Luận án tiến sĩ người kể chuyện trong tiểu thuyết việt nam có yếu tố hậu hiện đạ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ ĐÀO CƢ PHÚ NGƢỜI KỂ CHUYỆN TRONG TIỂU THUYẾT VIỆT NAM CÓ YẾU TỐ HẬU HIỆN ĐẠI LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC Hà Nội – 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN _______________________ ĐÀO CƢ PHÚ NGƢỜI KỂ CHUYỆN TRONG TIỂU THUYẾT VIỆT NAM CÓ YẾU TỐ HẬU HIỆN ĐẠI Chuyên ngành: Lý luận văn học Mã số: 62 22 01 20 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. PHẠM QUANG LONG 2. NGUYỄN VĂN NAM Hà Nội – 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Để hoàn thành luận án với đề tài Người kể chuyện trong tiểu thuyết Việt Nam có yếu tố hậu hiện đại, bên cạnh sự hướng dẫn tận tình của PGS.TS Phạm Quang Long và TS Nguyễn Văn Nam là sự nghiên cứu nghiêm túc, cẩn thận của cá nhân tôi. Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi có sử dụng các tư liệu tham khảo liên quan đến vấn đề nghiên cứu của mình, nhưng tất cả chỉ để gợi mở cho tôi các ý tưởng nghiên cứu cũng như tăng thêm tính thuyết phục cho những lập luận của đề tài thêm chặt chẽ.

Khi sử dụng một số trích đoạn, chúng tôi có chú thích nguồn gốc rõ ràng. Kết quả nghiên cứu này không trùng khít với bất kì công trình nghiên cứu nào từng được công bố trước đó. Tôi xin cam đoan những điều nói trên là sự thật. Nếu có gì sai phạm, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.

Tác giả luận án LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận án này, cùng với những nỗ lực của bản thân là sự hướng dẫn tận tình, nhiệt huyết và luôn động viên, giúp đỡ của các thầy cô giáo, gia đình và bạn bè. Lời đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy, cô giáo trong tổ Lí luận nói riêng, khoa Văn học – Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội nói chung. Đặc biệt, tôi muốn gửi lời tri ân sâu sắc nhất đến PGS.TS Phạm Quang Long cùng TS Nguyễn Văn Nam – hai thầy đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo tận tình để tôi hoàn thành luận án. Em xin cảm ơn sự tin tưởng, khích lệ và động viên mà hai thầy đã dành cho em trong suốt thời gian qua.

Em cũng xin gửi lời cảm ơn đến PGS.TS Đoàn Đức Phương - người thầy hướng dẫn cho em từ khóa luận tốt nghiệp đại học đến luận văn thạc sĩ và có nhiều giúp đỡ tận tình cho em trong suốt quá trình học tập NCS. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến gia đình, bạn bè và đồng nghiệp – những người đã tạo điều kiện giúp đỡ và sẻ chia với tôi suốt những năm nghiên cứu và hoàn thành luận án. Cảm ơn vì đã cho tôi điểm tựa và động lực về mặt tinh thần để tôi đi đến đích con đường hôm nay. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày 3 tháng 3 năm 2017 Nghiên cứu sinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BẢNG HỆ THỐNG KÍ HIỆU VIẾT TẮT NKC : Người kể chuyện TTHHĐ : Tiểu thuyết hậu hiện đại VHHHĐ : Văn học hậu hiện đại TTVN : Tiểu thuyết Việt Nam VHVN : Văn học Việt Nam HHĐ : Hậu hiện đại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU.

Lí do lựa chọn đề tài .1 Đối tượng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu. 3 3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Những đóng góp mới của luận án.

Cấu trúc của luận án. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .1 Tổng quan về người kể chuyện.1 Khái lược về người kể chuyện .2 Khái lược quan niệm về người kể chuyện qua các giai đoạn phát triển của tiểu thuyết Việt Nam .4 Tình hình nghiên cứu văn học hậu hiện đại ở Việt Nam.1 Tình hình nghiên cứu lí thuyết văn học hậu hiện đại ở Việt Nam16 1.2 Những thành tựu về nghiên cứu TTVN có yếu tố HHĐ .2 Tổng quan văn học hậu hiện đại .1Khái lược văn học hậu hiện đại .2 Tổng quan về TTHHĐ và TTVN có yếu tố HHĐ .1 Tiểu thuyết hậu hiện đại .2 Tiểu thuyết Việt Nam có yếu tố hậu hiện đại. CẢM THỨC HẬU HIỆN ĐẠI, QUAN ĐIỂM VÀ PHƢƠNG THỨC KỂ CỦA NGƢỜI KỂ CHUYỆN .1 Khái lược về cảm thức hậu hiện đại .2 Quan điểm của người kể chuyện. 42 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Quan điểm khách quan của người kể chuyện .1 Người kể chuyện gọi tên nhân vật một cách ngẫu nhiên.3 Người kể chuyện “đóng cũi sắt” cảm xúc .4 Người kể chuyện “nhìn thẳng vào sự thật”.2 Quan điểm chủ quan của người kể chuyện .1 Chú thích, bình luận trữ tình ngoại đề của người kể chuyện.2 Người kể chuyện “đội lốt” nhân vật .3 Người kể chuyện như một nhân chứng.3 Phương thức kể chuyện .1 Lối kể đa trị, khuếch tán .2 Lối kể chuyện phân mảnh – đứt gẫy.3 Lối kể chuyện song trùng đồng hiện.

