Luận án tiến sĩ tác động của cạnh tranh đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- Nguyễn Hoàng Phong TÁC ĐỘNG CỦA CẠNH TRANH ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI – 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN --------------------------------- Nguyễn Hoàng Phong TÁC ĐỘNG CỦA CẠNH TRANH ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 9340201_TC LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS. Phan Thị Thu Hà HÀ NỘI – 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com i LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này là do tôi thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày 11 tháng 07 năm 2019 Người hướng dẫn Tác giả luận án PGS.

Phan Thị Thu Hà Nguyễn Hoàng Phong LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ii LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo trường Đại học Kinh tế quốc dân, Viện Ngân hàng - Tài chính, Viện Đào tạo Sau đại học đã giảng dạy và trang bị cho tôi các kiến thức, kỹ năng nghiên cứu trong suốt khóa học. Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS. Phan Thị Thu Hà, người đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn, đóng góp các ý kiến quí báu cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án này. Sau cùng tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ, động viên của gia đình và đồng nghiệp trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận án.

Hà Nội, ngày 11 tháng 07 năm 2019 Tác giả luận án Nguyễn Hoàng Phong LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG.

viii DANH MỤC HÌNH. ix MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU. Quá trình cạnh tranh của ngành ngân hàng Việt Nam.

Tình hình cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của ngành NH Việt Nam. Tổng quan các nghiên cứu về hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Tình hình nghiên cứu ở trong nước.

Tổng quan nghiên cứu tác động của cạnh tranh đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài. Tình hình nghiên cứu ở trong nước. Khoảng trống nghiên cứu.

37 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Khái quát về hiệu quả. Khái niệm hiệu quả. Hiệu quả biên.

Phân loại hiệu quả. Lý thuyết về tác động của cạnh tranh đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Lý thuyết tân cổ điển. 47 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Giả thuyết “Structure – Conduct – Performance” (SCP). Giả thuyết “Relative Market Power” (RMP). Giả thuyết “Efficiency – Structure” (ES). Giả thuyết “Contestable Markets” (CM).

Giả thuyết “Quiet Life” (QL). Giả thuyết “Banking Specificities” (BS). Một số yếu tố khác tác động đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Các yếu tố bên trong ngân hàng.

Các yếu tố kinh tế vĩ mô. Khung lý thuyết nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Cạnh tranh và các mô hình đo lường cạnh tranh.

Mô hình Cấu trúc Ngành (IO). Mô hình Cấu trúc Ngành Thực nghiệm mới (NEIO). Lựa chọn mô hình đo lường cạnh tranh. Các mô hình đo lường hiệu quả.

Phương pháp đo lường hiệu quả từng phần. Phương pháp đo lường hiệu quả biên. Mô hình nghiên cứu. Phương pháp ước lượng.

Dữ liệu nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Kết quả ước lượng hiệu quả. Thống kê mô tả các biến ước lượng hiệu quả.

Kết quả ước lượng các chỉ số hiệu quả. 110 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thống kê mô tả các biến trong mô hình nghiên cứu. Phân tích tương quan giữa các biến giải thích.

Kết quả ước lượng tác động của cạnh tranh đến hiệu quả. THẢO LUẬN VÀ MỘT SỐ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. Thảo luận kết quả nghiên cứu. Tác động của cạnh tranh đến hiệu quả của các ngân hàng.

Tác động của các yếu tố phi cạnh tranh đến hiệu quả của các ngân hàng. Các yếu tố điều chỉnh tác động của cạnh tranh đến hiệu quả của các ngân hàng 125 5. Một số hàm ý chính sách. Đối với Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước.

Đối với các ngân hàng thương mại. Hạn chế của Luận án và một số gợi ý cho các nghiên cứu tiếp theo. 136 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 138 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

160 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nội dung ACB Ngân hàng Thương mại cổ phần Á Châu Agribank Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Association of Southeast Asian Nations – Hiệp hội các quốc gia Đông ASEAN Nam Á BIDV Ngân hàng Thương mại cổ phần Đầu tư & Phát triển Việt Nam CAR Capital Adequacy Ratio – Tỷ lệ an toàn vốn CP Chính phủ EU European Union – Liên minh Châu Âu Eximbank Ngân hàng Thương mại cổ phần Xuất Nhập Khẩu Việt Nam GDP Gross Domestic Product - Tổng sản phẩm quốc nội HOSE Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh HQHĐ Hiệu quả hoạt động HNX Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội LVPB Ngân hàng Thương mại cổ phần Bưu điện Liên Việt IMF International Monetary Fund – Quỹ Tiền tệ Quốc tế M&A Merger & Acquisition – Mua bán và sáp nhập NĐ Nghị định NH Ngân hàng NHNN Ngân hàng Nhà nước NHNNg Ngân hàng nước ngoài NHTM Ngân hàng thương mại NNg Nước ngoài PCA Principal Component Analysis – Phương pháp phân tích thành phần chính LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vii QĐ Quyết định SCB Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn TCTD Tổ chức tín dụng Techcombank Ngân hàng Thương mại cổ phần Kỹ thương Việt Nam TTg Thủ tướng VIB Ngân hàng Thương mại cổ phần Quốc tế Việt Nam Vietcombank Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam Vietinbank Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam VPBank Ngân hàng Thương mại cổ phần Việt Nam Thịnh vượng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viii DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Mô tả một số nghiên cứu về HQHĐ của ngân hàng ở nước ngoài. Mô tả một số nghiên cứu về hiệu quả hoạt động của ngân hàng ở Việt Nam. Mô tả một số nghiên cứu về tác động của cạnh tranh đến HQHĐ của ngân hàng ở nước ngoài.

