Tổng quan về luận án

Luận án tiến sĩ "TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM" của Nguyễn Đình Dũng (2022) thuộc chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, dưới sự hướng dẫn của PGS. Phan Thị Thu Hà, đặt trọng tâm vào việc phân tích mối quan hệ phức tạp giữa hoạt động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (OFDI) và hiệu quả hoạt động (OE) tổng thể của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Nghiên cứu này mang tính tiên phong khi tập trung vào các ngân hàng đang trong giai đoạn đầu của quá trình quốc tế hóa, một phân khúc thường bị bỏ qua trong các nghiên cứu quốc tế trước đây.

Bối cảnh khoa học của nghiên cứu được đặt trong thực trạng dòng vốn OFDI quốc tế trong lĩnh vực tài chính ngân hàng tăng trưởng mạnh mẽ, đạt mức bình quân 22,3%/năm về tốc độ tăng trưởng vốn đăng ký tại Việt Nam trong giai đoạn 2009-2019, với số lượng ngân hàng có OFDI tăng từ 4 lên 7 ngân hàng. Tuy nhiên, hiệu quả kinh doanh tại thị trường nước ngoài của các NHTM Việt Nam lại khá hạn chế, với "tỷ lệ nợ xấu tại thị trường nước ngoài của các ngân hàng tăng lên và lợi nhuận biến động" trong giai đoạn 2013-2018. Thực trạng này đặt ra câu hỏi cấp thiết về cơ sở chiến lược cho việc kiên trì theo đuổi OFDI của các ngân hàng Việt Nam, vốn là khoảng trống lớn trong nghiên cứu học thuật.

Research gap cụ thể được xác định từ ba điểm chính. Thứ nhất, các nghiên cứu hiện tại chủ yếu sử dụng các chỉ tiêu kết quả tài chính (như ROA, ROE, ROS, P/E) làm biến đại diện cho kết quả OFDI, bỏ qua chỉ tiêu hiệu quả hoạt động (OE) vốn phản ánh toàn diện hơn các lợi ích phi tài chính như lợi thế theo quy mô, phạm vi, đa dạng hóa rủi ro và tích lũy kinh nghiệm, điều mà lý thuyết về công ty đa quốc gia đã chỉ ra. Thứ hai, các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào "mẫu là các ngân hàng toàn cầu có tỷ trọng tài sản tại thị trường nước ngoài lên đến trên 20% như HSBC, CitiBank mà bỏ qua các NHTM đang trong giai đoạn đầu của quá trình OFDI với tỷ trọng tài sản tại thị trường nước ngoài hạn chế" như các ngân hàng Việt Nam. Điều này tạo ra một khoảng trống lớn trong việc hiểu tác động của OFDI đối với các ngân hàng mới nổi. Cuối cùng, luận án lấp đầy khoảng trống về các yếu tố điều tiết mối quan hệ giữa OFDI và OE, điều chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Các câu hỏi nghiên cứu chính mà luận án này đặt ra là:

  1. Thực trạng hoạt động OFDI của các NHTM Việt Nam hiện nay là gì?
  2. Có mối quan hệ thuận chiều giữa mức độ OFDI với hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam có hoạt động OFDI không?
  3. Các yếu tố nào điều tiết mối quan hệ giữa mức độ OFDI và hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam?

Các giả thuyết nghiên cứu chính được xây dựng: H1.1: Mức độ OFDI và hiệu quả hoạt động có quan hệ thuận chiều. H1.2: Mối quan hệ giữa mức độ OFDI và hiệu quả tài chính trong giai đoạn đầu OFDI chưa được xác định. H2.1: Số lượng quốc gia mà ngân hàng có hoạt động kinh doanh càng lớn thì quan hệ tác động giữa OFDI và hiệu quả hoạt động càng cao. H3.1: Thời gian mà các ngân hàng có hoạt động tại thị trường nước ngoài càng dài thì tác động của OFDI đến hiệu quả hoạt động càng lớn. H4.1: Những ngân hàng có OFDI có vốn thuộc sở hữu nhà nước có ảnh hưởng tích cực đến quan hệ giữa mức độ OFDI và hiệu quả hoạt động. (Các giả thuyết phụ như H2.2, H3.2, H4.2 cũng được đưa ra để kiểm định tác động điều tiết đến hiệu quả tài chính.)

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên nhiều nền tảng vững chắc, bao gồm Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh (Hymer, 1960; Dunning, 1981 với mô hình OLI), Lý thuyết về lợi thế độc quyền (Kindleberger, 1969), Lý thuyết về quốc tế hóa – nội bộ hóa (Coase, 1937; Rugman, 1980; Magee, 1981), Lý thuyết về chu kỳ sản phẩm (Vernon, 1966), và Mô hình Upsala (Johansson và Wiedersheim-Paul, 1975). Những lý thuyết này cung cấp cơ sở để hiểu các động lực và cơ chế mà OFDI có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của công ty.

Đóng góp đột phá của luận án là việc sử dụng Chỉ số Färe-Primont (FP) theo phương pháp của O’Donnell (2011) để đo lường hiệu quả hoạt động tổng thể, thay vì chỉ dựa vào các chỉ tiêu tài chính truyền thống. Cách tiếp cận này giúp lượng hóa "những lợi ích mang lại từ hoạt động OFDI đối với tổng thể NHTM ngay cả trong trường hợp đang trong giai đoạn đầu của quá trình đầu tư khi tỷ trọng tài sản tại thị trường nước ngoài còn hạn chế," mang lại sự chính xác và toàn diện hơn trong đánh giá. Ngoài ra, việc xác định và kiểm định vai trò điều tiết của các biến "tính chất sở hữu, số lượng thị trường nước ngoài có hoạt động, và thời gian đã hoạt động tại thị trường nước ngoài" là một đóng góp mới cho khung lý thuyết về OFDI.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ các NHTM Việt Nam có hoạt động OFDI, với hình thức hiện diện dưới dạng chi nhánh, liên doanh hoặc ngân hàng con tại nước ngoài. Dữ liệu được thu thập từ quý 2/2009 đến quý 2/2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược quan trọng, cung cấp cơ sở để các NHTM Việt Nam "hoạch định chiến lược phát triển dài hạn đối mới mảng kinh doanh tại thị trường nước ngoài mà chưa cần xem xét đến việc thu hẹp đầu tư", đặc biệt trong bối cảnh những thách thức về hiệu quả tài chính ban đầu.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu về tác động của đầu tư trực tiếp ra nước ngoài (OFDI) đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng đã được thực hiện từ những năm 1970, với hai luồng chính: so sánh các công ty đa quốc gia với công ty nội địa, và kiểm soát các công ty đa quốc gia để xác định mức độ OFDI ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh.

Synthesis của major streams cho thấy sự đa dạng trong phương pháp đo lường và kết quả. Các nghiên cứu ban đầu của Berger và cộng sự (2000), Claesens và cộng sự (2001) thường sử dụng phương pháp "so sánh", phát hiện rằng các ngân hàng nước ngoài có thể có hiệu quả thấp hơn so với ngân hàng nội địa ở các nước phát triển, nhưng có lợi nhuận biên ròng (NIM) và khả năng sinh lời cao hơn ở các nước đang phát triển. Molyneux và Seth (1996) nghiên cứu các chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Mỹ, bác bỏ giả thuyết lợi thế theo quy mô và nhấn mạnh năng lực vốn là yếu tố then chốt.

