Luận án Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thành: Nuôi, Bảo tồn và Phát triển nguồn lợi Ngao tại Nam Định

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆN NGHIÊN CỨU HẢI SẢN NGUYỄN XUÂN THÀNH NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC PHỤC VỤ NUÔI, BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN LỢI HAI LOÀI NGAO (MERETRIX MERETRIX LINNAEUS, 1785 VÀ MERETRIX LYRATA SOWERBY, 1851) TẠI VÙNG VEN BIỂN TỈNH NAM ĐỊNH LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC HẢI PHÒNG - 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VIỆN NGHIÊN CỨU HẢI SẢN NGUYỄN XUÂN THÀNH NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC PHỤC VỤ NUÔI, BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN LỢI HAI LOÀI NGAO (MERETRIX MERETRIX LINNAEUS, 1785 VÀ MERETRIX LYRATA SOWERBY, 1851) TẠI VÙNG VEN BIỂN TỈNH NAM ĐỊNH Chuyên ngành: Thủy sinh vật học Mã số: 62.08 LUẬN ÁN TIẾN SĨ SINH HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Thị Xuân Thu HẢI PHÒNG – 2016 LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Xuân Thành, nghiên cứu sinh tại Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Viện nghiên cứu Hải sản, chuyên ngành Thủy sinh vật học, mã số 62.08, khóa 2011 – 2015, xin cam đoan: Đề tài luận án Tiến sĩ sinh học này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các nội dung và kết quả nghiên cứu, phân tích, đánh giá do chính tôi thực hiện trên cơ sở nguồn số liệu đã thu thập được. Các số liệu sử dụng trong luận án đã được Viện Tài nguyên và Môi trường biển là cơ quan chủ trì thực hiện cho phép NCS sử dụng. Các tài liệu tham khảo trong luận án với mục đích tổng quan làm cơ sở lý luận, so sánh, phân tích và thảo luận đều được trích dẫn đầy đủ theo quy định.

Toàn bộ nội dung và kết quả trong luận án đều đảm bảo tính tin cậy, không trùng lặp và đã được chính NCS công bố trên các tạp chí chuyên ngành. Nghiên cứu sinh Nguyễn Xuân Thành i LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án Tiến sĩ này, trước hết nghiên cứu sinh xin chân thành cảm ơn PGS. Đỗ Công Thung và PGS. Nguyễn Thị Xuân Thu là những người hướng dẫn đã tận tình chỉ dẫn và giúp đỡ nghiên cứu sinh trong suốt thời gian thực hiện đề tài luận án.

Nghiên cứu sinh cũng xin cảm ơn Ban Lãnh đạo Viện nghiên cứu Hải sản, Hội đồng Khoa học và Đào tạo, các thầy, các cô, các nhà khoa học ở trong và ngoài Viện đã góp ý cho bản thảo luận án và giúp đỡ nghiên cứu sinh rất nhiều trong quá trình học tập, nghiên cứu. Xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo Viện Tài nguyên và Môi trường biển, các Chủ nhiệm đề tài, các cán bộ của Viện đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, cung cấp số liệu, hỗ trợ phân tích mẫu và kinh phí để nghiên cứu sinh thực hiện các nội dung nghiên cứu của luận án. Nghiên cứu sinh cũng xin gửi lời cảm ơn tới tập thể cán bộ phòng nghiên cứu Bảo tồn biển - Viện nghiên cứu Hải sản đã giúp đỡ, cung cấp thông tin và chia sẻ kinh nghiệm trong quá trình thực hiện nghiên cứu. Xin cảm ơn Ban chủ nhiệm đề tài cấp Nhà nước KC 09.07/11 - 15, Sở NN & PTNT tỉnh Nam Định, Phòng NN &PTNT huyện Giao Thủy, Vườn Quốc gia Xuân Thủy, Hội nuôi nhuyễn thể Giao Thủy, UBND xã Giao Xuân, Đồn biên phòng Ba Lạt, nhất là ông Mai Đăng Nhân, ông Vũ Văn Duy, ông Nguyễn Văn Cửu, ông Nguyễn Viết Cách, ông Trần Công Khôi đã giúp đỡ nghiên cứu sinh trong quá trình thực hiện mô hình và thu thập tư liệu tại hiện trường.

