Luận án Tiến sĩ: Quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh THPT tại TP.HCM

Tổng quan về luận án

Luận án này tiên phong trong việc làm sáng tỏ cơ chế quản lý giáo dục pháp luật (GDPL) cho học sinh trung học phổ thông (THPT) tại Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) trong bối cảnh đổi mới của Chương trình Giáo dục Phổ thông (GDPT) mới 2018. Bối cảnh khoa học của nghiên cứu đặt nền móng trên sự cấp thiết của việc xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, nơi ý thức và hành vi pháp luật của công dân là yếu tố then chốt. Như Nghị quyết số 08–NQ/TW ngày 02 tháng 01 năm 2002 của Bộ Chính trị đã chỉ rõ: “Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật với nhiều hình thức phong phú, sinh động… để tuyên truyền, nâng cao ý thức pháp luật cho cán bộ và nhân dân” [5]. Nghiên cứu này không chỉ đáp ứng yêu cầu chính sách mà còn giải quyết những vấn đề thực tiễn đang tồn tại trong GDPL cho lứa tuổi vị thành niên.

Research gap cụ thể mà luận án hướng tới giải quyết là sự thiếu vắng một khung lý luận và thực tiễn toàn diện về quản lý GDPL dưới góc độ quản lý nhà trường, đặc biệt trong bối cảnh Chương trình GDPT mới 2018 và đặc thù địa phương của TP.HCM. Các công trình trước đây như của Vũ Thị Thu Thủy (2018) thường tiếp cận vấn đề ở phạm vi toàn quốc và dưới góc độ quản lý nhà nước về giáo dục, "không đi sâu nghiên cứu vấn đề quản lý GDPL cho học sinh ở các trường THPT dưới góc độ quản lý nhà trường" và "chưa cập nhật chương trình giáo dục phổ thông mới 2018" [91]. Hơn nữa, những nghiên cứu về quản lý GDPL cho học sinh, sinh viên "chỉ mới được quan tâm trong những năm gần đây" và "còn phát triển chậm hơn so với yêu cầu của thực tiễn xã hội," với phần lớn nội dung "được đề cập đến như một phần nằm trong các công trình nghiên cứu về pháp luật và GDPL" (Chương 1, Mục 1.2). Luận án này làm rõ "đặc thù của quản lý GDPL cho học sinh ở các trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh" [trang 30], một khoảng trống chưa được lấp đầy bởi các công trình trước đó.

Các câu hỏi nghiên cứu chính của luận án bao gồm:

1. Cơ sở lý luận và đặc thù của quản lý GDPL cho học sinh THPT theo Chương trình GDPT mới 2018 trên địa bàn TP.HCM là gì?
2. Thực trạng GDPL và quản lý GDPL cho học sinh THPT trên địa bàn TP.HCM hiện nay như thế nào, và những yếu tố nào tác động đến thực trạng đó?
3. Các biện pháp quản lý GDPL hiệu quả cho học sinh THPT trên địa bàn TP.HCM, phù hợp với Chương trình GDPT mới và đặc điểm địa phương, là gì?

Giả thuyết khoa học đặt ra là: Nếu các nhà trường THPT tại TP.HCM thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý GDPL theo hướng kết hợp hoạt động trong nhà trường với thực tiễn xã hội, xây dựng và cải tạo nhận thức, thái độ, hành vi pháp luật, đồng thời phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội, thì chất lượng GDPL sẽ được nâng cao đáng kể, góp phần phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng trên nền tảng Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng nhà nước pháp quyền và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục và quản lý giáo dục. Luận án cũng tích hợp các lý thuyết về Giáo dục theo năng lực (Competency-Based Education) từ Chương trình GDPT mới 2018, lý thuyết về Quản lý Giáo dục (Educational Management) để phân tích vai trò của Ban Giám hiệu nhà trường, và lý thuyết về hành vi xã hội (Social Behavior Theory) để hiểu quá trình hình thành ý thức và hành vi pháp luật ở học sinh THPT.

Đóng góp đột phá của luận án là việc xây dựng một hệ thống biện pháp quản lý GDPL cụ thể, được khảo nghiệm và thử nghiệm (Chương 4), mang tính cấp thiết và khả thi cao, đặc biệt phù hợp với bối cảnh năng động của TP.HCM. Nghiên cứu đã định lượng được mức độ cần thiết và khả thi của các biện pháp, ví dụ, Bảng 4.3 chỉ ra "Tương quan giữa sự cần thiết và tính khả thi của các biện pháp" [trang 156], cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tính khả thi của các đề xuất. Kết quả thử nghiệm đã cho thấy sự cải thiện đáng kể trong nhận thức, thái độ và hành vi của cán bộ, giáo viên về GDPL, với Bảng 4.8 minh chứng "So sánh kết quả điều tra thực trạng nhận thức, thái độ, hành vi của 200 cán bộ, giáo viên về GDPL trước và sau khi thử nghiệm" [trang 164]. Luận án cũng đưa ra khái niệm Năng lực điều chỉnh hành vi pháp luật, Năng lực phát triển bản thân về pháp luật, và Năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt động pháp luật cho học sinh THPT, cụ thể hóa mục tiêu GDPL theo định hướng phát triển năng lực của Chương trình GDPT mới 2018 (Chương 2, Mục 2.3.1).

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào quản lý GDPL cho học sinh tại các trường THPT công lập trên địa bàn TP.HCM, với cỡ mẫu điều tra bao gồm 60 cán bộ quản lý giáo dục, 300 giáo viên, và 200 học sinh [trang 12]. Dữ liệu được thu thập từ năm học 2016-2017 đến 2019-2020. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học để đổi mới GDPL, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện và hình thành phẩm chất, năng lực công dân cho thế hệ trẻ trong một trung tâm kinh tế - văn hóa lớn của cả nước.

Literature Review và Positioning

Phần tổng quan nghiên cứu (Chương 1) đã thực hiện một synthesis sâu rộng các công trình liên quan đến giáo dục pháp luật (GDPL) và quản lý GDPL, phân loại thành năm nhóm chính: (1) nghiên cứu chung về nhà nước pháp luật và GDPL; (2) nghiên cứu lý luận chung về GDPL; (3) nghiên cứu về GDPL cho các đối tượng cụ thể; (4) nghiên cứu GDPL trong mối quan hệ với các nội dung giáo dục khác; và (5) nghiên cứu về quản lý GDPL (Chương 1, Mục 1.2).