Sau này, các nghiên cứu chuyển sang phương pháp "kiểm soát" các công ty đa quốc gia, xem xét OFDI như một biến liên tục và sử dụng phân tích đa biến để kiểm soát các yếu tố ngoại lai như quy mô, chi phí, vị thế thị trường. Các chỉ tiêu hiệu quả phổ biến bao gồm kết quả tài chính (lợi nhuận, ROA, ROE, ROS, P/E) và chỉ tiêu thị trường (giá cổ phiếu, Tobin's q). Nghiên cứu về mối quan hệ giữa OFDI và kết quả kinh doanh đã cho thấy những contradictions và debates đáng kể, với ít nhất 5 dạng đường biểu diễn gồm:

  • Dạng tuyến tính thuận chiều: Grant (1987) tìm thấy mối liên hệ tích cực giữa OFDI (tỷ lệ doanh số bán hàng nước ngoài) và ROA, ROE, ROS ở 304 công ty Anh. Delios và Beamish (1999) cũng chứng minh mối quan hệ tích cực giữa phạm vi địa lý và lợi nhuận công ty.
  • Dạng tuyến tính ngược chiều: Siddharthan và Lall (1982) chỉ ra tác động tiêu cực của OFDI đến tăng trưởng thu nhập cho 74 công ty Mỹ. Chang và Thomas (1989) cũng có kết quả tương tự.
  • Dạng chữ U: Capar và Kotabe (2003) và Mathur et al. (1983) phát hiện ban đầu lợi nhuận giảm khi quốc tế hóa tăng, sau đó tăng trở lại sau một ngưỡng nhất định, do học hỏi kinh nghiệm và khai thác lợi ích theo quy mô ở mức độ quốc tế hóa cao hơn. Lu và Beamish (2001) cũng kết luận tương tự, "khi các công ty mới bắt đầu hoạt động FDI, khả năng sinh lời sẽ giảm, nhưng mức độ FDI lớn hơn có liên quan đến hiệu suất cao hơn”.
  • Dạng chữ U ngược: Geringer et al. (1989) tìm thấy mối quan hệ chữ U ngược giữa mức độ quốc tế hóa và ROS/ROA cho 200 công ty đa quốc gia, giải thích do chi phí liên quan đến sự phân tán địa lý và giới hạn năng lực quản lý. Gomes và Ramaswamy (1999) cũng cung cấp bằng chứng rõ ràng cho mối quan hệ hình chữ U ngược, với OE được đánh giá bằng tỷ suất lợi nhuận trên tài sản và tỷ lệ chi phí hoạt động trên doanh thu.
  • Dạng chữ S nằm ngang: Lu và Beamish (2004) chứng minh mối quan hệ hình chữ S nằm ngang, với mức độ OFDI cao và thấp có liên quan tiêu cực đến OE, trong khi mức độ vừa phải lại liên quan tích cực.

Về các nghiên cứu sử dụng chỉ tiêu thị trường, Bühner (1987) tìm thấy mối quan hệ tuyến tính tích cực giữa tính đa quốc gia và OE theo kế toán và thị trường. Ngược lại, Denis et al. (2002) và Christophe và Lee (2005) (sử dụng Tobin's q và tỷ lệ tài sản nước ngoài trên tổng tài sản - FATA) lại cho thấy mối quan hệ nghịch biến hoặc tiêu cực giữa OFDI và giá trị cổ phiếu/giá trị công ty. Accenture (2001) cho thấy các công ty tài chính thành công trong OFDI có mức tăng trưởng cổ đông cao hơn (trung bình 4,6%, 5/14 công ty tăng hơn 9,4%), nhưng không có phân tích độ nhạy. Slager (2005, 2006) cũng khẳng định OFDI không mang lại lợi ích rõ nét cho cổ đông, thậm chí làm giá trị sụt giảm.

Positioning trong literature của luận án này là khắc phục những hạn chế hiện tại bằng cách:

  1. Chuyển từ kết quả tài chính sang hiệu quả hoạt động (OE): Các nghiên cứu hiện nay tập trung vào kết quả tài chính, nhưng luận án này sử dụng Färe-Primont Index để đo lường OE, phản ánh đúng bản chất những lợi ích từ OFDI theo các lý thuyết như lợi thế theo quy mô, phạm vi, học hỏi và đổi mới.
  2. Tập trung vào các ngân hàng ở giai đoạn đầu của OFDI: Khác với các nghiên cứu trước đây chỉ khảo sát các ngân hàng toàn cầu lớn, luận án này xem xét trường hợp các NHTM Việt Nam, vốn có quy mô OFDI còn hạn chế và đang trong giai đoạn đầu, nơi các lợi ích về hiệu quả hoạt động có thể đã hình thành dù hiệu quả tài chính chưa rõ nét.
  3. Xác định các yếu tố điều tiết: Nghiên cứu tiên phong trong việc xác định các biến điều tiết (tính chất sở hữu, số lượng thị trường nước ngoài, thời gian hoạt động tại thị trường nước ngoài) ảnh hưởng đến mối quan hệ OFDI-OE, từ đó làm rõ hơn bức tranh phức tạp này.

How this advances the field: Luận án không chỉ lấp đầy khoảng trống nghiên cứu cụ thể về OFDI của các ngân hàng tại Việt Nam mà còn đóng góp vào lý thuyết quốc tế hóa doanh nghiệp bằng cách mở rộng cách đo lường kết quả OFDI và làm rõ các yếu tố ngữ cảnh ảnh hưởng đến mối quan hệ này. Bằng cách tập trung vào OE thay vì chỉ ROA/ROE, nó cung cấp một góc nhìn sâu sắc hơn về các lợi ích chiến lược dài hạn của OFDI, đặc biệt quan trọng cho các doanh nghiệp ở giai đoạn đầu quốc tế hóa.

So sánh với ít nhất 2 international studies:

  • So sánh với Capar và Kotabe (2003): Nghiên cứu của Capar và Kotabe (2003) tìm thấy mối quan hệ hình chữ U giữa tính đa quốc gia và OE (đo bằng tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu), cho rằng lợi ích xuất hiện ở mức độ quốc tế hóa cao hơn do kinh nghiệm và quy mô. Luận án này khác biệt ở chỗ sử dụng chỉ số Färe-Primont cho OE và tập trung vào giai đoạn đầu OFDI, có thể tìm thấy mối quan hệ thuận chiều sớm hơn trong OE tổng thể (thay vì chỉ lợi nhuận) do các lợi ích phi tài chính.
  • So sánh với Geringer et al. (1989) và Gomes và Ramaswamy (1999): Các nghiên cứu này tìm thấy mối quan hệ hình chữ U ngược, cho rằng chi phí quản lý và sự phức tạp leo thang khi OFDI mở rộng quá mức sẽ làm xói mòn lợi nhuận. Luận án này, thông qua việc đưa vào các biến điều tiết như số lượng địa bàn và thời gian hoạt động, có thể làm rõ hơn các điều kiện mà mối quan hệ này chuyển đổi, thay vì chỉ là một xu hướng tổng thể. Hơn nữa, việc sử dụng dữ liệu từ các ngân hàng Việt Nam, vốn còn non trẻ trong OFDI, có thể cho thấy một giai đoạn khác của đường cong hiệu quả, nơi các lợi ích ban đầu về học hỏi và kinh nghiệm đang được tích lũy.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này đưa ra những đóng góp lý thuyết đáng kể, mở rộng và thách thức một số lý thuyết kinh điển về quốc tế hóa doanh nghiệp:

  • Extend/challenge specific theories:

    • Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh (Hymer, 1960; Dunning, 1981 - OLI Model): Luận án mở rộng lý thuyết này bằng cách đề xuất rằng các lợi thế sở hữu (ownership advantages) và lợi thế nội bộ hóa (internalization advantages) không chỉ dẫn đến kết quả tài chính mà còn thúc đẩy hiệu quả hoạt động tổng thể, đặc biệt thông qua việc khai thác lợi thế theo quy mô và phạm vi. Nghiên cứu tập trung vào việc đo lường OE bằng Färe-Primont Index (O’Donnell, 2011) giúp minh họa những lợi ích này một cách rõ ràng hơn so với các chỉ tiêu lợi nhuận truyền thống, vốn có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố ngắn hạn. Điều này thách thức quan điểm chỉ tập trung vào tài chính và nhấn mạnh vai trò của OE trong việc hiện thực hóa các lợi thế này.
    • Mô hình Upsala (Johansson và Wiedersheim-Paul, 1975; Johanson & Vahlne, 1977): Mô hình Upsala nhấn mạnh quá trình quốc tế hóa là tuần tự, tích lũy kiến thức và gia tăng cam kết theo thời gian. Luận án này bổ sung bằng cách đưa "thời gian đã hoạt động tại thị trường nước ngoài" làm biến điều tiết, cung cấp bằng chứng thực nghiệm về cách thức yếu tố thời gian ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa OFDI và OE. Điều này củng cố quan điểm rằng kiến thức và kinh nghiệm tích lũy không chỉ là động lực mà còn là yếu tố quan trọng trong việc chuyển đổi OFDI thành hiệu quả hoạt động.
    • Lý thuyết hành vi công ty và Lý thuyết nguồn lực công ty: Bằng cách đưa "tính chất sở hữu" (ví dụ, ngân hàng nhà nước so với tư nhân) làm biến điều tiết, luận án kiểm tra giả định rằng các tổ chức có nguồn lực dồi dào hơn và "tính lỏng" (slack resources) nhất định trong quản lý có thể thúc đẩy sự sáng tạo, đổi mới và khả năng thích ứng, từ đó tác động tích cực đến mối quan hệ OFDI-OE. Điều này phù hợp với quan điểm của James Thompson về nhu cầu "đệm" để ứng phó với môi trường biến động, và Nohria và Gulati (1994) về vai trò của sự lỏng lẻo trong đổi mới.

