Luận án Tiến sĩ: Xây dựng Thế trận Lòng dân trong Lịch sử Việt Nam (Thế kỷ X - XIX)

Tính cấp thiết của đề tài Lòng dân mà cốt lõi là tinh thần yêu nước, ý thức dân tộc, ý chí quật cường. của cả dân tộc được khơi dậy, quy tụ dưới ngọn cờ của giai cấp tiến bộ, là một yếu tố cơ bản để phát huy cao độ sức mạnh vô địch của Việt Nam trong công cuộc giữ nước. Thực hiện “chúng chí thành thành”, cả nước chung sức, toàn dân đánh giặc, dân tộc ta đã đứng vững trước những kẻ thù xâm lược rất hung hãn, tàn bạo. Có thể khẳng định, TTLD là một bí quyết để giành thắng lợi, là một nét độc đáo của nghệ thuật giữ nước của dân tộc Việt Nam trong lịch sử.

Điều này được khẳng định, thể hiện rõ nét trong giai đoạn đấu tranh bảo vệ độc lập, chủ quyền của dân tộc từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX. Ngày nay, nhiệm BVTQ Việt Nam XHCN đang đặt ra những yêu cầu rất mới, rất cao đối với nền QPTD trước âm mưu, thủ đoạn chống phá của kẻ thù, đặc biệt là trước những đòn đánh hiểm độc của chiến lược “diễn biến hòa bình” kết hợp bạo loạn lật đổ và răn đe quân sự của chúng đối với cách mạng nước ta. Hiện nay, “nạn tham nhũng kéo dài trong bộ máy của hệ thống chính trị và trong nhiều tổ chức kinh tế là một nguy cơ lớn đe dọa sự sống còn của chế độ ta” [6, tr. 76] gây mất niềm tin trong quần chúng nhân dân.

Tình hình và nhiệm vụ BVTQ trong giai đoạn cách mạng mới đòi hỏi chúng ta phải không ngừng củng cố, xây dựng TTLD, giữ vững ổn định chính trị - xã hội, đoàn kết toàn dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam, tập trung mọi tinh thần và lực lượng để bảo vệ và xây dựng thành công CNXH trên đất nước ta. Vì vậy, nghiên cứu TTLD trong công cuộc giữ nước của dân tộc, đặc biệt trong mười thế kỷ đấu tranh bảo vệ nền độc lập, từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX, để vận dụng xây dựng TTLD trong điều kiện hiện nay là một vấn đề có ý nghĩa to lớn vừa cơ bản vừa cấp bách. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, dưới những góc độ khác nhau về công cuộc giữ nước của dân tộc từ thế kỷ XIX trở về trước, nhất là những công trình nghiên cứu ở trong nước. Có thể kể tên một số công trình: “Về tài thao lược của dân tộc Việt Nam”; “Một số trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc”; “Tìm hiểu về tổ tiên ta đánh giặc”; “Việt Nam ba lần đánh Nguyên toàn thắng”.

Những công trình này đề cập khá sâu sắc, toàn diện về sự nghiệp giữ nước của dân tộc. Tuy nhiên, cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, cơ bản về TTLD trong công cuộc giữ nước của dân tộc ta từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX. Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài. Mục tiêu của đề tài: Trên cơ sở phân tích quá trình xây dựng TTLD trong công cuộc giữ nước của dân tộc Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX thông qua những sự kiện lịch sử tiêu biểu nhằm khái quát đặc trưng và một số bài học kinh nghiệm, mang tính quy luật về xây dựng TTLD, từ đó kiến nghị một số vấn đề về xây dựng TTLD trong sự nghiệp BVTQ Việt Nam XHCN hiện nay.

Nhiệm vụ của đề tài: - Phân tích quá trình xây dựng TTLD trong công cuộc giữ nước của dân tộc ta từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX. - Khái quát đặc trưng của TTLD và một số bài học kinh nghiệm, mang tính quy luật về xây dựng TTLD trong công cuộc giữ nước của dân tộc Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX. - Kiến nghị một số vấn đề về xây dựng TTLD trong sự nghiệp BVTQ Việt Nam XHCN hiện nay. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài.

Đề tài nghiên cứu một số bài học kinh nghiệm về xây dựng TTLD trong công cuộc giữ nước của dân tộc Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu Đề tài dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng cộng sản Việt Nam về BVTQ, về chiến tranh quân đội, nhất là về vai trò của nhân tố CT - TT, của quần chúng nhân dân trong công cuộc xây dựng và củng cố quốc phòng, BVTQ. Đề tài dựa vào nguồn sử liệu đã được công bố chính thức trong các tác phẩm, công trình khoa học, bài viết về lịch sử giữ nước của dân tộc Việt Nam. Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu cơ bản là: lịch sử và lôgíc, phân tích và tổng hợp, so sánh, tổng kết, phương pháp chuyên gia.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài Những kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ truyền thống giữ nước của dân tộc, làm phong phú thêm tri thức về BVTQ. Đây cũng là một vấn đề có ý nghĩa quan trọng cần được kế thừa và phát triển trong việc xây dựng nền QPTD hiện nay. Đề tài còn có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu và giảng dạy cả ở trong và ngoài quân đội. Kết cấu của đề tài: Gồm phần mở đầu, 2 chương (4 tiết), kiến nghị, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo.