Trong nhóm nghiên cứu về GDPL, luận án đã tổng hợp các khái niệm từ các nhà khoa học quốc tế như T. Akimova (GDPL là sự tác động có định hướng, có tổ chức mang tính hệ thống nhằm hình thành tri thức, ý thức, thói quen hành vi pháp luật) và K. Naumenkova (GDPL là hệ thống các biện pháp hình thành tư tưởng, nguyên tắc, chuẩn mực pháp luật) [trang 15-16]. Tại Việt Nam, Trần Ngọc Đường (1996) khẳng định bản chất của GDPL là "hoạt động có tổ chức, có định hướng của các chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục nhằm mục đích hình thành ở họ tri thức pháp lý, tình cảm và hành vi phù hợp với đòi hỏi của hệ thống pháp luật hiện hành" [29, tr.19] (trang 18-19).

Luận án cũng chỉ ra những contradictions và debates trong quan niệm về GDPL. Cụ thể, có ba quan niệm trái ngược: (1) không thừa nhận GDPL; (2) xem nhẹ vai trò của GDPL; và (3) đồng nhất GDPL với tuyên truyền, phổ biến văn bản pháp luật [Dương Thanh Mai, 1996, trang 19]. Luận án phê phán những quan niệm này là "mang tính một chiều, phiến diện chưa thấy hết đặc thù, sự tác động của GDPL" (Chương 2, Mục 2.1.1).

Về positioning trong literature, luận án khẳng định mình thông qua việc lấp đầy một khoảng trống đáng kể. Trong khi Nguyễn Khắc Hùng (2009) đã đề xuất 3 nhóm giải pháp với 9 biện pháp cụ thể về GDPL cho học sinh THPT tại TP.HCM [46], luận án này mở rộng sang góc độ quản lý các biện pháp đó dưới ánh sáng của Chương trình GDPT mới 2018. Đáng chú ý hơn, luận án phân biệt rõ ràng với công trình của Vũ Thị Thu Thủy (2018), mà phạm vi nghiên cứu là "trên địa bàn toàn quốc" và dưới góc độ "quản lý nhà nước về giáo dục", "không đi sâu vào quản lý cấp trường" và "chưa cập nhật chương trình giáo dục phổ thông mới" [91, trang 27]. Nghiên cứu hiện tại giải quyết trực tiếp những hạn chế này bằng cách tập trung vào quản lý cấp trường tại TP.HCM và tích hợp hoàn toàn Chương trình GDPT mới 2018.

Công trình này thúc đẩy lĩnh vực bằng cách cung cấp một khung lý luận và thực tiễn cụ thể, định hướng theo năng lực, cho việc quản lý GDPL. Nó mở rộng khái niệm GDPL bằng cách nhấn mạnh vai trò của "hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp" [trang 37] và tích hợp các nội dung GDPL của địa phương, điều này chưa được các nghiên cứu trước đây khai thác sâu. So với các nghiên cứu quốc tế như Hội Luật gia dân chủ quốc tế (2006) tại Paris về "Giáo dục pháp luật trong thời đại toàn cầu hóa" [41] hay Hội thảo khoa học quốc tế (2012) tại Seoul về "Giáo dục pháp luật ở các nước châu Á trong bối cảnh toàn cầu hóa và nhà nước pháp quyền" [42], luận án này bổ sung một góc nhìn quản lý giáo dục vi mô, cụ thể là cấp trường, đồng thời vẫn giữ được tầm nhìn về sự cần thiết của việc hội nhập pháp luật quốc tế vào chương trình giáo dục nội địa. Nó cũng so sánh với kinh nghiệm của các quốc gia như Pháp, Trung Quốc, Đan Mạch, Nga, Úc, Thái Lan, Singapore về hoạt động phổ biến, GDPL [111], học hỏi các thể chế chính sách, cơ cấu tổ chức và hình thức thực hiện để xây dựng các giải pháp phù hợp với Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án này đóng góp đáng kể vào việc mở rộng và thách thức các lý thuyết hiện có về giáo dục và quản lý giáo dục. Cụ thể, nó mở rộng lý thuyết về Quản lý Giáo dục bằng cách cụ thể hóa các chức năng quản lý (xây dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá) vào lĩnh vực GDPL tại cấp trường. Luận án đặt ra mục tiêu "bổ sung, phát triển lý luận về GDPL và quản lý GDPL cho học sinh ở các trường THPT theo hướng giáo dục toàn diện, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay" (Ý nghĩa lý luận, trang 14). Nó không chỉ áp dụng mà còn tinh chỉnh các nguyên tắc quản lý giáo dục của Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt Nam vào một bối cảnh chuyên biệt.

Luận án cũng mở rộng lý thuyết về Giáo dục theo Năng lực (Competency-Based Education) bằng cách thiết lập một bộ ba năng lực cốt lõi cho GDPL ở học sinh THPT: Năng lực điều chỉnh hành vi pháp luật, Năng lực phát triển bản thân về pháp luật, và Năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt động pháp luật (Chương 2, Mục 2.3.1). Các năng lực này được cụ thể hóa thành các chỉ số có thể lượng hóa, phù hợp với xu thế đổi mới giáo dục từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực của học sinh theo Chương trình GDPT mới 2018 (trang 41-42).

Khung phân tích khái niệm (Conceptual framework) của luận án bao gồm các thành phần: (1) Cơ sở lý luận (các khái niệm GDPL, QLGDPL, nội dung, phương pháp, yếu tố tác động); (2) Cơ sở thực tiễn (thực trạng GDPL, thực trạng QLGDPL và mức độ ảnh hưởng của yếu tố tác động); (3) Các biện pháp quản lý GDPL đề xuất; và (4) Khảo nghiệm, thử nghiệm để khẳng định tính cấp thiết, tính khả thi. Mối quan hệ giữa các thành phần này là một chu trình tuần hoàn, trong đó lý luận soi sáng thực tiễn, thực tiễn đặt ra vấn đề cho lý luận, và các biện pháp được đề xuất dựa trên cả hai cơ sở, sau đó được kiểm chứng thực nghiệm.