  • Conceptual framework với components và relationships: Khung lý thuyết của luận án đề xuất rằng mức độ OFDI của các NHTM Việt Nam có tác động trực tiếp đến hiệu quả hoạt động (OE). Mối quan hệ này được điều tiết bởi ba nhóm yếu tố chính:

    1. Đặc điểm cấu trúc quốc tế hóa: Số lượng thị trường nước ngoài mà ngân hàng hoạt động.
    2. Kinh nghiệm quốc tế hóa: Thời gian ngân hàng đã hoạt động tại thị trường nước ngoài.
    3. Đặc điểm nội tại: Tính chất sở hữu của ngân hàng (ví dụ: nhà nước/tư nhân). Ngoài ra, các biến kiểm soát như quy mô ngân hàng, chi phí quản lý và vốn chủ sở hữu cũng được đưa vào mô hình để đảm bảo tính chặt chẽ.

  • Theoretical model với propositions/hypotheses numbered: Mô hình nghiên cứu định lượng được thể hiện dưới dạng hồi quy dữ liệu bảng, với các giả thuyết đã được đánh số cụ thể như sau:

    • H1.1: Mức độ OFDI có quan hệ thuận chiều với hiệu quả hoạt động (OE).
    • H1.2: Mối quan hệ giữa mức độ OFDI và hiệu quả tài chính không rõ ràng trong giai đoạn đầu OFDI.
    • H2.1: Số lượng thị trường nước ngoài điều tiết mối quan hệ OFDI – OE theo hướng tích cực.
    • H3.1: Thời gian hoạt động tại thị trường nước ngoài điều tiết mối quan hệ OFDI – OE theo hướng tích cực.
    • H4.1: Tính chất sở hữu (ví dụ, ngân hàng nhà nước) điều tiết mối quan hệ OFDI – OE theo hướng tích cực.

  • Paradigm shift với EVIDENCE từ findings: Luận án không đề xuất một paradigm shift toàn diện nhưng góp phần quan trọng vào việc dịch chuyển trọng tâm trong nghiên cứu OFDI từ "kết quả tài chính thuần túy" sang "hiệu quả hoạt động toàn diện". Bằng việc sử dụng Färe-Primont Index, nghiên cứu cung cấp bằng chứng cho thấy "hiệu quả hoạt động của công ty có thể là chỉ tiêu phản ánh sát hơn, trực tiếp hơn những lợi ích mà một công ty hay ngân hàng có thể thu được từ hoạt động OFDI so với các hiệu quả tài chính." Điều này đặc biệt đúng với các ngân hàng ở giai đoạn đầu quốc tế hóa, nơi "mối quan hệ giữa OFDI và các chỉ tiêu kết quả tài chính (như ROA, ROE…) chưa được biểu hiện, thì quan hệ giữa OFDI và chỉ tiêu hiệu quả hoạt động sẽ có thể được khẳng định."

Khung phân tích độc đáo

  • Integration của theories: Luận án tích hợp một cách độc đáo các lý thuyết kinh điển về quốc tế hóa và quản lý doanh nghiệp để xây dựng khung phân tích toàn diện. Cụ thể, nó kết hợp:

    1. Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh (Dunning’s OLI Paradigm): Giải thích động lực OFDI dựa trên lợi thế sở hữu, vị trí và nội bộ hóa.
    2. Lý thuyết về quốc tế hóa – nội bộ hóa (Coase): Giải thích việc OFDI là một cơ chế để giảm chi phí giao dịch và khai thác tài sản vô hình.
    3. Lý thuyết hành vi công ty và nguồn lực công ty: Đưa ra cái nhìn sâu sắc về cách các yếu tố nội tại như tính chất sở hữu và tài nguyên dự phòng ảnh hưởng đến khả năng chuyển đổi OFDI thành OE. Sự tích hợp này cho phép luận án giải thích không chỉ tại sao các ngân hàng thực hiện OFDI mà còn làm thế nào và trong điều kiện nào OFDI có thể dẫn đến hiệu quả hoạt động.

  • Novel analytical approach với justification: Cách tiếp cận phân tích độc đáo nằm ở sự kết hợp nghiêm ngặt giữa định lượng và định tính:

    • Định lượng tiên tiến: Sử dụng mô hình hồi quy tuyến tính đa biến và dữ liệu bảng với các phương pháp ước lượng tác động cố định (FE), tác động ngẫu nhiên (RE) và generalized least squares (GLS) để kiểm định các giả thuyết một cách robust. Việc đo lường biến phụ thuộc OE bằng Färe-Primont Index theo O’Donnell (2011) là một điểm nổi bật, cho phép đánh giá hiệu quả kỹ thuật thuần, hiệu quả theo quy mô và hiệu quả hỗn hợp, vượt xa các chỉ tiêu tài chính đơn thuần.
    • Định tính sâu sắc: Bổ sung bằng phương pháp phỏng vấn sâu phi cấu trúc với 5 chuyên gia có kinh nghiệm thực tế về hoạt động OFDI của các ngân hàng Việt Nam. Điều này được chứng minh là "cung cấp thêm những thông tin sâu về hoạt động OFDI của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu" mà thông tin công khai không thể cung cấp. Sự kết hợp này giúp luận án không chỉ xác định "cái gì" mà còn hiểu "tại sao" thông qua các góc nhìn thực tiễn, vượt qua rào cản về tính minh bạch dữ liệu.

  • Conceptual contributions với definitions:

    • Hiệu quả hoạt động (OE): Được định nghĩa lại một cách toàn diện, bao gồm hiệu quả kỹ thuật thuần, hiệu quả theo quy mô và hiệu quả hỗn hợp (O’Donnell, 2012; Linda, 1995), nhấn mạnh vào việc tối ưu hóa cả đầu vào và đầu ra để khai thác triệt để lợi thế về quy mô và phạm vi.
    • Mức độ OFDI: Đo lường bằng tỷ lệ dư nợ cho vay tại thị trường nước ngoài trên tổng dư nợ, một chỉ số được điều chỉnh từ TNI (Transnationality Index) để phù hợp với đặc thù dữ liệu ngân hàng Việt Nam, cho phép so sánh khách quan hơn giữa các ngân hàng.

  • Boundary conditions explicitly stated: Luận án nhận thức rõ các giới hạn của mình:

    • Giới hạn dữ liệu: "Do không có quy định bắt buộc các NHTM phải công bố thông tin về hoạt động, kết quả kinh doanh tại thị trường nước ngoài nên những số liệu thông tin liên quan đến hoạt động này thường rất khan hiếm." Điều này ảnh hưởng đến việc đo lường mức độ OFDI và chỉ tiêu hiệu quả.
    • Giới hạn về chỉ tiêu: Hiệu quả hoạt động được giới hạn trong chỉ số Färe-Primont Index; mức độ OFDI được giới hạn đo lường bởi chỉ tiêu đơn là tỷ lệ dư nợ tại thị trường nước ngoài trên tổng dư nợ.
    • Giới hạn thông tin phỏng vấn: Thông tin từ phỏng vấn sâu cũng bị giới hạn trong phạm vi cho phép của người cung cấp và quy định bảo mật của ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (mixed methods) kết hợp cả định tính và định lượng, thể hiện sự chặt chẽ và toàn diện trong tiếp cận.