Mô tả một số nghiên cứu về tác động của cạnh tranh đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng ở Việt Nam. Kỳ vọng của các các giả thuyết về tác động của cạnh tranh. Các chỉ số đo lường hiệu quả theo CAMELS. Các giá trị thống kê liên quan đến PCA của chỉ OPI.

Các phương pháp tiếp cận hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Tóm tắt các biến được sử dụng để ước tính hiệu quả NH. Giải thích các biến trong mô hình nghiên cứu. Tổng hợp các ngân hàng trong mẫu nghiên cứu.

Thống kê mô tả các biến dùng để tính hiệu quả biên. Thống kê mô tả các chỉ số đo lường hiệu quả tổng hợp. Điểm hiệu quả chi phí trung bình theo các phương pháp đo lường. Thống kê mô tả các biến nghiên cứu.

Kiểm định đa cộng tuyến. Ma trận hệ số tương quan giữa các biến giải thích. Kết quả ước lượng mô hình nghiên cứu với biến hiệu quả DEA_CE. Kết quả ước lượng mô hình nghiên cứu với biến hiệu quả SFA_CE.

Kết quả ước lượng mô hình nghiên cứu với biến hiệu quả OPI. Xu hướng tác động của biến Lerner đến hiệu quả NH. Xu hướng tác động của biến Adj_Lerner đến hiệu quả NH. Tóm tắt các kết quả ước lượng mô hình nghiên cứu.

123 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ix DANH MỤC HÌNH Hình 1. Cơ cấu hệ thống NHTM Việt Nam (tính đến 31/12/2018). Thị phần huy động và cho vay của ngành ngân hàng Việt Nam năm 2016. Xu hướng cạnh tranh của ngành ngân hàng Việt Nam.

Xu hướng hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam. Cạnh tranh và hiệu quả NH của một số quốc gia trong khu vực (2016). Hiệu quả kỹ thuật theo phương pháp tiếp cận đầu vào. Hiệu quả kỹ thuật theo phương pháp tiếp cận đầu ra.

Hiệu quả chi phí. Tóm tắt giả thuyết “Structure-Conduct-Performance”. Tóm tắt giả thuyết “Relative Market Power”. Tóm tắt giả thuyết “Efficiency – Structure”.

Tóm tắt giả thuyết “Contestable Markets”. Tóm tắt giả thuyết “Quiet Life”. Tóm tắt giả thuyết “Banking Specificities”. Khung lý thuyết nghiên cứu.

Các phương pháp đo lường hiệu quả phổ biến. Đường biên CRS và VRS. 92 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Các tổ chức tài chính đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc tạo điều kiện để phát triển kinh tế không chỉ cho một quốc gia nói riêng mà còn cho cả thế giới nói chung.

Chúng góp phần làm giảm sự bất cân xứng thông tin và chi phí giao dịch, giúp nền kinh tế tiết kiệm nguồn lực và hướng tới các cơ hội đầu tư hiệu quả nhất (Rajan & Zingales, 1998; Demirguc-Kunt & cộng sự, 2008). Các NH xây dựng mối quan hệ với khách hàng và trở thành chiếc cầu nối cho các chủ thể thừa và thiếu vốn, giúp họ dễ dàng tham gia vào các giao dịch nhằm phân phối nguồn lực hiệu quả mà không bị hạn chế bởi vấn đề lựa chọn bất lợi (adverse selection) và rủi ro đạo đức (moral hazards) (Diamond, 1984). Có nhiều bằng chứng cho thấy sự phát triển tài chính nhờ ngành NH hoạt động hiệu quả đã góp phần kích thích tăng trưởng kinh tế (Rajan & Zingales, 1998). Các tổ chức tài chính hoạt động tốt sẽ đảm bảo phân bổ vốn hiệu quả và cung cấp khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính cho các hộ gia đình và doanh nghiệp sản xuất, giúp đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng, cải thiện phân phối thu nhập và xóa đói, giảm nghèo.