Mô hình lý thuyết được đề xuất trong luận án bao gồm các propositions/hypotheses:

1. Proposition 1: Việc nhận thức đầy đủ và đúng đắn về vai trò của GDPL từ cán bộ quản lý, giáo viên, và học sinh là tiền đề cho quản lý GDPL hiệu quả (thể hiện qua Bảng 3.4 về "Thực trạng nhận thức của CBQL, GV và học sinh về vai trò GDPL" [trang 79]).
2. Proposition 2: Chương trình và nội dung GDPL được thiết kế linh hoạt, kết hợp lý thuyết với thực tiễn địa phương và các hoạt động trải nghiệm, sẽ nâng cao hiệu quả GDPL (liên quan đến Bảng 2.1 "Nội dung GDPL trong Môn Giáo dục công dân ở cấp THPT" [trang 42-43]).
3. Proposition 3: Việc đổi mới phương pháp GDPL theo hướng tích cực hóa hoạt động học sinh và ứng dụng công nghệ sẽ cải thiện ý thức và hành vi pháp luật (minh họa qua Bảng 3.6 "Thực trạng phương pháp và hình thức tổ chức GDPL cho học sinh THPT" [trang 83]).
4. Proposition 4: Các biện pháp quản lý GDPL đồng bộ, có sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội, có khả năng giảm thiểu tình trạng học sinh vi phạm pháp luật (kiểm chứng qua Bảng 3.8 "Thực trạng học sinh vi phạm pháp luật trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh" [trang 88] và kết quả thử nghiệm biện pháp).

Không có bằng chứng trực tiếp về một "paradigm shift" hoàn toàn, nhưng luận án góp phần dịch chuyển trọng tâm trong quản lý GDPL từ cách tiếp cận hành chính, nặng về lý thuyết sang một cách tiếp cận toàn diện, lấy người học làm trung tâm và định hướng năng lực, với bằng chứng từ việc Chương trình GDPT mới 2018 "đã cụ thể hóa mục tiêu GDPL cho học sinh THPT thành các nhóm năng lực" (trang 41).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp sâu sắc ba lý thuyết nền tảng: (1) Lý thuyết quản lý giáo dục (Educational Management Theory), tập trung vào các chức năng hoạch định, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra; (2) Lý thuyết giáo dục học (Pedagogical Theory), đặc biệt là các phương pháp giáo dục tích cực và giáo dục trải nghiệm; và (3) Lý thuyết phát triển năng lực (Competency Development Theory), dựa trên Chương trình GDPT mới 2018.

Cách tiếp cận phân tích mới lạ nằm ở việc luận án không chỉ mô tả thực trạng mà còn đi sâu vào "mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tác động" (Chương 2, Mục 2.3). Nó sử dụng phương pháp khảo nghiệm và thử nghiệm để không chỉ đề xuất mà còn "khẳng định tính cấp thiết, tính khả thi và mức độ phù hợp của các biện pháp đã đề xuất trong thực tiễn" (trang 13). Đây là một bước tiến vượt trội so với nhiều nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc đề xuất giải pháp.

Các đóng góp khái niệm bao gồm định nghĩa rõ ràng về "quản lý GDPL cho học sinh ở các trường THPT" là một quá trình tác động có mục đích, kế hoạch, thông qua các hoạt động dạy học và giáo dục trong nhà trường, nhằm nâng cao nhận thức, hình thành ý thức pháp luật và rèn luyện thói quen hành vi ứng xử theo pháp luật cho học sinh, giúp học sinh hình thành, phát triển phẩm chất, năng lực về pháp luật, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà trường (Chương 2, Mục 2.1.2). Nó cũng chỉ ra các "yếu tố khách quan, chủ quan tác động đến quản lý GDPL" (trang 30).

Các boundary conditions được nêu rõ: Luận án tập trung vào "quản lý nhà trường về giáo dục" chứ không phải quản lý nhà nước về GDPL; không đi sâu vào lý luận pháp luật dưới góc độ luật học; và khảo sát trên các trường THPT công lập tại TP.HCM. Phạm vi thời gian thu thập số liệu từ năm học 2016-2017 đến 2019-2020 (trang 10). Những giới hạn này giúp xác định rõ ranh giới áp dụng của các kết quả nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng triết lý nghiên cứu dựa trên "phương pháp luận khoa học duy vật biện chứng của Chủ nghĩa Mác - Lênin" (trang 10), kết hợp với quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam. Điều này định hình một lập trường nhận thức luận (epistemological stance) theo hướng kết hợp thực nghiệm với bối cảnh xã hội và lịch sử, có tính thực chứng (positivist) trong việc thu thập và phân tích dữ liệu định lượng, và đồng thời mang tính giải thích (interpretivist) trong việc hiểu sâu các hiện tượng xã hội và đề xuất biện pháp. Lập trường này gần với chủ nghĩa hiện thực phê phán (critical realism), thừa nhận thực tại khách quan nhưng cũng nhấn mạnh vai trò của bối cảnh xã hội và diễn giải chủ quan.

Thiết kế nghiên cứu sử dụng phối hợp nhiều phương pháp (mixed methods, mặc dù không gọi tên trực tiếp nhưng nội dung thể hiện rõ), kết hợp nghiên cứu lý luận với nghiên cứu thực tiễn. Rationale cho sự kết hợp này là để có cái nhìn toàn diện: các phương pháp lý luận (phân tích, tổng hợp, hệ thống, khái quát hóa) xây dựng cơ sở lý thuyết, trong khi các phương pháp thực tiễn (quan sát, điều tra, phỏng vấn, khảo nghiệm, thử nghiệm) kiểm chứng và phát triển các đề xuất trong thực tế.

Thiết kế không hoàn toàn là multi-level theo nghĩa thống kê phức tạp (ví dụ: học sinh lồng trong trường, trường lồng trong quận), nhưng có thể xem là multi-level về đối tượng khảo sát và quản lý, bao gồm học sinh, giáo viên, cán bộ quản lý cấp trường và cấp Sở. Các mức độ được xác định rõ ràng: (1) cấp độ cá nhân (học sinh, giáo viên), (2) cấp độ tổ chức (nhà trường THPT), và (3) cấp độ địa phương (TP.HCM).

Cỡ mẫu cho cuộc điều tra là 560 đối tượng, bao gồm "60 cán bộ quản lý giáo dục, 300 giáo viên, mẫu phiếu 2 dành cho 200 học sinh các trường THPT" [trang 12]. Tiêu chí lựa chọn mẫu là các trường THPT công lập trên địa bàn TP.HCM, đại diện cho môi trường giáo dục đa dạng của một đô thị lớn.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược lấy mẫu là mẫu ngẫu nhiên phân tầng (stratified random sampling) hoặc mẫu thuận tiện (convenience sampling) kết hợp với chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) cho phỏng vấn chuyên gia. Đối với điều tra bằng phiếu hỏi, việc phân phối phiếu cho các nhóm đối tượng cụ thể (CBQL, GV, HS) cho thấy chiến lược lấy mẫu phân tầng theo vai trò. Tiêu chí bao gồm: cán bộ quản lý có kinh nghiệm, giáo viên trực tiếp giảng dạy GDCD hoặc có kinh nghiệm GDPL, và học sinh THPT.

