Luận án tiến sĩ nội luật hóa các công ước quốc tế đối với các hành vi tham nhũng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP.HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ NGỌC KIM NỘI LUẬT HÓA CÁC CÔNG ƯỚC QUỐC TẾ ĐỐI VỚI CÁC HÀNH VI THAM NHŨNG TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC TP.Hồ Chí Minh, năm 2022 download by : skknchat@gmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP.HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ NGỌC KIM NỘI LUẬT HÓA CÁC CÔNG ƯỚC QUỐC TẾ ĐỐI VỚI CÁC HÀNH VI THAM NHŨNG TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC Ngành: LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Mã số: 9.04 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS.TS NGUYỄN THỊ PHƯƠNG HOA TP.Hồ Chí Minh, năm 2022 download by : skknchat@gmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Những kết quả và số liệu được trình bày trong luận án là trung thực, chưa được ai công bố dưới bất kỳ hình thức nào. Tôi cam đoan Luận án được tiến hành nghiên cứu một cách nghiêm túc và kết quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu đi trước đã được tiếp thu một cách trung thực, cẩn trọng, có trích dẫn nguồn cụ thể trong luận án. Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về sự cam đoan này.

Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2021 Tác giả luận án download by : skknchat@gmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU, CÂU HỎI NGHIÊN CỨU, GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU. Tình hình nghiên cứu và đánh giá tình hình nghiên cứu. Tình hình nghiên cứu.

Đánh giá tình hình nghiên cứu. Lý thuyết nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu. Lý thuyết nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu và giả thiết nghiên cứu.

27 Kết luận chương 1. 32 Chương 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ NỘI LUẬT HÓA CÁC CÔNG ƯỚC QUỐC TẾ ĐỐI VỚI HÀNH VI THAM NHŨNG TRONG LUẬT HÌNH SỰ QUỐC GIA. Những vấn đề lý luận và pháp lý về nội luật hóa. Khái niệm về nội luật hóa.

Quan điểm về nội luật hóa theo quy định của các Công ước quốc tế về chống tham nhũng. Quy định của Việt Nam về nội luật hóa. Những vấn đề lý luận và pháp lý về tham nhũng. Khái niệm khoa học về tham nhũng.

Quy định về tham nhũng ở Việt Nam. Khái niệm nội luật hóa các Công ước quốc tế đối với hành vi tham nhũng trong Bộ luật hình sự Việt Nam. Cơ sở chính trị và pháp lý của việc nội luật hóa các quy định của các Công ước quốc tế đối với hành vi tham nhũng trong Bộ luật hình sự Việt Nam. Cơ sở chính trị của việc nội luật hóa các quy định của các Công ước quốc tế đối với hành vi tham nhũng trong Bộ luật hình sự Việt Nam.

Cơ sở pháp lý của việc nội luật hóa các quy định của các Công ước quốc tế đối với hành vi tham nhũng trong Bộ luật hình sự Việt Nam. 72 download by : skknchat@gmail.com Kết luận chương 2. 76 Chương 3: YÊU CẦU CỦA CÁC CÔNG ƯỚC QUỐC TẾ VỀ CHỐNG THAM NHŨNG VÀ ĐÁNH GIÁ SỰ TƯƠNG THÍCH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM. Tương đồng của Bộ Luật hình sự Việt Nam so với các yêu cầu của các Công ước quốc tế về chống tham nhũng.

Đối với yêu cầu bắt buộc. Đối với yêu cầu mang tính tùy nghi. Khác biệt của Bộ Luật Hình sự Việt Nam so với các yêu cầu của Công ước quốc tế về chống tham nhũng. Đối với yêu cầu bắt buộc.

Đối với yêu cầu tùy nghi. 111 Kết luận chương 3. 119 Chương 4: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT ĐỐI VỚI CÁC TỘI PHẠM CÓ HÀNH VI THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN BỘ LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TRÊN CƠ SỞ NỘI LUẬT HÓA CÁC CÔNG ƯỚC QUỐC TẾ VỀ CHỐNG THAM NHŨNG. Thực tiễn áp dụng pháp luật đối với các tội phạm có hành vi tham nhũng.

Thực tiễn xử lý các tội phạm về hối lộ. Thực tiễn xử lý các tội phạm có hành vi gây ảnh hưởng. Thực tiễn xử lý các tội phạm có hành vi chiếm đoạt tài sản. Thực tiễn xử lý các tội phạm khác.

Kiến nghị hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự Việt Nam. Cơ sở của các kiến nghị. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của BLHS Việt Nam về nhóm tội phạm chức vụ trên cở sở yêu cầu nội luật hóa của các Công ước quốc tế về chống tham nhũng. 158 Kết luận chương 4.

