Luận án tiến sĩ sử dụng tiết kiệm tài nguyên nước ở thành phố hà nội

BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ ĐINH THỊ NHƯ TRANG Sö DôNG TIÕT KIÖM TµI NGUY£N N¦íC ë thµnh phè Hµ NéI LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ HÀ NỘI - 2018 BỘ QUỐC PHÒNG HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ ĐINH THỊ NHƯ TRANG Sö DôNG TIÕT KIÖM TµI NGUY£N N¦íC ë thµnh phè Hµ NéI Chuyên ngành: Kinh tế chính trị Mã số : 931 01 02 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. GS, TS Nguyễn Đình Kháng 2. PGS, TS Nguyễn Trọng Xuân HÀ NỘI - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình khoa học nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả trong luận án là trung thực, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, không trùng lặp với các công trình khoa học đã công bố.

Hà Nội, ngày tháng 9 năm 2018 TÁC GIẢ LUẬN ÁN Đinh Thị Như Trang MỤC LỤC Trang MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT, CÁC BẢNG MỞ ĐẦU 5 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 10 1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến đề tài 10 1. Các công trình nghiên cứu trong nước có liên quan đến đề tài 16 1. Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình đã được công bố và những vấn đề đặt ra luận án cần tập trung giải quyết 25 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ SỬ DỤNG TIẾT KIỆM TÀI NGUYÊN NƯỚC Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI 30 2.

Lý luận chung về tài nguyên nước 30 2. Quan niệm, nội dung và các nhân tố ảnh hưởng đến sử dụng tiết kiệm tài nguyên nước ở thành phố Hà Nội 40 2. Kinh nghiệm về sử dụng tài nguyên nước ở một số thành phố nước ngoài, trong nước và bài học rút ra cho thành phố Hà Nội 60 Chương 3 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG TIẾT KIỆM TÀI NGUYÊN NƯỚC Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 77 3. Tổng quan tài nguyên nước ở thành phố Hà Nội 77 3.

Những thành tựu, hạn chế về sử dụng tiết kiệm tài nguyên nước ở thành phố Hà Nội 82 3.3 Nguyên nhân của thành tựu, hạn chế và những vấn đề đặt ra cần tập trung giải quyết 108 Chương 4 QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP SỬ DỤNG TIẾT KIỆM TÀI NGUYÊN NƯỚC Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI 121 4. Dự báo xu hướng và nhu cầu sử dụng tài nguyên nước ở thành phố Hà Nội trong thời gian tới 121 4. Quan điểm sử dụng tiết kiệm tài nguyên nước ở thành phố Hà Nội 123 4. Giải pháp sử dụng tiết kiệm tài nguyên nước ở thành phố Hà Nội 134 KẾT LUẬN 159 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 161 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 162 PHỤ LỤC 172 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TT Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt 1 Biến đổi khí hậu BĐKH 2 Chỉ số chất lượng môi trường nước WQI 3 Cụm công nghiệp CCN 4 Khu công nghiệp KCN 5 Khu đô thị KĐT 6 Nhà xuất bản NXB 7 Quy chuẩn cho phép QCCP 8 Tài nguyên nước TNN 9 Tài nguyên và môi trường TN&MT 10 Thành phố Hà Nội TPHN 11 Thành phố Hồ Chí Minh TPHCM 12 Xử lý nước thải XLNT DANH MỤC CẤC BẢNG Số thứ tự Tên bảng Trang 3.1 Tổng hợp diện tích nước mặt ở Thành phố Hà Nội 78 3.2 Phân loại chất lượng nước theo giá trị WQI 81 3.3 Chỉ số chất lượng các sông nội thành (WQI) mùa mưa - mùa khô giai đoạn 2011 – 2015 82 3.4 Thống kê nước thải tại các cơ sở sản xuất công nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội 95 3.5 Thống kê khối lượng tiêu dùng nước sạch và lượng nước xả thải phát sinh từ tiêu dùng cá nhân tại TPHN, giai đoạn 2011- 2016 99 3.6 Tỷ lệ thất thoát nước tại một số cơ cở cung cấp nước trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2011-2016 102 4.

Dự báo nhu cầu khối lượng sử dụng tài nguyên nước và khối lượng nước thải ở thành phố Hà Nội đến năm 2020 và 2030 121 5 MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài luận án Nước là tài nguyên đặc biệt quan trọng, là yếu tố cần thiết cho sự sống của con người và mọi sự sống trên trái đất. Lịch sử tồn tại và phát triển của con người đã chứng tỏ rằng: nước tham gia vào mọi hoạt động của họ, từ các hoạt động thiết yếu như ăn, mặc, ở, đi lại đến các hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội đều không thể thiếu nước. Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, nước là một nguồn lực vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất không thể thay thế đối với nhiều ngành kinh tế quốc dân nhưng cũng là nguồn tài nguyên có hạn và dễ bị suy kiệt.

Hiện nay, song song với quá trình phát triển về kinh tế - xã hội, nhiều quốc gia đang phải đối mặt với sự cạn kiệt, ô nhiễm và mất cân bằng về TNN. Thực trạng này ngày càng nghiêm trọng và bức thiết hơn, trở thành mối quan tâm chung của toàn thế giới. Trong đó, vấn đề sử dụng TNN một cách tiết kiệm và hiệu quả là một trong những nhiệm vụ then chốt, cấp thiết của mỗi quốc gia trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội và cân bằng TNN. Vấn đề này đang được ưu tiên hợp tác giải quyết trên cấp độ toàn cầu, được nhiều chính phủ quan tâm, nhiều nhà khoa học nghiên cứu, tìm hiểu ở những góc độ khác nhau.