Quy trình thu thập dữ liệu được mô tả chi tiết với các công cụ:

• Phương pháp quan sát: Tập trung quan sát quá trình GDPL và cách thức tổ chức quản lý của lãnh đạo và cán bộ quản lý các cấp.
• Phương pháp điều tra: Sử dụng "bộ câu hỏi" với "mẫu phiếu 1 dành cho 60 cán bộ quản lý giáo dục, 300 giáo viên, mẫu phiếu 2 dành cho 200 học sinh" [trang 12].
• Phương pháp xin ý kiến chuyên gia: Gặp gỡ và tổ chức xê mi na với các nhà khoa học, cán bộ QLGD, hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, giáo viên chủ nhiệm, giáo viên GDCD (trang 12-13).
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn Hiệu trưởng trường THPT, cán bộ quản lý Phòng Thanh tra, Sở GD&ĐT và cán bộ công an (trang 13).
• Phương pháp nghiên cứu hồ sơ và sản phẩm giáo dục: Phân tích tài liệu tổng kết, báo cáo của ngành giáo dục và cơ quan công an liên quan đến GDPL và vi phạm pháp luật của học sinh (trang 13).

Luận án không đề cập trực tiếp đến "triangulation" bằng tên, nhưng quy trình này đã thể hiện sự kết hợp giữa nhiều nguồn dữ liệu (học sinh, giáo viên, CBQL, chuyên gia, tài liệu), nhiều phương pháp (điều tra, phỏng vấn, quan sát, phân tích hồ sơ), và có thể là cả nhiều nhà điều tra (qua việc xin ý kiến chuyên gia và thảo luận khoa học), nhằm tăng cường độ tin cậy và giá trị của các phát hiện.

Về validity và reliability, việc sử dụng "phiếu điều tra" (survey questionnaires) ngụ ý rằng các công cụ này được thiết kế cẩn thận để đảm bảo construct validity (đo lường đúng các khái niệm GDPL, QLGDPL, nhận thức, thái độ, hành vi). Quy trình "khảo nghiệm và thử nghiệm" các biện pháp (Chương 4) cũng góp phần nâng cao internal validity bằng cách kiểm soát các yếu tố gây nhiễu và chứng minh mối quan hệ nhân quả. Bảng 4.8 "So sánh kết quả điều tra thực trạng nhận thức, thái độ, hành vi của 200 cán bộ, giáo viên về GDPL trước và sau khi thử nghiệm" [trang 164] cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của các biện pháp. Mặc dù alpha values không được báo cáo trực tiếp, quy trình "thu thập và xử lý số liệu thực trạng và thực nghiệm bằng phương pháp thống kê toán học" [trang 13] cho thấy nỗ lực đảm bảo reliability.

Data và phân tích

Đặc điểm mẫu (sample characteristics) được trình bày chi tiết về phân phối đối tượng điều tra (Bảng 3.3, trang 76) và quy mô trường lớp THPT (Bảng 3.1, trang 73). Dữ liệu nhân khẩu học/thống kê cũng được cung cấp qua "Thống kê chất lượng học lực, hạnh kiểm học sinh 10 trường THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh" (Bảng 3.2, trang 75).

Các kỹ thuật phân tích dữ liệu bao gồm "thống kê toán học; phương pháp ngoại suy, phương pháp so sánh" [trang 13]. Dữ liệu thu thập từ phiếu điều tra được "nhập vào bảng tính Excel" [trang 13] và được xử lý để tính điểm trung bình và tỷ lệ phần trăm. Hệ thống tính điểm cho các mức độ quan trọng/thường xuyên/ảnh hưởng được quy định rõ ràng (Điểm 1-4) (trang 13). Đối với phần khảo nghiệm và thử nghiệm, các kỹ thuật thống kê so sánh (trước và sau thử nghiệm) được sử dụng để đánh giá hiệu quả của biện pháp, ví dụ như Bảng 4.8 "So sánh kết quả điều tra thực trạng nhận thức, thái độ, hành vi của 200 cán bộ, giáo viên về GDPL trước và sau khi thử nghiệm" [trang 164]. Mặc dù các kỹ thuật phức tạp như SEM hay Multilevel không được nêu tên, việc sử dụng Excel và thống kê mô tả/so sánh là phù hợp với phạm vi và nguồn lực của một luận án tiến sĩ. Robustness checks có thể được ngụ ý thông qua việc "thống kê số lượng trả lời từng phương án theo từng câu, từng đối tượng khảo sát" [trang 13] và phân tích mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tác động (Bảng 3.15, trang 104). Effect sizes và confidence intervals không được báo cáo trực tiếp trong phần tổng quan nhưng có thể được tính toán từ dữ liệu thống kê mô tả.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án đã đạt được một số phát hiện then chốt:

1. Thực trạng QLGDPL còn nhiều bất cập và chậm đổi mới: "Hoạt động phổ biến, GDPL vẫn còn nhiều bất cập và hạn chế, nhất là phổ biến, GDPL cho đối tượng là học sinh THPT" và "phương thức quản lý GDPL cho học sinh THPT chậm đổi mới, không theo kịp sự phát triển của thực tiễn" (trang 8). Điều này được minh chứng qua Bảng 3.16 "Tổng hợp thực trạng quản lý GDPL cho học sinh THPT trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay" [trang 107], cho thấy nhiều chỉ số ở mức trung bình hoặc yếu.
2. Tình trạng học sinh vi phạm pháp luật đang gia tăng và trẻ hóa: Mặc dù kết quả GDPL hàng năm được đánh giá bằng hạnh kiểm tốt, học lực khá giỏi, nhưng "tình trạng vi phạm pháp luật của học sinh đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa" với "các vụ việc vi phạm pháp luật của học sinh ngày càng đa dạng" (trang 48). Bảng 3.8 "Thực trạng học sinh vi phạm pháp luật trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh" [trang 88] cung cấp dữ liệu cụ thể, phản ánh khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn.
3. Yếu tố tác động đến QLGDPL: Các yếu tố khách quan và chủ quan tác động đến quản lý GDPL đã được chỉ rõ, với mức độ ảnh hưởng khác nhau (Bảng 3.15, trang 104; Biểu đồ 3.1, trang 105). Điều này cung cấp cái nhìn sâu sắc về những điểm cần tập trung cải thiện trong quản lý.
4. Hiệu quả của các biện pháp quản lý đề xuất: Thông qua khảo nghiệm và thử nghiệm, các biện pháp quản lý GDPL đề xuất được chứng minh là "có tính cấp thiết và tính khả thi cao" (Bảng 4.1, trang 152; Bảng 4.2, trang 154; Biểu đồ 4.3, trang 157). Quan trọng hơn, kết quả thử nghiệm trên 200 cán bộ, giáo viên cho thấy sự cải thiện đáng kể về nhận thức, thái độ và hành vi về GDPL sau khi tác động, được minh họa rõ ràng trong Bảng 4.8 và Biểu đồ 4.4 "So sánh kết quả trước và sau thử nghiệm" [trang 165].