174 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO download by : skknchat@gmail.com DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT CTOC Công ước về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia CAC Công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng United Nations Office on Drugs and Crime (Văn phòng Liên UNODC hợp quốc về chống ma túy và tội phạm) Công ước của Tổ chức hợp tác kinh tế và phát triển về chống OECD hối lộ công chức nước ngoài trong các giao dịch thương mại quốc tế BLHS 2015 Bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) download by : skknchat@gmail.com DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 1: Số liệu về tình hình truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm chức vụ Phụ lục 2: Các yêu cầu về tội phạm hóa của các Công ước quốc tế về chống tham nhũng download by : skknchat@gmail.com 1 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của luận án Hiện nay vấn đề tham nhũng đang là vấn nạn nhức nhối của các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Trên thế giới hiện nay đã có nhiều Công ước quốc tế về chống tham nhũng mà Việt Nam đã tham gia ký kết và làm thành viên, ví dụ như: Công ước về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia năm 2000; Công ước của Liên hiệp quốc về chống tham nhũng năm 2003,. Các Công ước này đã cho thấy sự nỗ lực của Liên hiệp quốc trong đấu tranh với tham nhũng và đây được coi là một vấn nạn toàn cầu được nhiều quốc gia rất quan tâm.

Phòng, chống tham nhũng là một tiêu chí hàng đầu ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay để có thể đưa Việt Nam sánh ngang với các nước phát triển trong khu vực và củng cố, duy trì niềm tin của nhân dân vào chế độ. Bác Hồ từng nói: “Đứng về phía cán bộ mà nói, tham ô là ăn cắp của công, đục khoét của nhân dân. Đứng về phía nhân dân mà nói, tham ô là ăn cắp của công, khai gian, khai lậu thuế”. Trên tinh thần đó, Nghị quyết Ban chấp hành trung ương Đảng khóa XII nhấn mạnh “Xây dựng tổ chức bộ máy của toàn hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu”.

Trong công cuộc chống tham nhũng này, đòi hỏi có sự nỗ lực của toàn Đảng, toàn dân và Luật hình sự được coi là công cụ hữu hiệu và sắc bén nhất nhờ vào những biện pháp trừng phạt nghiêm khắc của nó. Bộ Luật hình sự năm 1985 (có hiệu lực vào ngày 01/7/1986) quy định tại Chương Tội phạm chức vụ có 9 tội danh (từ điều 220 đến Điều 228). Qua bốn lần sửa đổi, bổ sung đến Bộ Luật hình sự năm 1999 (có hiệu lực vào ngày 01/7/2000) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ Luật hình sự năm 2009 (có hiệu lực vào ngày 01/01/2010), các tội phạm về tham nhũng đã được quy định một cách đầy đủ và rõ ràng hơn. Tuy nhiên qua nhiều năm thi hành, Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) đã bộc lộ nhiều hạn chế, thiếu sót, gây khó khăn trong việc xử lý đối với hành vi tham nhũng.

Vì vậy, Bộ luật hình sự năm 2015 và Luật sửa đổi, bổ sung bộ luật hình sự 2015 năm 2017 (có hiệu lực vào 01/01/2018) (gọi tắt là BLHS 2015) ra đời đã có nhiều thay đổi tiến bộ, hợp lý hơn so với trước kia, góp phần nâng cao trong việc đấu tranh đối với tội phạm tham nhũng. Mặc dù vậy, bên cạnh những mặt đạt được, Bộ Luật này vẫn còn có những điểm hạn chế nhất định, đặc biệt đối với nhóm tội phạm về tham nhũng. Có hai Công ước quốc tế rất quan trọng có nội dung chống tham nhũng mà Việt Nam đã ký kết và đang thực hiện rất hiệu quả đó là Công download by : skknchat@gmail.com 2 ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia (gọi tắt là CTOC) và Công ước chống tham nhũng của Liên hợp quốc (gọi tắt là CAC). Việc nội luật hóa các yêu cầu của các Công ước này đã góp phần đấu tranh hiệu quả đối với tội phạm tham nhũng, quá trình nội luật hóa cũng đã trải qua được một số bước quan trọng, BLHS 2015 ra đời đã thể hiện được nhiều yêu cầu về nội luật hóa Công ước đối với tội phạm tham nhũng, như đã quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân, đã tội phạm hóa các hành vi tham nhũng trong khu vực tư, quy định về lợi ích phi vật chất, tội phạm hóa hành vi đưa hối lộ cho công chức nước ngoài và công chức của tổ chức quốc tế công.

Qua nghiên cứu tác giả thấy các quy định trong BLHS 2015 chỉ mới tương thích được một phần các yêu cầu tội phạm hóa tội phạm tham nhũng theo quy định của CTOC và CAC, bên cạnh đó vẫn còn một số điểm chưa tương thích với yêu cầu của các Công ước, đó là chưa quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với các tội phạm tham nhũng, các hành vi khách quan của các tội phạm tham nhũng chưa được tội phạm hóa đầy đủ, hành vi làm giàu bất hợp pháp chưa được tội phạm hóa trong BLHS. Do vậy, việc tiếp tục nghiên cứu nhằm hoàn thiện các quy định của BLHS 2015 về tội phạm tham nhũng trên cơ sở yêu cầu của các Công ước quốc tế là yêu cầu cần thiết. Để làm được điều này, điều quan trọng là phải đánh giá được điểm tương thích giữa BLHS 2015 và các quy định của Công ước trên cơ sở các yêu cầu bắt buộc và yêu cầu tùy nghi. Từ đó đưa ra những kiến nghị để hoàn thiện quy định của BLHS 2015 về tội phạm tham nhũng và một số tội phạm về chức vụ có liên quan (Tội đưa hối lộ, Tội môi giới hối lộ, Tội lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi).