Luận án tiến sĩ thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam t

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, tài liệu nêu trong luận án là trung thực, khách quan và những kết quả nghiên cứu của luận án chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác! Tác giả luận án Dƣơng Thị Nhƣ Nguyệt MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU 7 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 15 1. Những nghiên cứu về thái độ 15 1. Những nghiên cứu về thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 24 1.

Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết 32 Chƣơng 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THÁI ĐỘ CỦA PHẠM NHÂN ĐỐI VỚI VIỆC THỰC HIỆN NỘI QUY TRẠI GIAM THUỘC BỘ CÔNG AN 36 2. Lý luận về thái độ 36 2. Lý luận về thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam thuộc Bộ Công an 44 2. Các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam thuộc Bộ Công an 67 Chƣơng 3: TỔ CHỨC VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 75 3.

Tổ chức nghiên cứu 75 3. Phương pháp nghiên cứu 82 Chƣơng 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN VỀ THÁI ĐỘ CỦA PHẠM NHÂN ĐỐI VỚI VIỆC THỰC HIỆN NỘI QUY TRẠI GIAM THUỘC BỘ CÔNG AN 93 4. Thực trạng thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam thuộc Bộ Công an 93 4. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam thuộc Bộ Công an 134 4.

Phân tích chân dung tâm lý 142 4. Biện pháp hình thành thái độ tích cực cho phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam thuộc Bộ Công an 152 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 167 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 171 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 172 PHỤ LỤC 181 2 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT Chữ vi t ầy ủ Chữ vi t tắt 1. Cán bộ quản giáo CBQG 2. Điểm trung bình ĐTB 3.

Độ lệch chuẩn ĐLC 4. Nội quy trại giam NQTG 5 DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ STT Tên bảng Trang 1. Các mức độ tính tích cực của thái độ phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 66 2. Phân bố mẫu khách thể khảo sát 76 3.

Tiêu chí đánh giá thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện NQTG 87 4. Thực trạng chung thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 93 5. Mức độ tích cực thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 96 6. Tương quan kết quả phân loại của phạm nhân với thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 98 7.

Nhận thức của phạm nhân đối với việc thực hiện bản án, hình phạt tù 100 8. Nhận thức của phạm nhân đối với việc thực hiện sinh hoạt, học tập 102 9. Nhận thức của phạm nhân đối với việc thực hiện lao động 104 10. Nhận thức của phạm nhân đối với việc thực hiện giao tiếp 105 11.

Nhận thức của phạm nhân đối với việc thực hiện kỷ luật trại giam 107 12. Cảm xúc của phạm nhân đối với việc thực hiện bản án, hình phạt tù 108 13. Cảm xúc của phạm nhân đối với việc thực hiện sinh hoạt, học tập 109 14. Cảm xúc của phạm nhân đối với việc thực hiện lao động 110 15.

Cảm xúc của phạm nhân đối với việc thực hiện giao tiếp 112 16. Cảm xúc của phạm nhân đối với việc thực hiện kỷ luật trại giam 114 17. Cảm xúc chung phạm nhân trong quá trình chấp hành án 115 18. Hành vi thực hiện bản án, hình phạt tù của phạm nhân 118 19.

Hành vi thực hiện sinh hoạt, học tập của phạm nhân 119 6 20. Hành vi thực hiện lao động của phạm nhân 119 21. Hành vi thực hiện giao tiếp của phạm nhân 121 22. Hành vi thực hiện kỷ luật trại giamcủa phạm nhân 122 23.

So sánh trình độ học vấn với thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 130 24. Các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 134 25. Thực trạng niềm tin của phạm nhân vào tương lai 135 26. Thực trạng sự quan tâm của gia đình đối với phạm nhân 137 27.

Thực trạng mối quan hệ giữa các phạm nhân 137 28. Thực trạng năng lực, phong cách giao tiếp của cán bộ quản giáo 138 29.27: Tương quan giữa các yếu tố ảnh hưởng tới thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 140 30.28: Dự báo thay đổi thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam dưới ảnh hưởng của các biến độc lập 141 31.29: Mô hình dự báo của các yếu tố ảnh hưởng đối với thái độ của phạm nhân trong việc thực hiện nội quy trại giam 141 STT Tên biểu ồ 32. Phân bố điểm chuẩn thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 95 33. Nhận thức của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 100 34.

So sánh thời gian chấp hành án với thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 125 35. So sánh giới tính với thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 128 36.5: So sánh tiền án, tiền sự với thái độ của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 132 STT Tên sơ ồ Sơ đồ 4. Tương quan giữa 3 mặt biểu hiện và thái độ của 36 phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam 98 7 MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn ề tài luận án Thái độ vừa có tính chất nguyên nhân vừa là hệ quả của hoạt động được hình thành từ chính điều kiện, môi trường sống của con người.