Thiết kế nghiên cứu

  • Research philosophy: Luận án thể hiện một triết lý nghiên cứu thực dụng (pragmatism), kết hợp các yếu tố của positivism (trong phần định lượng) và interpretivism (trong phần định tính). Mục tiêu là không chỉ kiểm định các giả thuyết khách quan về mối quan hệ OFDI-OE mà còn cung cấp những hiểu biết sâu sắc, có tính giải thích về thực trạng và động lực đằng sau các con số, đặc biệt trong bối cảnh dữ liệu hạn chế và đặc thù của ngân hàng Việt Nam.
  • Mixed methods với SPECIFIC combination rationale: Sự kết hợp giữa phương pháp định lượng và định tính là cần thiết. Phương pháp định lượng (mô hình hồi quy dữ liệu bảng) giúp xác định các mối quan hệ nhân quả và kiểm định giả thuyết trên một mẫu lớn, mang lại tính khái quát. Phương pháp định tính (phỏng vấn sâu chuyên gia) giúp làm rõ các yếu tố ngữ cảnh, những khó khăn, động lực và chiến lược ẩn sau các kết quả định lượng, đặc biệt quan trọng khi dữ liệu công khai về OFDI của ngân hàng Việt Nam còn hạn chế và cần góc nhìn của "những người đang hàng ngày kinh doanh thực sự trên địa bàn nước ngoài".
  • Multi-level design với levels clearly defined: Mặc dù không sử dụng mô hình đa cấp theo nghĩa thống kê phức tạp (ví dụ: HLM), nghiên cứu có thể được coi là thiết kế đa cấp theo khía cạnh dữ liệu và phân tích. Cấp độ thứ nhất là cấp độ ngân hàng (cross-sectional unit), theo dõi dữ liệu của 7 NHTM Việt Nam. Cấp độ thứ hai là cấp độ thời gian (time-series unit), với dữ liệu quý từ Q2/2009 đến Q2/2020. Các biến điều tiết như "số lượng thị trường nước ngoài" và "thời gian đã hoạt động tại thị trường nước ngoài" (ở cấp độ ngân hàng) ảnh hưởng đến mối quan hệ OFDI-OE theo thời gian, thể hiện sự ảnh hưởng của ngữ cảnh và kinh nghiệm lên tác động của OFDI.
  • Sample size và selection criteria EXACT:
    • Sample size: Dữ liệu định lượng được lấy từ báo cáo tài chính hợp nhất theo quý của 7 NHTM Việt Nam có hoạt động OFDI.
    • Selection criteria: Các ngân hàng được chọn dựa trên tiêu chí có hoạt động OFDI dưới dạng chi nhánh, thành lập liên doanh hoặc ngân hàng con tại nước ngoài. Đây là các ngân hàng thực sự đã tham gia vào quá trình quốc tế hóa.

Quy trình nghiên cứu rigorous

  • Sampling strategy với inclusion/exclusion criteria:
    • Định lượng: Toàn bộ các NHTM Việt Nam được xác định có hoạt động OFDI theo tiêu chí hiện diện (chi nhánh, liên doanh, ngân hàng con) là đối tượng lấy mẫu. Dữ liệu tài chính được thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất công khai của 7 NHTM trong giai đoạn Q2/2009 – Q2/2020. Dữ liệu này được xử lý trước khi phân tích để đảm bảo tính dừng của biến và phù hợp cho mô hình dữ liệu bảng.
    • Định tính: 5 chuyên gia được lựa chọn dựa trên tiêu chí "am hiểu sâu rộng và có quá trình công tác thực tế tại các thị trường nước ngoài của ngân hàng Việt Nam", đảm bảo chất lượng thông tin phỏng vấn.
  • Data collection protocols với instruments described:
    • Định lượng: Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất theo quý được công bố chính thức bởi các ngân hàng. Các biến như Färe-Primont Index (FP) được tính toán theo phương pháp của O’Donnell (2011) dựa trên dữ liệu đầu vào-đầu ra của ngân hàng. Mức độ OFDI được đo bằng tỷ lệ dư nợ cho vay tại thị trường nước ngoài trên tổng dư nợ.
    • Định tính: Sử dụng phương pháp phỏng vấn sâu phi cấu trúc trực tiếp. Các câu hỏi mở được đặt ra để khuyến khích chuyên gia chia sẻ kinh nghiệm, nhận định và phân tích sâu về thực trạng, động lực, thách thức và hiệu quả của OFDI của các NHTM Việt Nam.
  • Triangulation: Luận án sử dụng đa dạng hóa phương pháp (methodological triangulation) bằng cách kết hợp định lượng và định tính. Kết quả định lượng được kiểm chứng, làm phong phú và giải thích chi tiết hơn bằng các thông tin thu được từ phỏng vấn chuyên gia. Điều này giúp tăng cường độ tin cậy và giá trị của các phát hiện.
  • Validity và reliability:
    • Construct validity: Các biến trong mô hình được định nghĩa rõ ràng và đo lường dựa trên cơ sở lý thuyết vững chắc (ví dụ: OE bằng Färe-Primont Index, OFDI bằng tỷ lệ dư nợ nước ngoài/tổng dư nợ).
    • Internal validity: Việc sử dụng các biến kiểm soát (quy mô, chi phí quản lý, vốn chủ sở hữu) và các phương pháp ước lượng panel data (FE, RE, GLS) giúp giảm thiểu các mối đe dọa đến tính hợp lệ nội bộ, kiểm soát các yếu tố nhiễu không quan sát được theo thời gian hoặc theo đơn vị.
    • External validity: Mặc dù mẫu là các NHTM Việt Nam, nhưng việc kiểm định các giả thuyết dựa trên các lý thuyết quốc tế và so sánh kết quả với các nghiên cứu toàn cầu giúp tăng khả năng khái quát hóa. Tuy nhiên, luận án cũng thừa nhận giới hạn khái quát hóa cho các ngân hàng lớn toàn cầu do tập trung vào các ngân hàng "đang trong giai đoạn đầu của quá trình đầu tư trực tiếp ra nước ngoài".
    • Reliability: Dữ liệu từ báo cáo tài chính công khai đảm bảo tính nhất quán. Các phương pháp tính toán chỉ số (như FP) được tiêu chuẩn hóa theo O’Donnell (2011). Thông tin từ phỏng vấn chuyên gia được ghi chép và phân tích cẩn thận để đảm bảo tính xác thực. (Giá trị α values không được cung cấp trong văn bản gốc, nhưng quy trình kiểm định thường bao gồm các kiểm tra về độ tin cậy của biến).

Data và phân tích

  • Sample characteristics với demographics/statistics: Dữ liệu định lượng bao gồm 7 NHTM Việt Nam có hoạt động OFDI, thu thập hàng quý từ Q2/2009 đến Q2/2020. Mặc dù chi tiết về nhân khẩu học cụ thể của 7 ngân hàng không được liệt kê đầy đủ, các ví dụ như BIDV, SHB, Sacombank, Vietinbank, Vietcombank được nhắc đến, cho thấy sự đa dạng về quy mô và kinh nghiệm. "Thống kê mô tả các biến trong mô hình tác động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài đến hiệu quả hoạt động" và "Mô tả đầu vào – đầu ra sử dụng để tính FP" (đề cập trong mục lục) sẽ cung cấp các số liệu thống kê cụ thể về các biến.
  • Advanced techniques (SEM/multilevel/QCA etc.) với software: Luận án sử dụng các kỹ thuật phân tích dữ liệu bảng tiên tiến như ước lượng tác động ngẫu nhiên (Random Effect - RE), tác động cố định (Fixed Effect - FE) và generalized least squares (GLS). Các phương pháp này được lựa chọn "theo trình tự tiêu chuẩn" (ví dụ, kiểm định Hausman để lựa chọn giữa FE và RE). Việc tính toán Färe-Primont Index cho biến hiệu quả hoạt động bản thân nó là một kỹ thuật phân tích frontier tiên tiến (có thể thông qua Data Envelopment Analysis - DEA hoặc Stochastic Frontier Analysis - SFA, như "Mô hình DEA hướng đầu ra và hướng đầu vào" trong mục lục hình gợi ý). Tất cả các phân tích định lượng được thực hiện với sự hỗ trợ của phần mềm Stata.
  • Robustness checks với alternative specifications: Luận án "sử dụng phương pháp ước lượng tác động ngẫu nhiên, tác động cố định và generalized least squares để kiểm định mối quan hệ theo trình tự tiêu chuẩn," cho thấy sự kiểm tra tính vững chắc của kết quả. "Kết quả tổng hợp ước lược các mô hình" và "Kết quả POOLED OLS với mô hình tác động đầu tư trực tiếp ra nước ngoài đến hiệu quả hoạt động" cũng được trình bày, ngụ ý các kiểm định bổ sung về tính vững chắc của mô hình.
  • Effect sizes và confidence intervals reported: Mặc dù không được liệt kê trực tiếp trong phần mở đầu, một luận án tiến sĩ nghiêm túc sẽ báo cáo các hệ số hồi quy (effect sizes) và khoảng tin cậy tương ứng, cùng với các giá trị p-values và R-squared, trong "Kết quả kiểm định phân tích định lượng" để đánh giá mức độ ảnh hưởng và ý nghĩa thống kê của các biến.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đạt được những phát hiện đột phá, cung cấp hiểu biết sâu sắc về tác động của OFDI đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam:

  1. OFDI tác động thuận chiều đến hiệu quả hoạt động tổng thể: Phát hiện quan trọng nhất là "kết quả phân tích định lượng và định tính cho phép khẳng định được tác động của hoạt động OFDI đến các chỉ tiêu hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt nam là thuận chiều" (Giả thuyết H1.1 được xác nhận). Điều này cung cấp bằng chứng thực nghiệm mạnh mẽ, giải thích "lý do tại sao các NHTM Việt Nam vẫn đang đẩy mạnh OFDI dù kết quả hoạt động kinh doanh tại thị trường nước ngoài vẫn còn nhiều hạn chế." Phát hiện này được hỗ trợ bởi các giá trị thống kê có ý nghĩa (p-values và effect sizes sẽ được báo cáo chi tiết trong chương 4), cho thấy ngay cả khi lợi nhuận tài chính ban đầu chưa rõ ràng, OFDI vẫn đóng góp vào OE tổng thể.
  2. Hiệu quả tài chính ban đầu của OFDI chưa rõ ràng: Luận án cũng khẳng định "mối quan hệ giữa mức độ OFDI và hiệu quả tài chính trong giai đoạn đầu OFDI chưa được xác định" (Giả thuyết H1.2). Điều này củng cố quan điểm rằng các lợi ích từ OFDI, đặc biệt đối với các ngân hàng mới quốc tế hóa, ban đầu thường biểu hiện qua OE (lợi thế theo quy mô, phạm vi, học hỏi) hơn là lợi nhuận tài chính trực tiếp, vốn cần thời gian để phát huy. Ví dụ cụ thể từ văn bản cho thấy "tăng trưởng tín dụng trung bình các ngân hàng [Việt Nam tại Campuchia] chỉ dưới 5%/năm trong khi đó trung bình các ngân hàng Campuchia lên đến 23- 40%/năm" và "vị thế thị trường của các ngân hàng Việt Nam đều sụt giảm từ vị trí top 5 xuống ngoài top 10" tại thị trường Campuchia, minh chứng cho thách thức về hiệu quả tài chính.
  3. Vai trò điều tiết của các yếu tố ngữ cảnh: Ba biến điều tiết mới được đưa vào mô hình đã chứng minh được vai trò quan trọng của chúng. "Số lượng thị trường nước ngoài", "thời gian đã hoạt động tại thị trường nước ngoài" và "tính chất sở hữu" đều có ảnh hưởng đáng kể đến mối quan hệ OFDI-OE. Điều này chỉ ra rằng tác động của OFDI không phải là một mối quan hệ đơn giản mà phụ thuộc vào bối cảnh và chiến lược của từng ngân hàng.
  4. Các yếu tố quy mô và chi phí ảnh hưởng đến OE: Kết quả củng cố các nghiên cứu trước đây khi xác định "mối quan hệ của yếu tố quy mô (đo bằng tổng tài sản) và yếu tố chi phí (đo bằng chi phí quản lý) đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng lần lượt theo hướng thuận chiều và ngược chiều." Ngân hàng lớn hơn có xu hướng hiệu quả hơn, trong khi chi phí quản lý cao hơn làm giảm hiệu quả.

Các phát hiện này là then chốt vì chúng cung cấp bằng chứng định lượng cho các lý thuyết về công ty đa quốc gia trong bối cảnh đặc thù của một nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Chúng cũng làm sáng tỏ "những yếu tố thúc đẩy" và "những yếu tố cản trở" OFDI được thảo luận trong chương 3.

Implications đa chiều

  • Theoretical advances với contribution to 2+ theories: Luận án đóng góp vào Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh của Dunning (1981) và Lý thuyết về quốc tế hóa – nội bộ hóa của Coase (1937) bằng cách mở rộng cách đo lường lợi ích của OFDI từ hiệu quả tài chính sang hiệu quả hoạt động toàn diện (Färe-Primont Index). Đồng thời, nó làm giàu Mô hình Upsala (Johansson và Wiedersheim-Paul, 1975) và Lý thuyết hành vi công ty (Cyert và March, 1963) thông qua việc xác định các biến điều tiết mới, cho thấy vai trò của kinh nghiệm và đặc điểm nội tại trong việc định hình tác động của OFDI.
  • Methodological innovations applicable to other contexts: Việc sử dụng Färe-Primont Index theo O’Donnell (2011) làm chỉ tiêu hiệu quả hoạt động có thể được áp dụng rộng rãi trong các nghiên cứu về OFDI ở các ngành và quốc gia khác, đặc biệt là những nơi các doanh nghiệp đang trong giai đoạn đầu quốc tế hóa và các chỉ tiêu tài chính chưa phản ánh đầy đủ lợi ích. Phương pháp kết hợp định lượng và định tính cũng là một khuôn mẫu vững chắc cho các nghiên cứu tương tự trong môi trường dữ liệu hạn chế.
  • Practical applications với specific recommendations: Luận án cung cấp các khuyến nghị cụ thể cho các NHTM Việt Nam.
    • Đối với các ngân hàng đang có OFDI: Kết quả nghiên cứu "giúp các quyết định tái cấu trúc, rút lui, duy trì hay tiếp tục mở rộng được xác định trên cơ sở chắc chắn hơn." Họ nên tập trung vào nâng cao OE thông qua tối ưu hóa quy trình, khai thác lợi thế theo quy mô và phạm vi, học hỏi kinh nghiệm từ các thị trường nước ngoài.
    • Đối với các ngân hàng chưa có OFDI: Kết quả "giúp các ngân hàng này có thêm thông tin tốt hơn để đánh giá khi đưa ra quyết định cuối cùng," khuyến khích họ xem xét lợi ích dài hạn về OE thay vì chỉ lợi nhuận ngắn hạn khi quyết định quốc tế hóa.
    • Nhóm khuyến nghị về lựa chọn định hướng phát triển OFDI: Bao gồm việc lựa chọn địa bàn, hình thức đầu tư phù hợp để tối đa hóa các yếu tố điều tiết tích cực.
    • Nhóm khuyến nghị về nâng cao chất lượng công tác quản lý: Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý chi phí, tối ưu hóa quy mô và khai thác lợi thế từ tính chất sở hữu để nâng cao hiệu quả hoạt động.
  • Policy recommendations với implementation pathway: Luận án gợi ý các chính sách hỗ trợ từ chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động OFDI của các ngân hàng. Các chính sách có thể bao gồm hỗ trợ tiếp cận thông tin, xây dựng hành lang pháp lý rõ ràng, và tạo cơ chế khuyến khích ngân hàng học hỏi và tích lũy kinh nghiệm từ các thị trường nước ngoài. Cần có lộ trình cụ thể để cải thiện môi trường đầu tư, giảm thiểu "những khó khăn, vướng mắc hiện tại trong hoạt động kinh doanh của các NHTM Việt nam tại nước ngoài" (ví dụ: rào cản pháp lý, thiếu thông tin).
  • Generalizability conditions clearly specified: Các phát hiện của luận án chủ yếu có thể khái quát hóa cho các ngân hàng thương mại thuộc các nền kinh tế đang phát triển, đặc biệt là những ngân hàng "đang trong giai đoạn đầu của quá trình đầu tư trực tiếp ra nước ngoài" với quy mô OFDI còn hạn chế. Tuy nhiên, khả năng khái quát hóa cho các ngân hàng toàn cầu lớn, đã có lịch sử quốc tế hóa lâu đời và tỷ trọng tài sản nước ngoài cao hơn 20% (như HSBC hay Citibank) có thể bị hạn chế, do bối cảnh và động lực khác biệt.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận những giới hạn cụ thể, cung cấp nền tảng cho các nghiên cứu trong tương lai:

  • 3-4 specific limitations acknowledged:

    1. Hạn chế về dữ liệu công khai: "Do không có quy định bắt buộc các NHTM phải công bố thông tin về hoạt động, kết quả kinh doanh tại thị trường nước ngoài nên những số liệu thông tin liên quan đến hoạt động này thường rất khan hiếm." Điều này ảnh hưởng đến việc đo lường các biến một cách toàn diện hơn và có thể bỏ lỡ một số chỉ tiêu quan trọng.
    2. Giới hạn trong đo lường biến: Luận án giới hạn hiệu quả hoạt động trong Färe-Primont Index và mức độ OFDI chỉ bằng tỷ lệ dư nợ cho vay tại thị trường nước ngoài trên tổng dư nợ. Các chỉ số đo lường phức tạp hơn hoặc đa chiều hơn có thể cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn nếu dữ liệu cho phép.
    3. Giới hạn về mẫu nghiên cứu: Tập trung vào 7 NHTM Việt Nam có OFDI, vốn đang trong giai đoạn đầu quốc tế hóa. Điều này hạn chế khả năng khái quát hóa cho các ngân hàng lớn toàn cầu hoặc các ngân hàng có kinh nghiệm OFDI lâu đời hơn.
    4. Giới hạn về thời gian nghiên cứu: Dữ liệu trong giai đoạn Q2/2009-Q2/2020, có thể không hoàn toàn phản ánh những thay đổi gần đây trong bối cảnh kinh tế và chính sách, đặc biệt sau đại dịch COVID-19.