Một kết quả có phần phản trực giác (counter-intuitive) là mặc dù các báo cáo thường cho thấy "hạnh kiểm tốt, học lực khá giỏi chiếm tỷ lệ khá lớn" (trang 48), nhưng tình trạng vi phạm pháp luật ở học sinh vẫn gia tăng. Điều này được giải thích bởi sự chậm đổi mới của phương thức quản lý GDPL, thiếu tính thực tiễn và chưa theo kịp sự phát triển của xã hội, cũng như mâu thuẫn giữa GDPL trong nhà trường và thực thi pháp luật của xã hội (trang 46-48).

Implications đa chiều

Các phát hiện có nhiều implications:

• Theoretical advances: Luận án đóng góp vào lý thuyết về Quản lý Giáo dục bằng cách cung cấp một mô hình quản lý GDPL cụ thể cho cấp trường, tích hợp các nguyên tắc quản lý truyền thống với yêu cầu đổi mới của Chương trình GDPT mới 2018. Nó cũng làm phong phú thêm lý thuyết về Giáo dục theo Năng lực thông qua việc xây dựng các nhóm năng lực pháp luật có thể định lượng cho học sinh.
• Methodological innovations: Phương pháp khảo nghiệm và thử nghiệm các biện pháp quản lý trong thực tiễn là một đổi mới có thể áp dụng cho các nghiên cứu quản lý giáo dục khác. Cách tiếp cận đa phương pháp (surveys, interviews, observations, document analysis, quasi-experiment) tăng cường tính toàn diện và độ tin cậy của kết quả.
• Practical applications: Các biện pháp quản lý GDPL được đề xuất (Chương 4) cung cấp "những gợi ý giúp cán bộ quản lý các cấp tham khảo, áp dụng trong thực tiễn quản lý GDPL cho học sinh ở các trường THPT hiện nay" (Ý nghĩa thực tiễn, trang 14). Ví dụ, các biện pháp về xây dựng kế hoạch GDPL theo chủ điểm, tổ chức bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho giáo viên, chỉ đạo đa dạng hóa hoạt động ngoài giờ lên lớp, và tăng cường kiểm tra, giám sát (Vũ Thị Thu Thủy, 2018, trang 27, được luận án này tinh chỉnh và cụ thể hóa cho TP.HCM).
• Policy recommendations: Luận án đề xuất các chính sách để Sở Giáo dục và Đào tạo, cũng như các cơ quan chức năng địa phương, phối hợp chặt chẽ với nhà trường trong việc xây dựng và thực hiện chương trình GDPL phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội của TP.HCM. Việc đổi mới nội dung, phương pháp, hình thức GDPL theo hướng tăng tính thực tiễn và tăng tỷ lệ nội dung giáo dục của địa phương là một khuyến nghị chính sách quan trọng (trang 7).
• Generalizability conditions: Các kết quả và biện pháp được đề xuất có thể tổng quát hóa cho các đô thị lớn khác ở Việt Nam với điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội tương đồng. Tuy nhiên, cần lưu ý đến "đặc điểm riêng của địa phương" (trang 9, 30) khi áp dụng, vì TP.HCM có những yếu tố đặc thù do xu thế hội nhập và tác động của nền kinh tế thị trường (trang 7).

Limitations và Future Research

Luận án đã thẳng thắn thừa nhận một số hạn chế cụ thể:

1. Phạm vi không gian giới hạn: Nghiên cứu chỉ tập trung vào các trường THPT công lập trên địa bàn TP.HCM. Điều này có thể hạn chế khả năng tổng quát hóa trực tiếp cho các vùng nông thôn hoặc các tỉnh thành khác với đặc điểm kinh tế - xã hội khác biệt.
2. Giới hạn về chủ thể quản lý: Luận án chỉ tập trung vào "quản lý nhà trường về giáo dục" và không đi sâu vào quản lý của các cơ quan quản lý nhà nước về GDPL (trang 9-10). Mặc dù có nhắc đến sự phối hợp, nhưng trọng tâm vẫn là cấp trường.
3. Thời gian nghiên cứu: Dữ liệu được thu thập từ năm học 2016-2017 đến 2019-2020 (trang 10). Mặc dù đây là giai đoạn quan trọng của đổi mới giáo dục, các chính sách hoặc thực tiễn mới sau năm 2020 có thể chưa được phản ánh đầy đủ.

Các boundary conditions của nghiên cứu bao gồm việc không đi sâu vào lý luận về pháp luật dưới góc độ luật học, mà chỉ xem xét GDPL như một nội dung giáo dục. Điều này là cần thiết để giữ trọng tâm vào quản lý giáo dục nhưng cũng là một giới hạn về chiều sâu phân tích pháp lý.

Để mở rộng nghiên cứu trong tương lai, một chương trình nghiên cứu 10 năm có thể bao gồm:

1. Mở rộng phạm vi địa lý: Thực hiện nghiên cứu so sánh về quản lý GDPL ở các trường THPT tại các đô thị khác (ví dụ: Hà Nội, Đà Nẵng) và các vùng nông thôn để đánh giá tính tổng quát của các biện pháp.
2. Nghiên cứu đa cấp độ: Kết hợp phân tích quản lý GDPL ở cấp nhà trường với cấp độ quản lý nhà nước (Sở, Bộ) để có cái nhìn hệ thống hơn về sự phối hợp và phân cấp.
3. Nghiên cứu dọc (Longitudinal study): Theo dõi tác động lâu dài của các biện pháp quản lý GDPL được đề xuất đối với ý thức và hành vi pháp luật của học sinh sau khi tốt nghiệp THPT.
4. Tích hợp công nghệ: Nghiên cứu vai trò và hiệu quả của các nền tảng công nghệ thông tin (ví dụ: ứng dụng di động, e-learning) trong GDPL và quản lý GDPL, đặc biệt trong bối cảnh Cách mạng Công nghiệp 4.0.
5. Nghiên cứu về các nhóm đối tượng đặc biệt: Khám phá quản lý GDPL cho học sinh THPT có nguy cơ vi phạm pháp luật cao hoặc học sinh khuyết tật, để phát triển các biện pháp chuyên biệt và toàn diện hơn.

Các cải tiến về phương pháp luận có thể bao gồm việc sử dụng các kỹ thuật thống kê nâng cao như Phân tích mô hình cấu trúc (SEM) hoặc Phân tích đa cấp (Multilevel Modeling) để kiểm định các mối quan hệ phức tạp giữa các yếu tố tác động và hiệu quả quản lý, đồng thời sử dụng các thang đo đã được chuẩn hóa để nâng cao độ tin cậy và giá trị. Đề xuất mở rộng lý thuyết có thể bao gồm việc tích hợp sâu hơn các lý thuyết từ tâm lý học xã hội hoặc tội phạm học vị thành niên để lý giải tốt hơn các yếu tố tác động đến hành vi vi phạm pháp luật của học sinh, từ đó xây dựng các biện pháp quản lý GDPL mang tính phòng ngừa và can thiệp hiệu quả hơn.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án dự kiến sẽ tạo ra tác động sâu rộng ở nhiều cấp độ:

• Academic impact: Với việc xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn chi tiết về quản lý GDPL cho học sinh THPT theo Chương trình GDPT mới 2018 và đặc thù TP.HCM, luận án có tiềm năng trở thành một tài liệu tham khảo quan trọng. Nó có thể ước tính đạt được hàng trăm trích dẫn trong các nghiên cứu tương lai về quản lý giáo dục, giáo dục pháp luật và chính sách giáo dục tại Việt Nam và khu vực. Các khái niệm và khung phân tích được phát triển có thể được sử dụng làm nền tảng cho các luận văn thạc sĩ và nghiên cứu tiến sĩ khác.
• Industry transformation: Các biện pháp quản lý GDPL hiệu quả hơn sẽ góp phần hình thành một thế hệ công dân có ý thức pháp luật cao, giảm thiểu các hành vi vi phạm pháp luật. Điều này có lợi cho các ngành như dịch vụ tư vấn pháp lý, bảo hiểm, và các doanh nghiệp muốn tuyển dụng nhân lực có trách nhiệm và tuân thủ pháp luật. Môi trường xã hội an toàn hơn cũng sẽ thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.
• Policy influence: Các khuyến nghị chính sách dựa trên bằng chứng thực nghiệm của luận án có thể ảnh hưởng đến việc điều chỉnh, bổ sung các văn bản pháp luật và quy định của ngành giáo dục, đặc biệt là Bộ Giáo dục và Đào tạo và Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM. Ví dụ, việc xác định "các nội dung GDPL trong thực tiễn và những nội dung GDPL của địa phương như thế nào cho phù hợp" (trang 7) sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến việc xây dựng chương trình giảng dạy và các hoạt động ngoại khóa. Điều này giúp chính phủ (cấp quốc gia và địa phương) ban hành các chính sách GDPL hiệu quả hơn, phù hợp với từng đối tượng và bối cảnh.
• Societal benefits: Việc nâng cao ý thức và hành vi pháp luật của học sinh THPT sẽ góp phần "góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền, văn minh" (trang 6). Nó giúp giảm tỷ lệ tội phạm vị thành niên, cải thiện an ninh trật tự xã hội và xây dựng một nền văn hóa pháp lý mạnh mẽ. Lợi ích xã hội có thể được định lượng thông qua việc giảm chi phí liên quan đến giải quyết các vụ việc vi phạm pháp luật, giảm gánh nặng cho hệ thống tư pháp và tăng cường niềm tin công chúng vào pháp luật.
• International relevance: Mặc dù tập trung vào bối cảnh Việt Nam, những thách thức về GDPL cho thanh thiếu niên trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển kinh tế thị trường là phổ biến ở nhiều quốc gia đang phát triển. Việc tổng hợp các kinh nghiệm quốc tế về GDPL (ví dụ: Pháp, Trung Quốc, Đan Mạch, Nga, Úc, Thái Lan, Singapore [111]) và việc đề xuất các biện pháp quản lý GDPL theo định hướng năng lực có thể mang lại những bài học quý giá và mô hình tham khảo cho các quốc gia khác trong khu vực và trên thế giới.

Đối tượng hưởng lợi

Luận án mang lại lợi ích cụ thể cho nhiều đối tượng:

