Luận án tiến sĩ thị trường lao động ở tỉnh thái nguyên

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH VƯƠNG THANH TÚ thÞ tr-êng lao ®éng ë tØnh th¸i nguyªn LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2015 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH VƯƠNG THANH TÚ thÞ tr-êng lao ®éng ë tØnh th¸i nguyªn Chuyên ngành : Kinh tế chính trị Mã số : 62 31 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN VĂN HẬU HÀ NỘI - 2015 MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 7 ĐẾN THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG 1. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến thị trường lao động 7 1. Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu có liên quan đến thị 19 trường lao động Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG 23 2.

Quan niệm, đặc điểm và vai trò của thị trường lao động 23 2. Các yếu tố, nội dung và xu hướng phát triển của thị trường lao động 40 2. Kinh nghiệm một số tỉnh của Việt Nam về phát triển thị trường lao 61 động có thể vận dụng vào phát triển thị trường lao động ở tỉnh Thái Nguyên Chương 3: THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG LAO ĐỘNG Ở TỈNH THÁI NGUYÊN 74 3. Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội ở tỉnh Thái Nguyên có ảnh 74 hưởng đến thị trường lao động 3.

Tình hình thị trường lao động ở tỉnh Thái Nguyên từ năm 2004 82 đến năm 2013 3. Đánh giá chung về thị trường lao động ở tỉnh Thái Nguyên từ năm 112 2004 đến năm 2013 Chương 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG 124 LAO ĐỘNG Ở TỈNH THÁI NGUYÊN ĐẾN NĂM 2020 4. Dự báo về thị trường lao động và phương hướng phát triển thị 124 trường lao động ở tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020 4. Những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển thị trường lao động ở 129 tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020 KẾT LUẬN 147 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN 150 QUAN ĐẾN LUẬN ÁN DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 157 PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo HHSLĐ : Hàng hóa sức lao động KH&CN : Khoa học và công nghệ LLLĐ : Lực lượng lao động NSLĐ : Năng suất lao động SLĐ : Sức lao động SLĐTB&XH : Sở Lao động - Thương binh và Xã hội SXKD : Sản xuất kinh doanh TNHH : Trách nhiệm hữu hạn TTLĐ : Thị trường lao động TTSLĐ : Thị trường sức lao động XKLĐ : Xuất khẩu lao động DANH MỤC CÁC BẢNG Trang Bảng 3.

Một số chỉ tiêu kinh tế-xã hội ở tỉnh Thái Nguyên và các Tỉnh 85 lân cận Bảng 3. Thu nhập bình quân của người lao động một tháng theo giá thực 87 tế ở tỉnh Thái Nguyên Bảng 3. Số doanh nghiệp đang hoạt động tại thời điểm 1/1 hàng năm 88 phân theo ngành kinh tế ở tỉnh Thái Nguyên Bảng 3. Số doanh nghiệp đang hoạt động tại thời điểm 1/1 hàng năm 90 phân theo loại hình doanh nghiệp ở tỉnh Thái Nguyên Bảng 3.

Số lượng lao động được tạo việc làm ở tỉnh Thái Nguyên 94 Bảng 3. Dân số trung bình phân theo giới tính, khu vực ở tỉnh Thái Nguyên 96 Bảng 3. Cơ cấu lao động phân chia theo nhóm tuổi ở tỉnh Thái Nguyên 98 Bảng 3. Lao động đang làm việc trong các ngành phân theo thành phần 99 kinh tế ở tỉnh Thái Nguyên Bảng 3.

Cơ cấu lao động phân chia theo trình độ học vấn ở tỉnh Thái Nguyên 101 Bảng 3. Cơ cấu lao động phân chia theo trình độ chuyên môn kỹ thuật 102 Bảng 3. Số lượng Trường trung học, cao đẳng, đại học ở tỉnh Thái Nguyên 103 Bảng 3. Tỷ lệ lao động từ 15 tuổi trở lên đang làm việc đã qua đào tạo 103 Bảng 3.

Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động của khu vực thành thị 104 phân theo giới tính ở tỉnh Thái Nguyên Bảng 3.14: Tổng hợp các cơ sở dạy nghề trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên 110 Bảng 4. Dự báo quy mô dân số, lực lượng lao động ở tỉnh Thái Nguyên 124 Bảng 4. Dự báo nhu cầu lao động trong các ngành kinh tế ở tỉnh Thái Nguyên 125 Bảng 4. Dự báo nhu cầu lao động trong các thành phần kinh tế ở Thái Nguyên 126 Bảng 4.

Dự báo nhu cầu lao động đã qua đào tạo ở tỉnh Thái Nguyên 126 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ Trang Biểu đồ 3. Cơ cấu doanh nghiệp đang hoạt động phân theo ngành kinh 89 tế ở tỉnh Thái Nguyên Biểu đồ 3. Cơ cấu lao động phân chia theo ngành kinh tế ở tỉnh Thái Nguyên 97 Đồ thị 2. Mối quan hệ cung - cầu lao động và giá cả sức lao động 46 (tiền công) trên thị trường lao động 1 MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Thị trường lao động (TTLĐ) là một thị trường đặc biệt vì đối tượng mua bán là hàng hoá sức lao động (HHSLĐ). Đây là một yếu tố "đầu vào" không thể thiếu được của quá trình sản xuất để tạo ra hàng hoá và dịch vụ đáp ứng nhu cầu đòi hỏi ngày càng cao của xã hội. Hơn thế nữa, sức lao động (SLĐ) còn là một nguồn lực quan trọng quyết định đến năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả sản xuất kinh doanh (SXKD). Vì vậy, các quốc gia phát triển đặc biệt quan tâm đến người lao động, tạo ra những điều kiện, môi trường làm việc thuận lợi và mức tiền công cao để thu hút lao động, nhất là những người có trình độ chuyên môn kỹ thuật giỏi từ nước ngoài, làm xuất hiện tình trạng "chảy máu chất xám" ở các nước đang phát triển.