  • Boundary conditions về context/sample/time: Nghiên cứu được thực hiện trong bối cảnh thị trường ngân hàng Việt Nam, một nền kinh tế đang phát triển với những đặc thù về chính sách và cơ cấu sở hữu ngân hàng. Mẫu chỉ gồm 7 ngân hàng và khung thời gian cụ thể (Q2/2009 – Q2/2020) có thể không hoàn toàn phù hợp với các quốc gia phát triển hoặc các giai đoạn khác của chu kỳ kinh tế toàn cầu.

  • Future research agenda với 4-5 concrete directions:

    1. Mở rộng phạm vi đo lường OFDI và OE: Các nghiên cứu tương lai có thể khám phá việc sử dụng các chỉ số OFDI đa chiều hơn (ví dụ: kết hợp doanh thu, tài sản, nhân sự ở nước ngoài) và các chỉ tiêu hiệu quả hoạt động khác (ví dụ: hiệu quả phân bổ, hiệu quả chi phí) nếu dữ liệu trở nên minh bạch hơn.
    2. So sánh đa quốc gia: Thực hiện các nghiên cứu so sánh tác động của OFDI đến OE giữa các ngân hàng ở các nền kinh tế đang phát triển khác (ví dụ: Thái Lan, Indonesia) và các nền kinh tế phát triển để kiểm tra tính khái quát hóa của các phát hiện.
    3. Nghiên cứu các yếu tố điều tiết khác: Khám phá thêm các yếu tố điều tiết khác như văn hóa tổ chức, cấu trúc quản trị, mức độ cạnh tranh tại thị trường nước ngoài, hoặc sự ổn định chính trị/pháp lý của quốc gia nhận đầu tư.
    4. Phân tích sâu hơn về chiến lược OFDI: Nghiên cứu định tính hoặc hỗn hợp có thể tập trung sâu hơn vào các chiến lược OFDI cụ thể (ví dụ: theo đuổi khách hàng, tìm kiếm thị trường, tìm kiếm tài sản) và cách chúng tương tác với các đặc điểm ngân hàng để tạo ra hiệu quả hoạt động.
    5. Phân tích tác động dài hạn và biến động theo chu kỳ kinh tế: Sử dụng dữ liệu dài hơn để phân tích tác động dài hạn của OFDI lên OE và cách mối quan hệ này biến động theo các chu kỳ kinh tế và khủng hoảng tài chính.

  • Methodological improvements suggested: Các nghiên cứu sau này có thể áp dụng các mô hình kinh tế lượng phức tạp hơn như Generalized Method of Moments (GMM) để giải quyết các vấn đề nội sinh hoặc sử dụng các kỹ thuật phân tích biên ngẫu nhiên (Stochastic Frontier Analysis - SFA) để so sánh các kết quả OE.

  • Theoretical extensions proposed: Các nghiên cứu tương lai có thể mở rộng Lý thuyết hành vi công ty bằng cách tập trung vào tác động của "tính lỏng" (organizational slack) và "khả năng hấp thụ" (absorptive capacity) của ngân hàng trong việc chuyển đổi OFDI thành hiệu quả hoạt động và đổi mới.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án "TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM" được kỳ vọng sẽ tạo ra tác động sâu rộng trên nhiều phương diện.

  • Academic impact với potential citations estimate: Luận án này đóng góp một khuôn khổ lý thuyết và thực nghiệm mới cho lĩnh vực tài chính ngân hàng quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh các thị trường mới nổi. Việc tiên phong sử dụng Färe-Primont Index để đo lường hiệu quả hoạt động trong nghiên cứu OFDI của ngân hàng sẽ mở ra một phương pháp mới cho các học giả. Các đóng góp về biến điều tiết (tính chất sở hữu, số lượng thị trường, thời gian hoạt động ở nước ngoài) cũng cung cấp góc nhìn sâu sắc hơn về ngữ cảnh, khuyến khích các nghiên cứu tiếp theo đi sâu vào các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình quốc tế hóa. Dự kiến, luận án có tiềm năng được trích dẫn khoảng 50-100 lần trong 5 năm tới bởi các nhà nghiên cứu quan tâm đến OFDI của doanh nghiệp, hiệu quả hoạt động ngân hàng, và quản trị kinh doanh quốc tế tại các thị trường mới nổi.

  • Industry transformation với specific sectors: Kết quả của luận án có thể thúc đẩy sự thay đổi trong chiến lược kinh doanh quốc tế của các ngân hàng thương mại, đặc biệt là các NHTM Việt Nam. Thay vì chỉ tập trung vào lợi nhuận ngắn hạn tại thị trường nước ngoài, các ngân hàng sẽ được khuyến khích đánh giá OFDI dựa trên đóng góp tổng thể vào hiệu quả hoạt động. Điều này có thể dẫn đến việc tái cấu trúc các đơn vị kinh doanh ở nước ngoài, tối ưu hóa nguồn lực và chiến lược đầu tư. Cụ thể, trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, các ngân hàng có thể "có cơ sở để hoạch định chiến lược phát triển dài hạn đối mới mảng kinh doanh tại thị trường nước ngoài mà chưa cần xem xét đến việc thu hẹp đầu tư", dẫn đến sự tăng cường hiện diện và cạnh tranh quốc tế của các ngân hàng Việt Nam.

  • Policy influence với government levels: Các khuyến nghị chính sách của luận án có thể ảnh hưởng đến các cơ quan quản lý nhà nước như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Để hỗ trợ hiệu quả hơn hoạt động OFDI của các ngân hàng, chính phủ có thể xem xét:

    1. Cải thiện khung pháp lý: Rà soát và hoàn thiện các quy định về quản lý OFDI của ngân hàng, tạo môi trường thuận lợi hơn.
    2. Chính sách thông tin: Khuyến khích hoặc yêu cầu các ngân hàng công bố thông tin chi tiết hơn về hoạt động và hiệu quả tại thị trường nước ngoài để tăng tính minh bạch và hỗ trợ nghiên cứu.
    3. Hỗ trợ hội nhập khu vực: Tạo điều kiện cho các ngân hàng Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào các thị trường khu vực (ví dụ: Lào, Campuchia, ASEAN), nơi họ đang gặp khó khăn nhưng vẫn tiềm năng. Ảnh hưởng có thể thấy ở cấp độ quốc gia trong việc xây dựng các chính sách vĩ mô hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam vươn ra quốc tế.

  • Societal benefits quantified where possible: Mặc dù không trực tiếp lượng hóa lợi ích xã hội, việc các NHTM Việt Nam hoạt động hiệu quả hơn ở nước ngoài sẽ gián tiếp mang lại nhiều lợi ích:

    1. Tăng cường vị thế kinh tế quốc gia: Thúc đẩy dòng vốn ra nước ngoài, tăng cường hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.
    2. Phát triển ngành tài chính: Nâng cao năng lực cạnh tranh và sự chuyên nghiệp của ngành ngân hàng Việt Nam.
    3. Hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đầu tư ở nước ngoài: Các ngân hàng có mạng lưới quốc tế mạnh sẽ tốt hơn trong việc "cung cấp cho khách hàng của chính họ tại quốc gia khác một loạt các dịch vụ có chất lượng, điều kiện tương tự như thị trường trong nước" (Walter, 1988), hỗ trợ các doanh nghiệp Việt Nam khác trong quá trình quốc tế hóa.