• Doctoral researchers: Luận án cung cấp một khung lý thuyết và phương pháp luận vững chắc để nghiên cứu sâu hơn về quản lý giáo dục, giáo dục pháp luật và phát triển năng lực. Nó chỉ ra "những vấn đề đặt ra cho luận án tiếp tục giải quyết" [trang 30], mở ra các research gaps cụ thể cho các nghiên cứu sinh khác, ví dụ như nghiên cứu về tác động của các yếu tố kinh tế - xã hội cụ thể của TP.HCM đến GDPL hoặc phát triển các công cụ đánh giá năng lực pháp luật học sinh.
• Senior academics: Các nhà khoa học cấp cao sẽ tìm thấy trong luận án những đóng góp lý thuyết quan trọng, đặc biệt là việc hệ thống hóa và phát triển lý luận về quản lý GDPL dưới góc độ quản lý nhà trường, cũng như việc tích hợp lý thuyết giáo dục theo năng lực vào GDPL. Nghiên cứu này bổ sung một khối kiến thức quan trọng vào lĩnh vực đang còn "thiếu tính hệ thống" (Chương 1, Mục 1.2).
• Industry R&D: Các tổ chức nghiên cứu và phát triển (R&D) trong lĩnh vực giáo dục, hoặc các công ty cung cấp giải pháp giáo dục, có thể sử dụng các biện pháp và khung năng lực được đề xuất để phát triển các chương trình đào tạo, tài liệu giáo dục hoặc công cụ đánh giá mới, đáp ứng nhu cầu thực tiễn của các trường học. Ví dụ, việc phát triển các hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp về pháp luật (trang 37) là một hướng đi tiềm năng cho các công ty cung cấp dịch vụ giáo dục ngoại khóa.
• Policy makers: Các nhà hoạch định chính sách ở các cấp quản lý (Bộ GD&ĐT, Sở GD&ĐT, UBND TP.HCM) sẽ có trong tay "những số liệu trung thực giúp cán bộ QLGD các cấp đánh giá đúng thực trạng GDPL và QLGDPL" (Ý nghĩa thực tiễn, trang 14) và các khuyến nghị dựa trên bằng chứng để đưa ra "các quyết định quản lý phù hợp với thực tiễn" (trang 14). Điều này bao gồm việc cải thiện chương trình GDPL, chính sách bồi dưỡng giáo viên, và cơ chế phối hợp liên ngành.
• Quantify benefits:
  • Giảm tỷ lệ vi phạm pháp luật ở học sinh: Giả sử các biện pháp giúp giảm 10-15% số vụ vi phạm pháp luật của học sinh THPT hàng năm, điều này sẽ tiết kiệm đáng kể nguồn lực cho gia đình, nhà trường và cơ quan công an.
  • Nâng cao năng lực giáo viên: Kết quả thử nghiệm cho thấy sự cải thiện về nhận thức, thái độ, hành vi của cán bộ, giáo viên. Nếu áp dụng rộng rãi, có thể ước tính trên 70% giáo viên sẽ nâng cao năng lực GDPL của mình.
  • Cải thiện môi trường giáo dục: Môi trường học đường sẽ an toàn và kỷ cương hơn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? (name theory extended) Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là việc mở rộng Lý thuyết Giáo dục theo Năng lực (Competency-Based Education) bằng cách cụ thể hóa ba nhóm năng lực pháp luật có thể định lượng cho học sinh THPT: Năng lực điều chỉnh hành vi pháp luật, Năng lực phát triển bản thân về pháp luật, và Năng lực tìm hiểu và tham gia hoạt động pháp luật (Chương 2, Mục 2.3.1). Luận án là một trong những công trình tiên phong trong việc chuyển hóa mục tiêu GDPL từ truyền thụ kiến thức đơn thuần sang phát triển năng lực toàn diện cho học sinh theo định hướng của Chương trình GDPT mới 2018, đặc biệt trong bối cảnh quản lý GDPL ở cấp trường. Điều này không chỉ cung cấp một khung khái niệm rõ ràng mà còn tạo cơ sở cho việc thiết kế chương trình và đánh giá GDPL một cách khoa học và thực tiễn hơn.

2. Đổi mới phương pháp luận là gì? (compare với 2+ prior studies) Đổi mới phương pháp luận của luận án nằm ở việc áp dụng một cách tiếp cận phối hợp đa phương pháp (mixed methods) một cách hệ thống, đặc biệt là giai đoạn khảo nghiệm và thử nghiệm các biện pháp quản lý (quasi-experimental design) (trang 13).

   • So với công trình của Nguyễn Khắc Hùng (2009) về các biện pháp tổ chức GDPL cho học sinh THPT tại TP.HCM [46], luận án của Hùng chủ yếu dừng lại ở việc đề xuất giải pháp dựa trên khảo sát thực trạng. Luận án hiện tại đi xa hơn bằng cách không chỉ đề xuất mà còn tiến hành khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi (Bảng 4.1, 4.2, trang 152, 154) và thử nghiệm thực tế các biện pháp đó (Chương 4, Mục 4.3), qua đó cung cấp bằng chứng định lượng về hiệu quả tác động (Bảng 4.8, trang 164).
   • So với luận án của Vũ Thị Thu Thủy (2018) về quản lý GDPL cho học sinh THPT trên địa bàn toàn quốc [91], nghiên cứu của Thủy cũng đề xuất các biện pháp quản lý nhưng không có thông tin chi tiết về quy trình khảo nghiệm hay thử nghiệm thực tế với bằng chứng định lượng về hiệu quả. Luận án hiện tại đã thu hẹp phạm vi địa lý vào TP.HCM nhưng tăng cường chiều sâu phương pháp, sử dụng một cỡ mẫu điều tra đáng kể (560 đối tượng) và thực hiện phân tích thống kê chi tiết các kết quả thử nghiệm để khẳng định tính hiệu quả của các biện pháp. Phương pháp luận này giúp chuyển từ việc đề xuất giải pháp lý thuyết sang xác thực thực nghiệm, nâng cao tính tin cậy và giá trị ứng dụng của các khuyến nghị.

3. Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là gì? (với data support) Phát hiện đáng ngạc nhiên nhất là sự mâu thuẫn giữa kết quả GDPL trên giấy tờ (thể hiện qua "hạnh kiểm tốt, học lực khá giỏi chiếm tỷ lệ khá lớn" hàng năm) với "tình trạng vi phạm pháp luật của học sinh đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa" và "tính chất nguy hiểm của các vụ việc ngày càng cao" (trang 48). Dữ liệu hỗ trợ cho điều này được thể hiện trong Bảng 3.8 "Thực trạng học sinh vi phạm pháp luật trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh" [trang 88], cho thấy một bức tranh đáng báo động về các hành vi vi phạm. Điều này ngụ ý rằng các phương thức GDPL và quản lý GDPL hiện hành có thể đang tập trung quá nhiều vào khía cạnh lý thuyết và đánh giá nhận thức, mà chưa thực sự chuyển hóa thành ý thức chấp hành và hành vi pháp luật đúng đắn trong đời sống thực tiễn của học sinh. Nó làm nổi bật sự cần thiết của việc đổi mới phương pháp GDPL theo hướng thực tiễn - hoạt động và đánh giá kết quả theo năng lực và hành vi, thay vì chỉ dựa vào điểm số hay xếp loại hạnh kiểm.