Xin bày tỏ lòng biết ơn tới PGS. Phạm Thược - Trung tâm tư vấn, chuyển giao công nghệ nguồn lợi thủy sinh và môi trường đã cung cấp tài liệu tham khảo liên quan, tư vấn cho nghiên cứu sinh thực hiện một số nội dung nghiên cứu của luận án. Nghiên cứu sinh xin được cảm ơn người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, khích lệ và sẵn sàng giúp đỡ trong suốt những năm tháng thực hiện luận án. Xin trân trọng cảm ơn! Nghiên cứu sinh Nguyễn Xuân Thành ii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN.

ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC BẢNG. vi DANH MỤC HÌNH.vii BẢNG KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT. viii MỞ ĐẦU.

Tính cấp thiết của đề tài luận án. Mục tiêu và nội dung nghiên cứu của luận án. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án. Tính mới của luận án.

Sơ lược một vài thông tin cơ bản về hai loài ngao nghiên cứu. Vị trí phân loại học. Hình thái cấu tạo ngoài. Hình thái cấu tạo trong.

Phân bố tự nhiên. Tình hình nghiên cứu có liên quan trên thế giới. Các nghiên cứu về dinh dưỡng và sinh trưởng của ngao. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của ngao.

Đặc điểm sinh sản và các giai đoạn phát triển của ngao. Các nghiên cứu sản xuất giống và nuôi thương phẩm ngao. Những nghiên cứu về di truyền, dịch bệnh. Những nghiên cứu về bảo tồn và phát triển bền vững.

Tình hình nghiên cứu có liên quan tại Việt Nam. Các nghiên cứu về nguồn lợi ĐVTM. Các nghiên cứu về dinh dưỡng, sinh trưởng. Các nghiên cứu về môi trường sống của ngao.4 Các nghiên cứu về sinh học, sản xuất giống và nuôi thương phẩm.Nghiên cứu về bảo tồn và phát triển nguồn lợi ĐVTM.

Tình hình nghiên cứu, sản xuất ngao tại Giao Thủy, Nam Định. Đánh giá chung các kết quả nghiên cứu tổng quan. 30 Chương II. TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Nguồn số liệu sử dụng trong luận án. Nguồn số liệu từ các đề tài. Nguồn số liệu điều tra khảo sát, tiến hành thí nghiệm. Nguồn số liệu tham khảo.

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp khảo sát đánh giá nguồn lợi ngao (Meretrix). Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh sản, độ béo, tốc độ sinh trưởng và sự lai của hai loài ngao (Meretrix meretrix và Meretrix lyrata) tại vùng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu đánh giá hiện trạng nuôi, bảo vệ nguồn lợi ngao. Phương pháp nghiên cứu các yếu tố môi trường tác động đến phân bố, sinh sản, sinh trưởng của ngao.

Phương pháp xác định thành phần thức ăn của ngao. Phương pháp đề xuất định hướng và giải pháp nuôi, bảo tồn, phát triển nguồn lợi ngao. Phương pháp nghiên cứu diễn biến phân bố của các bãi ngao tự nhiên. Phương pháp xử lý số liệu.

47 Chương III. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Cơ sở khoa học phục vụ nuôi, bảo tồn và phát triển nguồn lợi ngao (Meretrix) tại vùng triều ven biển Giao Thủy, Nam Định. Biến động nguồn lợi hai loài ngao (Meretrix meretrix và Meretrix lyrata) ngoài tự nhiên tại vùng nghiên cứu.

Biến động thành phần loài ngao ngoài tự nhiên. Biến động nguồn lợi hai loài ngao ngoài tự nhiên. Biến động phân bố của hai loài ngao ngoài tự nhiên. Đặc điểm của hai loài ngao tại Giao Thủy.

Đặc điểm sinh sản của ngao dầu (Meretrix meretrix). Đặc điểm sinh sản của ngao trắng (Meretrix lyrata). Đặc điểm độ béo của hai loài ngao tại Giao Thủy, Nam Định. Đặc điểm sinh trưởng và tỷ lệ sống của hai loài ngao dưới tác động của của nhiệt độ và độ muối.

Kết quả nghiên cứu lai giữa hai loài ngao. Các yếu tố tự nhiên tác động đến nuôi, bảo tồn và phát triển nguồn lợi ngao tại Giao Thủy, Nam Định. Đặc điểm địa hình. Nhiệt độ nước biển.