Dưới sự tác động của BĐKH và sự gia tăng nhu cầu sử dụng, TNN ở TPHN cũng nằm trong tình trạng chung đó. Quá trình phát triển về kinh tế - xã hội với sự tác động mạnh mẽ của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đô thị hóa làm cho TNN ngày càng khan hiếm. TPHN phải vận dụng tối đa các nguồn cấp nước hiện có để đáp ứng nhu cầu sử dụng TNN nhưng vẫn phải nhập thêm từ bên ngoài. Cấp nước sạch thường xuyên bị quá tải.

Khả năng XLNT không đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, gây nhiều hệ lụy. Nguồn nước mặt luôn bị ô nhiễm nặng, nước ngầm bị sụt lún, hầu hết nước mưa bị lãng phí. Ô nhiễm và cạn kiệt TNN như một cặp vấn nạn song hành, mức độ 6 nghiêm trọng sau mỗi năm một tăng thêm.TNN ở TPHN ngày càng bị suy kiệt cả về trữ lượng và chất lượng nhưng đang phải “gồng mình” đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn. Vấn đề sử dụng tiết kiệm TNN ở TPHN trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, vấn đề này chưa nhận được sự quan tâm xứng đáng của các nhà khoa học và các cấp chính quyền thành phố. Về phía dân cư, với tư cách là chủ thể trực tiếp sử dụng TNN, hầu hết người dân chưa có ý thức, hành động bảo vệ, sử dụng tiết kiệm TNN. Họ vẫn ung dung sử dụng TNN như một sự ưu đãi miễn phí và được trợ cấp. Họ quá thờ ơ với tình trạng ô nhiễm TNN ở thành phố hiện nay.

Tình trạng lãng phí, thất thoát trong quá trình sử dụng TNN ở TPHN còn rất phổ biến trong những năm gần đây. Trước một vấn đề quan trọng và nóng bỏng như vậy nhưng hiện nay chưa có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về vấn đề sử dụng tiết kiệm TNN ở thành phố Hà Nội. Dưới góc độ kinh tế - chính trị, vấn đề này còn là một khoảng trống lớn. Vì thế, nghiên cứu sinh lựa chọn “Sử dụng tiết kiệm tài nguyên nước ở thành phố Hà Nội” làm đề tài luận án tiến sĩ của mình.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục đích Luận giải cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng sử dụng tiết kiệm TNN, đề xuất các quan điểm và giải pháp sử dụng tiết kiệm TNN ở TPHN trong thời gian tới. Nhiệm vụ - Phân tích cơ sở lý luận về sử dụng tiết kiệm TNN ở TPHN; khảo sát kinh nghiệm của một số thành phố trong và ngoài nước về sử dụng tiết kiệm tài nguyên nước, rút ra bài học cho thành phố Hà Nội. - Phân tích, đánh giá thực trạng sử dụng tiết kiệm TNN ở TPHN, qua đó chỉ nguyên nhân và những vấn đề cần giải quyết trong thời gian tới.

- Đề xuất quan điểm cơ bản và giải pháp chủ yếu sử dụng tiết kiệm TNN ở TPHN trong thời gian tới. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu: sử dụng tiết kiệm TNN. Phạm vi nghiên cứu: Về nội dung: Dưới góc độ chuyên ngành Kinh tế chính trị, luận án nghiên cứu vấn đề sử dụng tiết kiệm TNN trong các ngành, lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Về không gian: Nghiên cứu trên địa bàn TPHN. Về thời gian: Các số liệu được khảo sát từ năm 2011 đến năm 2017. Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu 4. Cơ sở lý luận Luận án dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, Nghị định của Chính phủ, thông tư hướng, hướng dẫn của các Bộ ngành, của UBND Thành phố Hà Nội liên quan đến sử dụng TNN.

Cơ sở thực tiễn Luận án dựa trên các tư liệu thống kê, các báo cáo hàng năm của các cơ quan, ban, ngành, các thông tin liên quan đến lĩnh vực quản lý, sử dụng TNN ở TPHN và kinh nghiệm về sử dụng tiết kiệm TNN của một số thành phố trong và ngoài nước. Phương pháp nghiên cứu Trên cơ sở phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Với phương pháp này, luận án không đi sâu nghiên cứu tất cả các vấn đề liên quan đến sử dụng tiết kiệm TNN mà chỉ tập trung nghiên cứu các nội dung trọng tâm là: sử dụng tiết kiệm TNN trong quá trình tuần hoàn tổng thể TNN và trong các lĩnh vực sản xuất, dịch vụ và tiêu dùng cá nhân, trong vận chuyển và phân phối nước sạch. Đây là những nội dung cốt lõi nhằm sử dụng tiết kiệm TNN trong thời gian tới. Phương pháp này được áp dụng chủ yếu trong xây dựng và phân tích khái 8 niệm trung tâm của luận án; xác định các nhân tố tác động đến sử dụng tiết kiệm TNN ở TPHN; trong đánh giá thực trạng; khảo sát kinh nghiệm sử dụng TNN ở một số nước rút ra những bài học kinh nghiệm cho vấn đề sử dụng tiết kiệm TNN ở TPHN trong thời gian tới.

Phương pháp phân tích, tổng hợp: Đây là phương pháp được sử dụng xuyên suốt luận án.