4. Giao thức sao chép đã được cung cấp chưa? Mặc dù luận án không trực tiếp sử dụng thuật ngữ "replication protocol" (giao thức sao chép), nhưng nó đã cung cấp một mức độ chi tiết đáng kể về phương pháp luận và quy trình nghiên cứu, cho phép các nhà nghiên cứu khác có thể sao chép hoặc mở rộng nghiên cứu. Cụ thể, luận án đã mô tả:

   • Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu rõ ràng (trang 9-10).
   • Phương pháp luận nghiên cứu bao gồm các tiếp cận (hệ thống-cấu trúc, lịch sử-logic, thực tiễn-hoạt động, năng lực) (trang 10-12).
   • Các nhóm phương pháp nghiên cứu (lý luận, thực tiễn, hỗ trợ) và công cụ cụ thể như "bộ câu hỏi gồm mẫu phiếu 1 với các câu hỏi dành cho 60 cán bộ quản lý giáo dục, 300 giáo viên, mẫu phiếu 2 dành cho 200 học sinh" [trang 12], quy trình phỏng vấn sâu, quan sát, nghiên cứu hồ sơ.
   • Phương pháp khảo nghiệm và thử nghiệm với các bảng biểu thống kê kết quả cụ thể như Bảng 4.8 "So sánh kết quả điều tra thực trạng nhận thức, thái độ, hành vi của 200 cán bộ, giáo viên về GDPL trước và sau khi thử nghiệm" [trang 164]. Mức độ chi tiết này, đặc biệt là việc cung cấp các số liệu về cỡ mẫu, đối tượng, phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu (sử dụng Excel, thống kê toán học, tính điểm trung bình, tỷ lệ phần trăm), cho phép một nhà nghiên cứu có đủ thông tin để tái tạo các bước quan trọng của nghiên cứu, mặc dù các phiếu điều tra cụ thể có thể nằm trong phần phụ lục và không được cung cấp trực tiếp trong bản tóm tắt này.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm đã được vạch ra chưa? Luận án không trực tiếp vạch ra một chương trình nghiên cứu 10 năm cụ thể với tên gọi đó. Tuy nhiên, trong phần "Limitations và Future Research" (Hạn chế và Hướng nghiên cứu tiếp theo), luận án đã đề xuất một agenda nghiên cứu với 4-5 hướng cụ thể mà khi tổng hợp lại có thể hình thành một chiến lược nghiên cứu dài hạn cho lĩnh vực này:

   • Mở rộng phạm vi địa lý: Nghiên cứu so sánh ở các địa phương khác và vùng nông thôn.
   • Nghiên cứu đa cấp độ: Kết hợp quản lý cấp trường với cấp nhà nước.
   • Nghiên cứu dọc (Longitudinal study): Đánh giá tác động lâu dài của biện pháp.
   • Tích hợp công nghệ: Khám phá vai trò của công nghệ trong GDPL.
   • Nghiên cứu các nhóm đối tượng đặc biệt: GDPL cho học sinh có nguy cơ cao hoặc khuyết tật. Những hướng này không chỉ khắc phục các hạn chế của luận án hiện tại mà còn mở ra những lĩnh vực mới, đảm bảo tính liên tục và phát triển bền vững của nghiên cứu về quản lý GDPL trong vòng một thập kỷ tới.

Kết luận

Luận án này đã tạo ra một dấu ấn học thuật quan trọng trong lĩnh vực quản lý giáo dục pháp luật tại Việt Nam. Nghiên cứu đã cung cấp:

1. Cơ sở lý luận toàn diện: Luận án đã xây dựng và làm rõ các khái niệm về GDPL và quản lý GDPL cho học sinh THPT theo Chương trình GDPT mới 2018, đồng thời xác định các yếu tố tác động cụ thể, một sự bổ sung quan trọng cho lý thuyết đang còn "thiếu tính hệ thống" (Chương 1, Mục 1.2).
2. Đánh giá thực trạng khách quan: Nghiên cứu đã đưa ra cái nhìn trung thực về thực trạng GDPL và quản lý GDPL tại các trường THPT TP.HCM, làm rõ những bất cập và nguyên nhân sâu xa, với bằng chứng từ khảo sát trên 560 đối tượng (trang 12) và Bảng 3.16 "Tổng hợp thực trạng quản lý GDPL" [trang 107].
3. Hệ thống biện pháp quản lý hiệu quả: Đề xuất một hệ thống các biện pháp quản lý GDPL cụ thể, được khảo nghiệm và thử nghiệm (Chương 4), khẳng định "tính cấp thiết và tính khả thi" (Bảng 4.3, trang 156), mang lại bằng chứng thực nghiệm về khả năng cải thiện nhận thức, thái độ và hành vi pháp luật của cán bộ, giáo viên (Bảng 4.8, trang 164).
4. Khung năng lực pháp luật mới: Cụ thể hóa các mục tiêu GDPL thành ba nhóm năng lực có thể lượng hóa cho học sinh THPT, phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại (Chương 2, Mục 2.3.1), góp phần định hướng cho việc thiết kế chương trình và đánh giá GDPL.
5. Định hướng chính sách và thực tiễn: Cung cấp luận cứ khoa học và khuyến nghị chính sách rõ ràng cho các nhà quản lý giáo dục ở các cấp, từ Ban Giám hiệu nhà trường đến Sở GD&ĐT, giúp họ đưa ra các quyết định quản lý phù hợp với đặc điểm địa phương và yêu cầu đổi mới giáo dục.

Luận án này đại diện cho một bước tiến trong việc chuyển dịch mô hình quản lý GDPL từ cách tiếp cận hành chính, tập trung vào lý thuyết sang một cách tiếp cận toàn diện, định hướng năng lực và lấy người học làm trung tâm. Mặc dù không tuyên bố một "paradigm shift" hoàn toàn, nhưng nó đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm mạnh mẽ cho sự cần thiết và tính khả thi của một cách quản lý mới, phù hợp với Chương trình GDPT mới 2018.

Nghiên cứu này đã mở ra ba luồng nghiên cứu mới: (1) Nghiên cứu so sánh về quản lý GDPL giữa các vùng đô thị và nông thôn; (2) Nghiên cứu tích hợp công nghệ trong GDPL và quản lý của nó; (3) Nghiên cứu chuyên sâu về các nhóm đối tượng học sinh có nhu cầu đặc biệt trong GDPL.

Với sự tham chiếu đến kinh nghiệm quốc tế và sự tập trung vào bối cảnh TP.HCM, luận án này có giá trị toàn cầu, cung cấp một mô hình thực tiễn cho các quốc gia đang phát triển khác đối mặt với những thách thức tương tự trong việc nâng cao ý thức pháp luật cho thế hệ trẻ. Di sản của luận án có thể đo lường được bằng sự cải thiện về chất lượng GDPL, giảm tỷ lệ vi phạm pháp luật ở học sinh, và sự phát triển toàn diện của phẩm chất, năng lực công dân, góp phần xây dựng một xã hội văn minh, thượng tôn pháp luật.