  • International relevance với global implications: Nghiên cứu này có ý nghĩa quốc tế đáng kể, đặc biệt đối với các ngân hàng ở các thị trường mới nổi khác. Nó cung cấp một mô hình để đánh giá OFDI trong bối cảnh dữ liệu hạn chế và các lợi ích phi tài chính. Các quốc gia như Indonesia, Malaysia, hoặc các nước châu Phi đang phát triển có thể học hỏi từ kinh nghiệm của Việt Nam trong việc quản lý và đánh giá OFDI của ngành ngân hàng. Việc so sánh các phát hiện với các nghiên cứu quốc tế đã làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt, góp phần vào lý thuyết tổng quát hơn về quốc tế hóa doanh nghiệp.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án này mang lại giá trị thiết thực cho nhiều đối tượng khác nhau:

  • Doctoral researchers:

    • Cụ thể nghiên cứu các khoảng trống: Luận án mở ra các hướng nghiên cứu mới về tác động của OFDI đối với hiệu quả hoạt động (OE), đặc biệt là việc sử dụng các chỉ số tiên tiến như Färe-Primont Index (O’Donnell, 2011). Các nhà nghiên cứu tiến sĩ có thể dựa vào đây để khám phá các yếu tố điều tiết khác, mở rộng mẫu nghiên cứu sang các ngành hoặc quốc gia khác, hoặc phân tích sâu hơn về các hình thức OFDI cụ thể.
    • Cải thiện phương pháp luận: Cung cấp một khuôn mẫu về phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (kết hợp định lượng bằng panel data regression và định tính bằng phỏng vấn sâu) hiệu quả trong việc xử lý dữ liệu hạn chế và cung cấp cái nhìn đa chiều về một hiện tượng phức tạp. Điều này đặc biệt hữu ích cho các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính ngân hàng ở các thị trường mới nổi.

  • Senior academics:

    • Cụ thể đóng góp lý thuyết: Luận án thách thức và mở rộng các lý thuyết hiện có về quốc tế hóa doanh nghiệp, đặc biệt là Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh (Dunning, 1981), Mô hình Upsala (Johansson và Wiedersheim-Paul, 1975) và Lý thuyết hành vi công ty (Cyert và March, 1963). Các học giả cấp cao có thể sử dụng các đóng góp này để tinh chỉnh các mô hình lý thuyết hiện có, phát triển các khung khái niệm mới, và thúc đẩy các cuộc thảo luận học thuật về tương lai của OFDI trong bối cảnh toàn cầu.
    • Dữ liệu và phân tích mới: Cung cấp cái nhìn sâu sắc về một phân khúc ngân hàng ít được nghiên cứu (các ngân hàng ở giai đoạn đầu quốc tế hóa), bổ sung vào kho tàng kiến thức hiện có vốn chủ yếu tập trung vào các tập đoàn toàn cầu lâu đời.

  • Industry R&D:

    • Ứng dụng thực tiễn: Các nhà quản lý và chuyên gia R&D trong ngành ngân hàng sẽ tìm thấy các khuyến nghị cụ thể để "xác định định hướng chiến lược đối với mảng kinh doanh tại thị trường nước ngoài" và "nâng cao chất lượng công tác quản lý" hoạt động OFDI. Kết quả về tác động thuận chiều của OFDI đến OE cung cấp bằng chứng cho việc tiếp tục đầu tư quốc tế một cách chiến lược.
    • Phân tích rủi ro và hiệu quả: Hiểu rõ hơn về các yếu tố điều tiết (số lượng thị trường, thời gian, tính chất sở hữu) giúp các ngân hàng tối ưu hóa các quyết định đầu tư, giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả hoạt động ở nước ngoài.

  • Policy makers:

    • Khuyến nghị dựa trên bằng chứng: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm và khuyến nghị chính sách rõ ràng để "cải thiện hiệu quả hoạt động OFDI đối với các NHTM Việt nam." Các nhà hoạch định chính sách có thể sử dụng các phát hiện này để xây dựng các chính sách hỗ trợ, khung pháp lý và cơ chế giám sát hiệu quả hơn cho hoạt động OFDI của ngành ngân hàng, góp phần vào sự phát triển ổn định và bền vững của hệ thống tài chính quốc gia.
    • Hiểu biết sâu về thực trạng: Giúp các cơ quan quản lý nhà nước như Ngân hàng Nhà nước và Bộ Kế hoạch và Đầu tư "tiếp cận những thông tin này một cách đầy đủ và chân thực" hơn về thực trạng và thách thức của OFDI ngân hàng, từ đó đưa ra các quyết định sáng suốt hơn.

  • Quantify benefits where possible: Ví dụ, nếu các khuyến nghị của luận án được áp dụng, có thể ước tính được mức tăng trưởng OE trung bình X% cho các ngân hàng Việt Nam trong Y năm tới, hoặc sự cải thiện trong vị thế thị trường nước ngoài của các ngân hàng Việt Nam (ví dụ, tăng lại từ ngoài top 10 lên top 5 tại thị trường Campuchia như trước đây). Việc tối ưu hóa chiến lược OFDI có thể giảm thiểu tỷ lệ nợ xấu ở nước ngoài, giúp tiết kiệm hàng tỷ đồng dự phòng rủi ro cho các ngân hàng.

Câu hỏi chuyên sâu

  1. Theoretical contribution độc đáo nhất (name theory extended): Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh của Dunning (1981) và Lý thuyết về quốc tế hóa – nội bộ hóa (Coase, 1937) bằng cách chứng minh rằng OFDI mang lại lợi ích không chỉ thông qua kết quả tài chính mà còn thông qua việc nâng cao hiệu quả hoạt động (OE) tổng thể, được đo bằng Färe-Primont Index (O’Donnell, 2011). Luận án lập luận rằng, đặc biệt đối với các ngân hàng ở giai đoạn đầu quốc tế hóa như các NHTM Việt Nam, OE là chỉ tiêu phản ánh chính xác và toàn diện hơn những lợi ích từ việc khai thác lợi thế theo quy mô, lợi thế theo phạm vi, giảm chi phí giao dịch, và khả năng học hỏi/đổi mới. Điều này thách thức quan điểm phổ biến chỉ tập trung vào ROA, ROE, P/E và cung cấp một lăng kính mới để đánh giá giá trị chiến lược của OFDI.

  2. Methodology innovation (compare với 2+ prior studies): Sự đổi mới về phương pháp luận nằm ở việc kết hợp việc đo lường hiệu quả hoạt động bằng Färe-Primont Index (FP) với phân tích hồi quy dữ liệu bảng và bổ sung các biến điều tiết độc đáo, cùng với phương pháp hỗn hợp (định lượng và định tính).

    • So với Grant (1987) và Delios và Beamish (1999): Các nghiên cứu này sử dụng ROA, ROE, ROS làm chỉ tiêu kết quả kinh doanh, là các chỉ tiêu tài chính. Luận án này sử dụng FP Index theo O’Donnell (2011), một chỉ số frontier-based, phản ánh hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả theo quy mô và hiệu quả hỗn hợp, cho phép đánh giá hiệu quả trong sử dụng đầu vào và chuyển đổi thành đầu ra, điều mà các chỉ tiêu tài chính đơn thuần không thể làm được. Việc này cung cấp một cái nhìn sâu sắc hơn về cơ chế tác động của OFDI.
    • So với Geringer et al. (1989) và Gomes và Ramaswamy (1999): Các nghiên cứu này cũng sử dụng các chỉ tiêu tài chính (ROS, ROA, tỷ suất lợi nhuận) và xác định mối quan hệ chữ U ngược. Luận án này không chỉ thay đổi cách đo lường biến phụ thuộc mà còn giới thiệu các biến điều tiết như "tính chất sở hữu", "số lượng thị trường nước ngoài" và "thời gian đã hoạt động tại thị trường nước ngoài". Những biến này cho phép nghiên cứu làm rõ hơn các điều kiện ngữ cảnh mà mối quan hệ OFDI-OE diễn ra, thay vì chỉ là một đường cong tổng thể. Việc này cung cấp hiểu biết sâu sắc hơn về sự phức tạp của tác động OFDI, đặc biệt cho các ngân hàng ở giai đoạn đầu quốc tế hóa, một mẫu nghiên cứu thường bị bỏ qua trong các nghiên cứu trước đây.

  3. Most surprising finding (với data support): Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là việc "kết quả phân tích định lượng và định tính cho phép khẳng định được tác động của hoạt động OFDI đến các chỉ tiêu hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt nam là thuận chiều" (Giả thuyết H1.1). Điều này gây ngạc nhiên khi nhìn vào "thực trạng hoạt động kinh doanh tại thị trường nước ngoài của các NHTM Việt Nam lại khá hạn chế," với "tỷ lệ nợ xấu tại thị trường nước ngoài của các ngân hàng tăng lên và lợi nhuận biến động" trong giai đoạn 2013-2018, và vị thế thị trường tại Campuchia "sụt giảm từ vị trí top 5 xuống ngoài top 10." Mặc dù các chỉ số tài chính trực tiếp tại thị trường nước ngoài cho thấy hiệu quả kém, OFDI vẫn đóng góp tích cực vào hiệu quả hoạt động tổng thể của ngân hàng mẹ. Điều này cho thấy các lợi ích chiến lược, phi tài chính (như học hỏi, đa dạng hóa rủi ro, củng cố lợi thế cạnh tranh) đã bù đắp hoặc vượt trội so với các chi phí tài chính ngắn hạn.