Chương 1 QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG THẾ TRẬN LÒNG DÂN TRONG CÔNG CUỘC GIỮ NƯỚC CỦA DÂN TỘC VIỆT NAM TỪ THẾ KỶ X ĐẾN THẾ KỶ XIX Nét đặc sắc của nghệ thuật quân sự Việt Nam trong lịch sử chống ngoại xâm là thực hiện CTND, lấy ít địch nhiều, lấy nhỏ thắng lớn. Đây là bí quyết giành thắng lợi từ trước đến nay của dân tộc ta trước mọi kẻ thù hung bạo có tiềm lực kinh tế, quân sự lớn mạnh hơn. Bí quyết giành thắng lợi đó không thể không dựa vào yếu tố cả nước đồng lòng, toàn dân một ý chí, quyết tâm đánh giặc cứu nước, được xây dựng trên nền tảng vững chắc là khối đại đoàn kết toàn dân. Phải chăng đây là nội dung cốt lõi của TTLD - một đặc điểm nổi bật trong công cuộc giữ nước của dân tộc Việt Nam? Và, khái niệm TTLD tuy mới xuất hiện, nhưng hình hài và nội dung cơ bản của nó đã từng được biểu hiện trong lịch sử? Sức mạnh to lớn cho phép một nước nhỏ đánh thắng mọi kẻ thù lớn mạnh hơn nhất thiết phải là sức mạnh “cử quốc nghênh địch”, “Bách tính giai binh”, sức mạnh của cả dân tộc đứng lên đánh giặc.

Vì vậy, trong công cuộc giữ nước, ông cha ta trước kia cũng như Đảng cộng sản Việt Nam ngày nay không chỉ thuần túy dựa vào LLVT, dựa vào quân đội (tuy rất quan tâm đến xây dựng LLVT, xây dựng quân đội, coi đó là lực lượng nòng cốt của sự nghiệp giữ nước), mà còn dựa vào lực lượng của nhân dân cả nước, dựa vào sự đồng tâm nhất trí của cả dân tộc, dựa vào thế và lực toàn diện, cả vật chất và tinh thần của đất nước. Trong đó, sức mạnh của lòng dân luôn luôn được coi là yếu tố quyết định trong công cuộc giữ nước. Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn, người anh hùng của ba lần đánh thắng quân Nguyên ở thế kỷ XIII đã từng đề nghị vua Trần thực hiện “chúng chí thành thành”, coi đó là bức thành vững chắc BVTQ. Tư tưởng này đã trở thành luận điểm có tính chất kinh điển trong kho tàng lý luận quân sự Việt Nam.

Chính ông đã nhiều lần dùng đến chữ “lòng dân”, “đồng lòng”, đồng thời nhấn mạnh cần phải “khoan thư sức dân” để có được “lòng dân”, tạo nên “đồng lòng”, coi đó là “thượng sách giữ nước”. Nguyễn Trãi, người anh hùng dân tộc, nhà chính trị quân sự kiệt xuất trong cuộc kháng chiến chống quân Minh ở thế kỷ XV, đã nhận thức sâu sắc vai trò của nhân dân đối với công cuộc giữ nước chống ngoại xâm. Ông cho rằng chở thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân; đồng thời chỉ ra trong chiến tranh thì phải đoàn kết một lòng “hòa nước sông chén rượu ngọt ngào” để tụ tập “bốn phương mạnh lệ”; khi hòa bình thì phải nuôi dưỡng sức dân “để nơi thôn cùng xóm vắng không có tiếng oán hận sầu than”. Người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ, trên đường đi chống giặc Thanh, trong cuộc duyệt binh lớn tại Nghệ An đã kêu gọi quân dân cả nước “đồng tâm hiệp lực” chống quân thù.

Do vậy, sức mạnh của quân Tây Sơn tăng lên gấp bội, ngay kẻ thù cũng phải thừa nhận quân Tây Sơn “hợp lại đông như kiến cỏ, thế lực ồ ạt như nước triều dâng” [10, tr. Như vậy là, tư tưởng của ông cha ta về quy tụ lòng dân, thực hiện cả nước chung sức, chung lòng đánh giặc trên cơ sở đoàn kết toàn dân, đã phác họa nên nội dung cơ bản của TTLD. Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta, trên cơ sở nhận thức đúng đắn vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử, đã phát huy cao độ sức mạnh của mọi tầng lớp nhân dân, của cả dân tộc làm nên những thắng lợi vĩ đại, ghi vào lịch sử nước nhà như những mốc son chói lọi nhất. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần nói đến “lòng dân”, “lòng người”, “đại đoàn kết toàn dân”.

Theo Người, để tạo sự đoàn kết toàn dân, muôn người như một, “chỉ một ý chí”, “thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ”, “không có gì quý hơn độc lập tự do” thì phải có chính sách hợp lòng dân, vì con người, vì nhân dân, trong thời bình cũng như thời chiến. Người nhấn mạnh: “Sự đồng tâm của đồng bào ta đúc thành một bức thành đồng xung quanh Tổ quốc, dù địch hung tàn, xảo quyệt đến mức nào, đụng đầu nhằm bức tường đó, chúng cũng phải thất bại” [11, tr. Hình tượng “bức thành đồng” khi nói về sự đoàn kết, đồng tâm hiệp lực của đồng bào cả nước không những nói lên sức mạnh to lớn và vững chắc của sự đồng tâm, đoàn kết ấy, mà còn cho ta thấy một cách rõ ràng diện mạo của một thế trận trong công cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc, một thế trận có vẻ như trừu tượng, nhưng thật là sống động, cụ thể trong hiện thực - TTLD.