Luận án tiến sĩ quản lí đào tạo của trường đại học địa phương đáp ứng yêu cầu ng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI LÊ MINH HIỀN QUẢN LÝ ĐÀO TẠO CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỊA PHƯƠNG ĐÁP ỨNG YÊU CẦU NGUỒN NHÂN LỰC CÁC KHU CÔNG NGHIỆP BẮC TRUNG BỘ Chuyên ngành: Quản lí Giáo dục Mã số: 9.14 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS PHAN TRỌNG NGỌ HÀ NỘI - 2021 1 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan công trình nghiên cứu khoa học này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi. Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong công trình này là trung thực. Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước đó. Tôi chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình.

Tác giả Luận án Lê Minh Hiền 2 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chất lượng nguồn nhân lực là động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội (KT- XH), là yếu tố quan trọng quyết định sự thành công của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đất nước. Tuy nhiên, chất lượng này lại phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động giáo dục đào tạo. Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XI nêu rõ: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu.

Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế”, coi phát triển giáo dục, đào tạo là động lực quan trọng, là điều kiện tiên quyết để phát triển con người [17], Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XII tiếp tục khẳng định: “Đối mới căn bản và toàn diện giáo dục theo hướng mở, hội nhập, xây dựng xã hội học tập” [18], ngày 19/4/2011, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 579/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển nguồn nhân lực Việt Nam thời kỳ 2011-2020, trong đó nhấn mạnh các trọng tâm: "Quy hoạch phát triển nguồn nhân lực là nhiệm vụ quan trọng của các Bộ ngành và tỉnh, thành phố nhằm đảm bảo cân đối về lao động cho sự phát triển của các ngành và địa phương; Xây dựng những quy chế, cơ chế, chính sách đẩy mạnh đào tạo theo nhu cầu xã hội, gắn kết các cơ sở đào tạo với doanh nghiệp, mở rộng các hình thức đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp và thu hút doanh nghiệp tham gia nhiều hơn vào đào tạo nguồn nhân lực. Thể chế hóa trách nhiệm của doanh nghiệp đối với việc phát triển nguồn nhân lực quốc gia"[87]; Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 4/11/2013 của Ban chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, đã xác định mục tiêu cụ thể: Đối với giáo dục đại học, tập trung đào tạo nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài, phát triển phẩm chất và năng lực tự học, tự làm giàu tri thức, sáng tạo của người học. Hoàn thiện mạng lưới các cơ sở giáo dục đại học, cơ cấu ngành nghề và trình độ đào tạo phù hợp với quy hoạch phát triển nhân lực quốc gia. Nhận thức được vai trò của mình, các cơ sở giáo dục đại học nói chung, các trường đại học địa phương (ĐHĐP) nói riêng đã có những nỗ lực trong công tác tuyển sinh, đào tạo và quản lý đào tạo (QLĐT), triển khai áp dụng mô hình đào tạo 3 và phương thức quản lí tiên tiến, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cũng như đào tạo đáp ứng yêu cầu xã hội, gắn kết các cơ sở đào tạo với thị trường lao động.

Vùng Bắc Trung Bộ (gồm 6 tỉnh từ Thanh Hóa đến Thừa Thiên - Huế) có nền kinh tế chậm phát triển, cơ cấu kinh tế của các địa phương trong vùng chủ yếu là sản xuất nông nghiệp. Với quyết tâm đưa KT-XH vùng Bắc Trung Bộ nhanh chóng phát triển, Đảng và Chính phủ đã có các Nghị quyết, Quyết định thành lập các khu kinh tế, khu công nghiệp thuộc các địa phương trong vùng: khu kinh tế Nghi Sơn (Thanh Hóa); khu kinh tế Đông Nam (Nghệ An), khu kinh tế Vũng Áng (Hà Tĩnh); khu kinh tế Hòn La (Quảng Bình); khu kinh tế Đông Nam (Quảng Trị); khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô (Thừa Thiên Huế) và các khu kinh tế cửa khẩu: Lao Bảo (Quảng Trị), Cha Lo (Quảng Bình), Cầu Treo (Hà Tĩnh). Các khu kinh tế trên đã và đang đi vào hoạt động. Vì thế xuất hiện nhu cầu cấp bách nguồn nhân lực phục vụ sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp trong khu kinh tế, khu công nghiệp (viết tắt chung là KCN).

Cùng với việc hình thành và phát triển các KCN, trên địa bàn vùng Bắc Trung Bộ có các trường đại học: đại học Hồng Đức, đại học văn hóa, thể thao và du lịch Thanh Hóa, đại học kinh tế Nghệ An, đại học Hà Tĩnh và đại học Quảng Bình. Đây là các trường ĐHĐP vùng Bắc Trung Bộ trực tiếp đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự phát triển KT-XH của địa phương và khu vực. Trong những năm qua, các trường ĐHĐP đã tập trung xây dựng chương trình đào tạo, đổi mới phương pháp giảng dạy cũng như cách thức QLĐT, bước đầu đã đạt được những thành công nhất định: Chất lượng đào tạo đã được cải thiện, sinh viên đã tiếp cận gần hơn với những tri thức công nghệ và yêu cầu mới trong nền kinh tế trí thức và cuộc cách mạng công nghiệp 4. Tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp ra trường được các doanh nghiệp, nhà sử dụng lao động tuyển dụng ngày càng cao.

Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, hoạt động giáo dục đào tạo nói chung và công tác QLĐT của các trường ĐHĐP vẫn còn tồn tại khá nhiều bất cập: các ngành nghề, chương trình, phương thức quản lí đào tạo, …được xây dựng chủ yếu dựa vào nguồn lực sẵn có của nhà trường như: cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên,…không căn cứ vào yêu cầu sử dụng của các doanh nghiệp, thị trường lao động. Cơ cấu và chất lượng đào tạo mặc dù đã được cải thiện so với trước nhưng hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là đối với đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu các 4 doanh nghiệp nên nhiều sinh viên một số ngành đào tạo ra trường khó kiếm việc làm hoặc phải đi làm trái ngành hoặc phải được đào tạo lại tại cơ sở sản xuất, doanh nghiệp. Trong khi đó, một số ngành khác đang có nhu cầu cao về nguồn nhân lực lại khó khăn trong việc tuyển dụng lao động. Mặt khác, việc đào tạo quá chú trọng đến kiến thức lý thuyết, chưa chú trọng rèn luyện kỹ năng thực hành nghề nghiệp, khiến nhiều sinh viên ra trường chưa thể thích nghi ngay với môi trường làm việc, doanh nghiệp phải tốn chi phí đào tạo lại, … Những hạn chế trên không chỉ gây lãng phí nguồn lực xã hội chi cho đào tạo, lãng phí nguồn nhân lực do không được sử dụng hiệu quả, mà còn làm ảnh hưởng tới uy tín và thương hiệu đối với các trường đại học, ảnh hưởng tới hướng phát triển lâu dài của các cơ sở giáo dục đại học.

Thực tế đó đã đặt các trường ĐHĐP tất yếu phải đổi mới phương thức QLĐT nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển KT-XH của địa phương và khu vực, đưa giáo dục đại học tiếp cận gần hơn với thị trường việc làm để nâng cao hiệu quả hoạt động đào tạo, đây cũng là cách thức để các trường đại học nói chung và trường ĐHĐP nói riêng xây dựng thương hiệu và khẳng định trách nhiệm với xã hội. Từ những lí do nêu trên, tác giả lựa chọn đề tài “Quản lí đào tạo của trường đại học địa phương đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực các khu công nghiệp Bắc Trung Bộ”. Đề tài sẽ góp phần quan trọng đối với các trường ĐHĐP nói riêng và hệ thống giáo dục đại học nói chung trong nghiên cứu, vận dụng các mô hình quản lí tiên tiến vào thực tiễn QLĐT đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực các doanh nghiệp trong KCN phát triển KT-XH của địa phương và đất nước. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực tiễn đào tạo, QLĐT của các trường ĐHĐP, tác giả đề xuất các biện pháp QLĐT ở các trường ĐHĐP nhằm đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực các doanh nghiệp trong KCN Bắc Trung Bộ.

Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3. Khách thể nghiên cứu Hoạt động đào tạo của các trường ĐHĐP đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực các doanh nghiệp trong KCN Bắc Trung Bộ. Đối tượng nghiên cứu Quản lý đào tạo của các trường ĐHĐP đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực các doanh nghiệp trong KCN Bắc Trung Bộ. Giả thuyết khoa học Ở Việt Nam, trước yêu cầu phát triển KT-XH của các địa phương đòi hỏi phải có nguồn nhân lực chất lượng mà việc đào tạo và QLĐT của các trường ĐHĐP vẫn còn nhiều hạn chế.

Yêu cầu đặt ra cho các trường ĐHĐP là phải đổi mới phương thức đào tạo và cơ chế QLĐT. Hoạt động đào tạo và QLĐT của các trường ĐHĐP vùng Bắc Trung Bộ chưa quản lí theo một qui trình tiên tiến hướng đến gắn kết giữa trường đại học với doanh nghiệp trong đào tạo nguồn nhân lực. Công tác đào tạo và QLĐT của các trường ĐHĐP chịu sự tác động của nhiều yếu tố khách quan và chủ quan. Trong đó các yếu tố chủ quan từ phía lãnh đạo, quản lí trường đại học là chủ yếu.

Qua nghiên cứu lí thuyết và thực tiễn, đã chứng minh hoạt động đào tạo và QLĐT của trường đại học tiếp cận theo mô hình CIPO là phương thức tiên tiến và áp dụng hiệu quả ở nhiều quốc gia trên thế giới. Vì thế nếu đề xuất được các biện pháp QLĐT của trường ĐHĐP theo hướng tiếp cận mô hình CIPO một cách đồng bộ và phù hợp thì sẽ tác động tích cực đến chất lượng đào tạo cũng như đáp ứng được yêu cầu sử dụng nguồn nhân lực các doanh nghiệp trong KCN Bắc Trung Bộ trong bối cảnh hiện nay. Nhiệm vụ nghiên cứu 5. Nghiên cứu cơ sở lí luận về đào tạo và QLĐT của các trường ĐHĐP đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực các doanh nghiệp trong KCN vùng Bắc Trung Bộ.

Khảo sát, phân tích đánh giá thực trạng đào tạo và QLĐT của các trường ĐHĐP đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực các doanh nghiệp trong KCN Bắc Trung Bộ. Đề xuất các biện pháp QLĐT của các trường ĐHĐP đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực các doanh nghiệp trong KCN Bắc Trung Bộ. Giới hạn phạm vi nghiên cứu 6.