Tuy nhiên, mỗi cá nhân lại hoàn toàn có khả năng quyết định và chủ động lựa chọn thái độ và cách ứng xử cho từng tình huống, hoàn cảnh cụ thể trong cuộc sống. Thái độ bắt nguồn từ chính niềm tin, mang dấu ấn đặc trưng của mỗi cá nhân, cách hành xử của chủ thể có thể ảnh hưởng tích cực hoặc không tích cực đến cuộc sống cá nhân của họ. Vì vậy, việc tự định hướng và tìm cách hình thành thái độ phù hợp với hoàn cảnh, tình huống khác nhau nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động luôn là một nội dung quan trọng trong nghiên cứu tâm lý con người. Trong công tác Thi hành án hình sự và Hỗ trợ tư pháp của nước ta hiện nay, nhiệm vụ cơ bản được xác định đó là đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, sự trừng trị nghiêm khắc kịp thời đối với người có hành vi phạm tội bị tòa kết án.

Đồng thời, thể hiện rõ quan điểm xuyên suốt trong giáo dục cảm hóa phạm nhân để họ nhận rõ tội lỗi, ăn năn, hối cải, tích cực cải tạo trở thành người lương thiện, có ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc, chuẩn mực đạo đức. Đảm bảo khi phạm nhân mãn hạn tù trở về tái hòa nhập cộng đồng, từ bỏ con đường phạm tội, trở thành người công dân lương thiện [58]. Trong quá trình thực hiện bản án tại trại giam, thái độ của phạm nhân ảnh hưởng rất lớn đến quá trình giáo dục, cải tạo của họ. Mỗi phạm nhân phải có thái độ chấp hành theo đúng quy định nội quy trại giam, có tinh thần trách nhiệm, nghĩa vụ công dân, tích lũy được những kinh nghiệm về quan hệ xã hội lành mạnh.

Xét đến cùng việc hình thành thái độ tốt, tích cực cho phạm nhân cũng là mục đích của quá trình quản lý, giáo dục trong các trại giam hiện nay. Bởi lẽ, nếu phạm nhân không tuân thủ pháp luật, không rèn mình trong lao động, kỷ luật họ sẽ gặp không ít những khó khăn, bất trắc trước cuộc sống sau này và con đường hoàn lương dễ lạc hướng, dễ dẫn đến tái phạm tội. Trong những năm gần đây, số phạm nhân chấp hành án trong các trại giam ở Việt Nam có sự gia tăng, chiều hướng số phạm nhân gia tăng không chỉ về mặt số lượng mà còn ở nhiều đặc điểm khác như: phương thức, thủ 8 đoạn phạm tội; hình thức vi phạm pháp luật đa dạng, đối tượng tiền án, tiền sự, nhân thân lý lịch. Điều này đặt ra những yêu cầu khách quan, đòi hỏi cần có những giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động công tác Thi hành án hình sự và Hỗ trợ tư pháp nói chung, hoạt động quản lý, giáo dục phạm nhân tại các trại giam Bộ Công an nói riêng.

Trong quá trình chấp hành án phạt tù phạm nhân cho rằng bản án là cánh cửa khép lại cuộc sống tự do, chưa xác định được động cơ, mục đích cải tạo, có thái độ chống đối, vi phạm nội quy, vi phạm pháp luật. Trước những diễn biến biểu hiện phản ứng thái độ của một bộ phận phạm nhân với nội quy trại giam, sự vi phạm pháp luật của phạm nhân chấp hành án phạt tù trong các trại giam cho thấy có sự tác động của nhiều yếu tố, trong đó niềm tin của phạm nhân vào tương lai, sự quan tâm của gia đình, mối quan hệ của phạm nhân với phạm nhân và với cán bộ quản giáo có vai trò tác động đến thái độ của họ. Chính vì vậy, việc nâng cao nhận thức, hình thành thái độ tích cực của phạm nhân đối với việc thực hiện nội quy trại giam nhằm thực hiện tốt công tác phòng ngừa các hành vi vi phạm của phạm nhân đang chấp hành án phạt tù là một vấn đề quan trọng để phạm nhân yên tâm cải tạo, rèn luyện tích cực và con đường trở về với gia đình, xã hội sẽ thực sự gần hơn, đảm bảo quá trình tái hòa nhập cộng đồng phát huy hiệu quả. Trong thời gian qua, đã có không ít công trình nghiên cứu về thái độ và thái độ của phạm nhân với các cách tiếp cận khác nhau.

Tuy nhiên, nghiên cứu về thái độ của phạm nhân dưới góc độ tâm lý học còn hạn chế, đặc biệt nghiên cứu thái độ thực hiện nội quy trại giam của phạm nhân tại các trại giam của nước ta chưa được nghiên cứu một cách hệ thống.