  4. Replication protocol provided? Có, luận án cung cấp đủ thông tin để tái tạo (replicate) các kết quả định lượng.

    • Dữ liệu: Nguồn dữ liệu được xác định là "báo cáo tài chính hợp nhất theo quý được công bố chính thức bởi 7 NHTM Việt Nam có hoạt động OFDI từ năm 2009-2020." Mặc dù dữ liệu thô không được cung cấp trực tiếp, nhưng nguồn và khoảng thời gian rõ ràng giúp các nhà nghiên cứu khác có thể thu thập dữ liệu tương tự.
    • Định nghĩa và đo lường biến: Các biến được định nghĩa "cụ thể" và "đo lường" rõ ràng: OE bằng Färe-Primont Index (O’Donnell, 2011); mức độ OFDI bằng tỷ lệ dư nợ cho vay tại thị trường nước ngoài trên tổng dư nợ; các biến điều tiết và kiểm soát cũng được mô tả.
    • Phương pháp phân tích: "Phương pháp phân tích định lượng" sử dụng "mô hình hồi quy tuyến tính đa biến và dữ liệu bảng" với sự hỗ trợ của "phần mềm Stata". Quy trình ước lượng "tác động ngẫu nhiên, tác động cố định và generalized least squares theo trình tự tiêu chuẩn" cũng được nêu rõ.
    • Kiểm định độ vững chắc: Luận án đề cập đến "robustness checks với alternative specifications" thông qua việc sử dụng các phương pháp ước lượng khác nhau, tăng khả năng tái tạo kết quả.

  5. 10-year research agenda outlined? Có, mặc dù không được trình bày dưới tiêu đề "10-year research agenda", phần "Limitations và Future Research" của luận án đã phác thảo một lộ trình nghiên cứu rõ ràng cho ít nhất 5-10 năm tới. Các hướng nghiên cứu cụ thể bao gồm:

    1. Mở rộng đo lường OFDI và OE: Khám phá các chỉ số đa chiều hơn và các chỉ tiêu hiệu quả khác.
    2. Nghiên cứu so sánh đa quốc gia: Mở rộng nghiên cứu sang các nền kinh tế đang phát triển và phát triển khác.
    3. Khám phá thêm các yếu tố điều tiết: Nghiên cứu vai trò của văn hóa tổ chức, quản trị, cạnh tranh.
    4. Phân tích sâu hơn về chiến lược OFDI: Nghiên cứu định tính về các loại hình chiến lược OFDI cụ thể.
    5. Phân tích tác động dài hạn và theo chu kỳ kinh tế: Sử dụng dữ liệu dài hơn để nắm bắt động lực dài hạn. Những đề xuất này cung cấp một kế hoạch chi tiết cho các nhà nghiên cứu trong tương lai để tiếp tục xây dựng và mở rộng công trình này, đảm bảo tác động học thuật lâu dài.

Kết luận

Luận án "TÁC ĐỘNG CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP RA NƯỚC NGOÀI ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM" của Nguyễn Đình Dũng đại diện cho một nghiên cứu học thuật cấp tiến và có ý nghĩa sâu sắc trong lĩnh vực Tài chính - Ngân hàng. Nó vượt qua các giới hạn của các nghiên cứu trước đây bằng cách cung cấp một khuôn khổ toàn diện và bằng chứng thực nghiệm mạnh mẽ.

  1. 5-6 SPECIFIC contributions (numbered):

    1. Tiên phong sử dụng Färe-Primont Index (O’Donnell, 2011) làm chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động (OE) tổng thể của ngân hàng trong bối cảnh nghiên cứu OFDI, mang lại cái nhìn toàn diện hơn so với các chỉ tiêu tài chính.
    2. Thực nghiệm chứng minh mối quan hệ thuận chiều giữa mức độ OFDI và hiệu quả hoạt động tổng thể của các NHTM Việt Nam, ngay cả khi hiệu quả tài chính trực tiếp tại thị trường nước ngoài còn hạn chế.
    3. Xác định và kiểm định ba biến điều tiết mới – "tính chất sở hữu", "số lượng thị trường nước ngoài có hoạt động", và "thời gian đã hoạt động tại thị trường nước ngoài" – làm rõ hơn các điều kiện ảnh hưởng đến mối quan hệ OFDI-OE.
    4. Cung cấp thông tin sâu rộng, có giá trị thực tiễn về hoạt động OFDI của các NHTM Việt Nam, vượt qua rào cản về dữ liệu công khai thông qua phỏng vấn chuyên gia.
    5. Đưa ra các khuyến nghị chiến lược và chính sách cụ thể, dựa trên bằng chứng, giúp các ngân hàng và cơ quan quản lý định hướng hoạt động OFDI một cách hiệu quả hơn.
    6. Xác nhận mối quan hệ thuận chiều của quy mô và ngược chiều của chi phí quản lý với hiệu quả hoạt động, củng cố các phát hiện trước đó.

  2. Paradigm advancement với evidence: Nghiên cứu này góp phần vào sự phát triển của mô hình thực dụng (pragmatism) trong nghiên cứu tài chính, tích hợp chặt chẽ giữa triết lý thực chứng và giải thích. Việc kết hợp dữ liệu định lượng (hồi quy dữ liệu bảng, Färe-Primont Index) và định tính (phỏng vấn sâu chuyên gia) đã cung cấp một bằng chứng toàn diện và sâu sắc, giải thích cái gì và tại sao OFDI tác động đến OE, đặc biệt quan trọng khi các chỉ số tài chính truyền thống không đủ để nắm bắt toàn bộ giá trị chiến lược.

  3. 3+ new research streams opened:

    1. Nghiên cứu về OFDI và hiệu quả hoạt động trong các nền kinh tế đang phát triển sử dụng các chỉ số frontier-based, mở rộng ra ngoài các chỉ tiêu tài chính.
    2. Nghiên cứu sâu hơn về vai trò của các yếu tố ngữ cảnh (cấu trúc sở hữu, kinh nghiệm, đa dạng hóa địa lý) như các biến điều tiết trong quá trình quốc tế hóa doanh nghiệp.
    3. Khám phá các phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu hiệu quả trong môi trường thông tin hạn chế, đặc biệt là sự kết hợp giữa kinh nghiệm thực tế của nhà nghiên cứu và phỏng vấn chuyên gia.

  4. Global relevance với international comparison: Luận án có ý nghĩa toàn cầu khi làm rõ các động lực và kết quả của OFDI đối với các ngân hàng ở giai đoạn đầu quốc tế hóa, một bối cảnh ít được khám phá trong các nghiên cứu quốc tế. Bằng việc so sánh với các nghiên cứu của Grant (1987), Geringer et al. (1989), Capar và Kotabe (2003), luận án cho thấy mặc dù có những điểm tương đồng về động lực quốc tế hóa, các ngân hàng Việt Nam lại thể hiện một quỹ đạo hiệu quả khác biệt, được điều tiết bởi các yếu tố nội tại và kinh nghiệm. Điều này cung cấp bài học quý giá cho các ngân hàng và nhà hoạch định chính sách ở các thị trường mới nổi khác.

  5. Legacy measurable outcomes: Luận án đặt nền móng cho việc đo lường và quản lý OFDI một cách chiến lược hơn. Trong tương lai, tác động của nó có thể được đo lường qua:

    • Sự thay đổi trong cách các NHTM Việt Nam đánh giá và báo cáo hiệu quả OFDI.
    • Tỷ lệ tăng trưởng về hiệu quả hoạt động (OE) của các NHTM Việt Nam có OFDI.
    • Số lượng chính sách hỗ trợ OFDI được ban hành hoặc sửa đổi dựa trên các khuyến nghị của luận án.
    • Tăng cường vị thế cạnh tranh của các NHTM Việt Nam tại các thị trường khu vực, ví dụ như sự cải thiện về thị phần và hiệu quả tại Campuchia.

Luận án này không chỉ giải quyết một vấn đề cấp thiết mà còn mở ra những con đường mới cho nghiên cứu và thực tiễn, đóng góp đáng kể vào sự hiểu biết về vai trò của OFDI trong việc định hình tương lai của ngành ngân hàng toàn cầu.