰC TRẠNG, MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN NHIỄM VI RÚT VIÊM GAN B Ở NGƯỜI TRƯỞNG THÀNH TẠI KHU VỰC TÂY NGUYÊN VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP DỰ PHÒNG LÂY NHIỄM Ngành: Dịch tễ học Mã số: 9 72 01 17 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học 1. Phan Trọng Lân 2. Nguyễn Thị Thi Thơ HÀ NỘI – 2021 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Tác giả luận án Phạm Ngọc Thanh iii LỜI CẢM ƠN Hoàn thành luận án này, trước tiên tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Giáo sư – Tiến sỹ Phan Trọng Lân, Viện trưởng Viện Pasteur TP. Hồ Chí Minh và Phó giáo sư – Tiến sỹ Nguyễn Thị Thi Thơ, Trưởng khoa Kiểm soát bệnh không lây nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, là những người thầy, cô hướng dẫn trực tiếp, đã tận tình giúp đỡ, truyền đạt kiến thức trong suốt quá trình học tập, thực hiện và hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo, Bộ môn Dịch tễ học, Phòng Đào tạo sau đại học của Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, đã luôn quan tâm, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất trong suốt quá trình học tập và hoàn thiện luận án của tôi. Tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến tập thể Lãnh đạo Viện, cán bộ Khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm – Viện Vệ sinh Dịch tễ Tây Nguyên đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện và hoàn thành luận án.

Tôi xin trân trọng cảm ơn lãnh đạo, các cán bộ Cục Y tế dự phòng – Bộ Y tế, đã hỗ trợ kỹ thuật và tài chính trong quá trình triển khai nghiên cứu. Tôi xin chân thành cảm ơn các Giáo sư, Phó giáo sư, Tiến sỹ trong các hội đồng khoa học chấm luận án đã đóng góp nhiều ý kiến quý báu để tôi có thêm kiến thức và hoàn thiện luận án đạt chất lượng tốt hơn. Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới bố mẹ, vợ, các con và các anh chị em, bạn bè, đồng nghiệp thân thiết, đã hết lòng ủng hộ, động viên, chia sẻ trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án tốt nghiệp. Phạm Ngọc Thanh iv MỤC LỤC Trang bìa phụ i Lời cam đoan ii Lời cảm ơn iii Mục lục iv Danh mục bảng viii Danh mục hình x Danh mục từ viết tắt xi ĐẶT VẤN ĐỀ 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4 1.

Viêm gan vi rút 4 1. Định nghĩa ca bệnh vi rút viêm gan B 4 1. Tác nhân gây bệnh, đường lây truyền viêm gan B 5 1. Các biện pháp xét nghiệm phát hiện vi rút viêm gan B 6 1.

Tiêu chuẩn chẩn đoán nhiễm viêm gan vi rút B 7 1. Hành vi nguy cơ lây nhiễm nhiễm vi rút viêm gan B 7 1. Phương pháp phòng chống lây nhiễm vi rút viêm gan B 7 1. Thực trạng nhiễm vi rút viêm gan B 8 1.

Tình hình nhiễm vi rút viêm gan B trên thế giới 8 1. Tình hình nhiễm viêm gan vi rút B ở Việt Nam 10 1. Tình tình nhiễm vi rút viêm gan B tại khu vực Tây Nguyên 13 1. Một số yếu tố liên quan tới tình trạng nhiễm vi rút viêm gan B 13 1.

Một số yếu tố đặc điểm nhân khẩu học 13 1. Yếu tố về kiến thức 15 1. Yếu tố về hành vi 17 v 1. Can thiệp dự phòng lây nhiễm vi rút viêm gan B 21 1.

Một số biện pháp và hiệu quả của can thiệp dự phòng lây nhiễm vi rút viêm gan B 21 1. Vai trò của truyền thông giáo dục sức khỏe trong dự phòng lây nhiễm viêm gan vi rút B 27 1. Một số thông tin về khu vực Tây Nguyên 36 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 37 2. Phương pháp nghiên cứu của mục tiêu 1 và 2 37 2.