Trước năm 1986, nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung bao cấp, mọi sản phẩm được làm ra đều do Nhà nước giao chỉ tiêu, quản lý và phân phối đến tận người dân, không thừa nhận quan hệ hàng hoá - tiền tệ, nghiêm cấm mọi hành vi trao đổi, mua bán hàng hoá trên thị trường. Theo đó, SLĐ cũng không được coi là hàng hoá, TTLĐ không được hình thành, mọi quan hệ lao động đều thông qua hình thức tuyển dụng, sắp xếp vào biên chế nhà nước, tiền lương của người lao động được hưởng từ ngân sách nhà nước theo thang bậc lương quy định của nhà nước. Hệ quả là làm người lao động không có động lực cố gắng làm việc chuyên tâm, sáng tạo mà dựa dẫm, trông chờ vào nhà nước, đây là một nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng nền kinh tế trì trệ, suy thoái và khủng hoảng kinh tế - xã hội ở nước ta. Năm 1986, Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng ta diễn ra và đã hoạch định được đường lối đổi mới đất nước một cách toàn diện, sâu sắc và triệt để, chuyển đổi căn bản mô hình kinh tế từ tập trung bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Đến nay đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, trong đó đã thừa nhận SLĐ là hàng hoá và TTLĐ được hình thành, từng bước phát triển, cầu về lao động ngày càng tăng, cung về lao động chất lượng ngày càng cao, đáp ứng được nhu cầu TTLĐ. 2 Hiện nay, phát triển TTLĐ ở Việt Nam trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với phát triển kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế, đã được Đảng, Nhà nước ta hết sức coi trọng bằng những chủ trương, chính sách, biện pháp cụ thể, thiết thực, phù hợp. Do đó, quá trình hình thành và phát triển TTLĐ nước ta đã mang lại những thành tựu đáng kể như: Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất lao động, mở rộng SXKD, thu hút nhiều đầu tư nước ngoài, tạo nhiều việc làm, giải quyết lao động dư dôi, giảm tỷ lệ thất nghiệp, GD&ĐT từng bước hướng vào nhu cầu thực tế của TTLĐ, trình độ chuyên môn kỹ thuật, kỹ năng của người lao động được nâng cao, tiền công, tiền lương và thu nhập ngày càng tăng, đời sống vật chất và tinh thần người lao động không ngừng được cải thiện. Tuy nhiên, thực trạng TTLĐ nước ta nói chung và TTLĐ ở tỉnh Thái Nguyên nói riêng vẫn đang trong giai đoạn hình thành và phát triển, còn nhiều bất cập, hạn chế như: sức cầu về lao động còn thấp; cung về lao động chưa đảm bảo chất lượng; mất cân đối giữa cung - cầu lao động; giá cả SLĐ thấp nên chưa đáp ứng được tái sản xuất SLĐ; hệ thống cơ chế, chính sách còn thiếu và chưa đồng bộ, bám sát thực tế; các trung gian TTLĐ hoạt động còn kém hiệu quả.

Đây là một nguyên nhân gây cản trở đến tốc độ tăng trưởng kinh tế, tiềm ẩn những nhân tố bất ổn về chính trị - xã hội. Do đó, nghiên cứu sinh đã lựa chọn đề tài: "Thị trường lao động ở tỉnh Thái Nguyên" làm luận án tiến sĩ kinh tế, chuyên ngành kinh tế chính trị là cần thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2.Mục đích nghiên cứu Phân tích, đánh giá thực trạng TTLĐ ở tỉnh Thái Nguyên, chỉ ra những điểm mạnh, điểm yếu, hạn chế và nguyên nhân của nó, đề xuất phương hướng và giải pháp phát triển TTLĐ ở tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020. Nhiệm vụ nghiên cứu Hệ thống hoá cơ sở lý luận về TTLĐ dưới góc độ kinh tế chính trị với các khía cạnh: Quan niệm về thị trường, TTLĐ; đặc điểm TTLĐ; vai trò TTLĐ đối với phát triển kinh tế - xã hội; các yếu tố cấu thành TTLĐ; nội dung phát triển TTLĐ.

3 Nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn của một số tỉnh trong nước về phát triển TTLĐ, để tỉnh Thái Nguyên có thể tham khảo khi phân tích, đánh giá thực trạng, đề xuất giải pháp phát triển và hoàn thiện thị trường này. Phân tích thực trạng TTLĐ tỉnh Thái Nguyên từ năm 2004 đến năm 2014; làm rõ những kết quả đã đạt được, đồng thời chỉ ra những hạn chế, bất cập về TTLĐ ở tỉnh Thái Nguyên, tìm ra nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế đó. Dự báo TTLĐ, đề xuất phương hướng và giải pháp phát triển TTLĐ ở tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 3.

Đối tượng nghiên cứu Luận án nghiên cứu TTLĐ ở tỉnh Thái Nguyên dưới góc độ kinh tế chính trị, bao gồm: Quan niệm về TTLĐ, hàng hoá sức lao động, giá cả sức lao động, đặc điểm, vai trò và các yếu tố cấu thành TTLĐ, nội dung phát triển TTLĐ, các chủ thể và các trung gian TTLĐ.