Độ muối nước biển.Trầm tích nền đáy khu vực nghiên cứu. Thành phần thức ăn của ngao. Chất lượng nước khu vực nghiên cứu. Hiện trạng nuôi ngao và tình hình kinh tế xã hội tại Giao Thủy.

Hiện trạng nuôi ngao.Tình hình kinh tế xã hội vùng nghiên cứu. Mô hình nuôi hai loài ngao và mô hình giám sát ngao dầu tại Giao Thủy. Mô hình nuôi hai loài ngao tại Giao Thủy. Mô hình quản lý giám sát sự phát triển nguồn lợi ngao dầu.

Đề xuất định hướng và giải pháp phát triển nuôi, bảo vệ nguồn lợi ngao (Meretrix) tại Giao Thủy Nam Định.1 Căn cứ khoa học, thực tế và pháp lý để đề xuất. Căn cứ khoa học. Căn cứ thực tế từ kết quả thực hiện mô hình. Đề xuất phương hướng và giải pháp nuôi, bảo vệ nguồn lợi ngao (Meretrix) tại Giao Thủy Nam Định.

Phương hướng nuôi, bảo vệ nguồn lợi ngao (Meretrix).Đề xuất giải pháp nuôi, bảo vệ nguồn lợi ngao (Meretrix). Đề xuất định hướng và giải pháp bảo tồn ngao bản địa (Meretrix meretrix) tại Giao Thủy, Nam Định. Căn cứ khoa học, thực tế và pháp lý. Căn cứ khoa học đề xuất.

Căn cứ thực tế từ kết quả thực hiện mô hình. Đề xuất định hướng và giải pháp bảo tồn ngao bản địa. Đề xuất định hướng bảo tồn ngao bản địa (Meretrix meretrix). Đề xuất giải pháp bảo tồn và phát triển nguồn lợi ngao bản địa.

130 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT. 139 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 140 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 141 TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT.

141 TÀI LIỆU TIẾNG ANH. - 1 - v DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Biến động phân bố của các loài ngao kinh tế tại Giao Thủy. Biến động sinh vật lượng ngao giống tự nhiên theo thời gian.

Biến động trữ lượng ngao giống ngoài tự nhiên theo thời gian. Biến động trữ lượng ngao trưởng thành ngoài tự nhiên theo thời gian. Tỷ lệ các giai đoạn phát triển tuyến sinh dục ngao dầu trong năm. Sức sinh sản của ngao dầu tại vùng triều ven biển Giao Thủy.

Tỷ lệ các giai đoạn phát triển TSD ngao trắng trong năm. Sức sinh sản của ngao trắng tại vùng triều ven biển Giao Thủy. Biến động các yếu tố môi trường trong các công thức thí nghiệm ảnh hưởng của nhiệt độ đến sinh trưởng của hai loài ngao. Sự tăng trưởng theo chiều dài của ngao tại các ngưỡng nhiệt độ.

Sinh trưởng theo khối lượng ngao tại các ngưỡng nhiệt độ. Biến động các yếu tố môi trường trong các công thức thí nghiệm ảnh hưởng của độ muối đến sinh trưởng của hai loài ngao. Sự tăng trưởng theo chiều dài của ngao tại các ngưỡng độ muối. Sinh trưởng theo khối lượng của ngao tại các ngưỡng độ muối.

Sinh trưởng theo chiều dài của ngao dầu trong điều kiện thí nghiệm. Sinh trưởng khối lượng của ngao dầu trong điều kiện thí nghiệm. Sinh trưởng chiều dài của ngao trắng trong điều kiện thí nghiệm. Sinh trưởng khối lượng của ngao trắng trong điều kiện thí nghiệm.

Kết quả thí nghiệm lai giữa hai loài ngao. Kết quả quan trắc độ muối (‰) trung bình của nước tại Giao Thủy. Thành phần cấp hạt trầm tích tại Giao Thủy. Thành phần loài TVPD trong hệ tiêu hóa của ngao tại Giao Thủy.

Thành phần loài TVPD trong môi trường nước. Các yếu tố môi trường nền. Kết quả theo dõi sinh trưởng của ngao dầu tại Giao Thủy. Kết quả theo dõi sinh trưởng của ngao trắng.

Kết quả thực hiện mô hình nuôi hai loài ngao.