Đối tượng nghiên cứu 37 2. Thời gian nghiên cứu 37 2. Địa điểm nghiên cứu 37 2. Phương pháp nghiên cứu 38 2.

Thiết kế nghiên cứu 38 2. Cỡ mẫu nghiên cứu và phương pháp chọn mẫu 38 2. Phương pháp, kỹ thuật và và công cụ thu thập thông tin 41 2. Mẫu bệnh phẩm và kỹ thuật xét nghiệm 43 2.

Các nhóm biến số và chỉ số nghiên cứu 45 2. Tiêu chuẩn đánh giá 45 2. Quản lý và phân tích số liệu 47 2. Phương pháp nghiên cứu của mục tiêu 3 49 2.

Đối tượng nghiên cứu 49 2. Thời gian nghiên cứu 49 2. Địa điểm nghiên cứu 49 2. Phương pháp nghiên cứu 50 2.

Quản lý và phân tích số liệu 59 2. Sai số và khống chế sai số 61 vi 2. Đạo đức trong nghiên cứu 61 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 63 3. Thực trạng nhiễm vi rút viêm gan B 63 3.

Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu 63 3. Thực trạng nhiễm vi rút viêm gan B 72 3. Một số yếu tố liên quan đến tình trạng nhiễm vi rút viêm gaN B 75 3. Yếu tố về nhân khẩu học 75 3.

Yếu tố về tiền sử khám chữa bệnh 76 3. Yếu tố về kiến thức và hành vi 78 3. Hiệu quả hiệu quả biện pháp truyền thông thay đổi hành vi dự phòng lây nhiễm vi rút viêm gan B tại cộng đồng 81 3. Đặc điểm của đối tượng nghiên cứu 81 3.

Hiệu quả các biện pháp can thiệp cải thiện kiến thức, hành vi về phòng chống lây nhiễm vi rút viêm gan B 82 CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 96 4. Thực trạng nhiễm vi rút viêm gan B 96 4. Một số yếu tố liên quan tới tình trạng nhiễm vi rút viêm gan B 102 4. Yếu tố về nhân khẩu học 102 4.

Yếu tố về tiền sử khám chữa bệnh 105 4. Yếu tố về kiến thức và hành vi 107 4. Hiệu quả biện pháp truyền thông thay đổi hành dự phòng lây nhiễm vi rút viêm gan B tại cộng đồng 111 4. Kết quả triển khai can thiệp truyền thông 111 4.

Hiệu quả các biện pháp can thiệp cải thiện kiến thức và hành vi phòng chống lây nhiễm viêm gan B 113 4. Các yếu tố liên quan đến hiệu quả của can thiệp truyền thông 115 4. Hạn chế của nghiên cứu 122 vii KẾT LUẬN 123 KHUYẾN NGHỊ 125 Danh mục các công trình liên quan đến luận án đã công bố 127 Tài liệu tham khảo Phụ lục viii DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Danh sách xã và huyện nghiên cứu.

Thông tin về phường can thiệp và phường chứng. Thông tin về giới tính, dân tộc, nhóm tuổi, trình độ học vấn và tình trạng hốn nhân của đối tượng nghiên cứu (n=2428). Thông tin về nghề nghiệp, thu nhập, thời gian sống tại xã/phường và đi xa nhà của đối tượng nghiên cứu (n=2428). Kiến thức phòng chống lây nhiễm vi rút viêm gan B của đối tượng nghiên cứu (n=2428).

Hành vi phòng ngừa lây nhiễm vi rút viêm gan B (n=2428). Hành vi mang thai và sinh con (n=1253). Mối liên hệ giữa kiến thức và hành vi (n=2428). Thực trạng nhiễm vi rút viêm gan B theo tỉnh (n=2428).

Thực trạng nhiễm vi rút viêm gan B theo giới tính, nhóm tuổi, trình độ học vấn và hôn nhân của đối tượng nghiên cứu (n=2428). Thực trạng nhiễm vi rút viêm gan B theo nhóm nghề nghiệp và thu nhập của đối tượng nghiên cứu (n=2428). Tình trạng nhiễm vi rút viêm gan B và đặc điểm nhân khẩu học của đối tượng nghiên cứu (n=2428). Tình trạng nhiễm vi rút viêm gan B và tiền sử khám chữa bệnh của đối tượng nghiên cứu (n=2428).

Tình trạng nhiễm vi rút viêm gan B và hành vi nguy cơ/phòng ngừa của đối tượng nghiên cứu (n=2428). Tình trạng nhiễm vi rút viêm gan B và kiến thức, hành vi phòng lây nhiễm vi rút viêm gan B (n=2428). Hồi quy logistic các yếu tố liên quan với tình trạng nhiễm. Đặc điểm nhân khẩu học của đối tượng nghiên cứu.

Các hoạt động can thiệp cụ thể. Kiến thức về đường lây truyền vi rút viêm gan B của đối tượng nghiên cứu. Kiến thức về cách phòng ngừa lây nhiễm vi rút viêm gan B của đối tượng nghiên cứu. Kiến thức về tiêm vắc xin viêm gan B của đối tượng nghiên cứu.

Sự thay đổi kiến thức phòng ngừa lây nhiễm vi rút viêm gan B của đối tượng nghiên cứu trước và sau can thiệp. Kết quả phân tích DID đánh giá hiệu quả của can thiệp đối với kiến thức phòng lây nhiễm vi rút viêm gan B. Hành vi phòng ngừa lây nhiễm vi rút viêm gan B qua đường máu tại đối tượng nghiên cứu. Hành vi phòng ngừa lây nhiễm vi rút viêm gan B qua quan hệ tình dục của đối tượng nghiên cứu.

Hành vi phòng ngừa lây nhiễm vi rút viêm gan B qua vắc xin, xét nghiệm của đối tượng nghiên cứu. Hành vi phòng ngừa lây nhiễm vi rút viêm gan B qua việc không sử dụng thuốc lá, rượu bia của đối tượng nghiên cứu. Sự thay đổi hành vi phòng ngừa lây nhiễm vi rút viêm gan B của đối tượng nghiên cứu trước và sau can thiệp. Kết quả phân tích DID đánh giá hiệu quả của can thiệp đối với hành vi phòng lây nhiễm vi rút viêm gan B.

95 x DANH MỤC HÌNH Hình 1. Cấu trúc của vi rút viêm gan B [7]. Các khu vực dịch tễ vi rút viêm gan B trên thế giới [139]. Khung lý thuyết cho mục tiêu 1 và 2.

Khung lý thuyết cho mục tiêu 3. Bản đồ khu vực Tây Nguyên. Quy trình thu thập thông tin cho mục tiêu 1. Sơ đồ xét nghiệm vi rút viên gan B.

Bản đồ địa bàn nghiên cứu 2 phường của thành phố Kon Tum. Sơ đồ nghiên cứu can thiệp. Minh họa tác động của can thiệp theo phương pháp DID. Tiền sử khám chữa bệnh của đối tượng nghiên cứu (n=2428).

Tỷ lệ đối tượng nghiên cứu có kiến thức đạt về phòng chống lây nhiễm vi rút viêm gan B (n=2428). Nguồn thông tin nhận được về phòng chống lây nhiễm vi rút viêm gan B (n=2428). Tỷ lệ đối tượng nghiên cứu có hành vi đạt về phòng chống lây nhiễm vi rút viêm gan B (n=2428). Thực trạng nhiễm vi rút viêm gan B theo tình trạng mang thai của đối tượng nghiên cứu (n=40).