NGÔI KỂ VÀ ĐIỂM NHÌN TRẦN THUẬT .1 Ngôi kể của NKC.1 Khái lược về ngôi kể của NKC .2 Ngôi kể cố định .3 Ngôi kể luân phiên liên tục - trần thuật lập thể phi trung tâm .1 Ngôi kể luân phiên linh hoạt giữa cố định và vô định.2 Ngôi kể luân phiên linh hoạt giữa ngôi kể thứ nhất và ngôi kể thứ ba.2 Điểm nhìn trần thuật .1Khái lược điểm nhìn trần thuật .3 NKC với điểm nhìn bên ngoài – phương thức trần thuật có tính chất ngoại quan .4 NKC với điểm nhìn đằng trước – phương thức trần thuật lát cắt101 3.5 Sự di chuyển các điểm nhìn trần thuật – luân phiên phi quy tắc .1 Luân phiên điểm nhìn giữa người kể chuyện với nhân vật. 105 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Luân phiên điểm nhìn giữa nhân vật với nhân vật .6 Đa bội điểm nhìn – một hình thức phức điệu nghệ thuật.1 Điểm nhìn trẻ thơ .2 Điểm nhìn súc vật, đồ vật, thiên nhiên .3 Điểm nhìn của những người “bất bình thường”. NGÔN NGỮ VÀ GIỌNG ĐIỆU TRẦN THUẬT .1 Ngôn ngữ kể chuyện .1 Khái lược về ngôn ngữ kể chuyện .2 Đa dạng các lớp diễn ngôn .3 Nhòe mờ ngôn ngữ - lằn ranh bất định .1 Nhòe mờ ngôn ngữ đối thoại và độc thoại .4 Mê lộ ngôn từ - dạng thức của trò chơi ngôn ngữ .1 Tính chất pha tạp và dung nạp các sắc màu ngôn ngữ .2 Bành trướng ngôn từ - trải chữ trên bề mặt văn bản .5 Ngôn ngữ góc cạnh, thô nhám, xù xì – Tính không chọn lọc của ngôn từ .2 Giọng điệu kể chuyện .1 Khái lược về giọng điệu kể chuyện .2 Giọng điệu triết lí .4 Giọng điệu dung tục, suồng sã .5 Giọng điệu vô âm sắc. 178 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ.

183 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 208 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Lí do lựa chọn đề tài Trong những năm gần đây, “Tự sự học” 1 đã trở thành lĩnh vực thu hút sự chú ý của giới nghiên cứu Việt Nam. Nhiều công trình nghiên cứu đã dành sự quan tâm đặc biệt đến lí thuyết tự sự và những ứng dụng của nó trong việc khám phá cấu trúc văn bản truyện kể, đặc biệt là trong thể loại tiểu thuyết và nhận được sự quan tâm nhiều nhất hiện nay là tiểu thuyết đương đại 2.

Trong lĩnh vực tiểu thuyết, sự đổi mới tư duy nghệ thuật đã tạo tiền đề cho những cách tân thể loại. Vai trò của tự sự học rất quan trọng trong nghiên cứu văn học, đúng như lời nhận định của nhà nghiên cứu Trần Đình Sử: “Người ta càng ngày càng nhận ra rằng nếu thiếu kiến thức cơ bản về tự sự học thì các phán đoán trong các ngành nghiên cứu trên (bao gồm nghiên cứu điện ảnh, giao tiếp, phương tiện truyền thông, nghiên cứu văn hóa, văn học – ĐCP) rất dễ phạm những sai lầm sơ đẳng và các kết luận có thể chỉ là những lâu đài xây trên cát. Chẳng hạn rất phổ biến nhầm lẫn về tác giả và người trần thuật hay nhân vật người kể chuyện (NKC) xưng “tôi”, nhân vật hành động, nói năng… Và do vậy đã nảy sinh những nhận định về chủ nghĩa tự nhiên, về sự tàn nhẫn, thiếu cái tâm ở nhà văn này, nhà văn nọ khi họ sử dụng một cách trần thuật nào đó. Qua nhận xét của Trần Đình Sử, có thể thấy việc đánh giá đúng vai trò của nghệ thuật trần thuật sẽ góp phần nhận thức đúng giá trị của các tác phẩm văn học.

Tầm quan trọng của tự sự học có thể được coi như một bộ phận không thể thiếu của hành trang nghiên cứu văn học hôm nay, thật đúng với nhận định của nhà nghiên cứu Thomas Kuhn: “Đó là một bộ phận cấu thành của hệ hình (paradigme) lí luận hiện đại” [205;11]. Vì vậy, nghiên cứu về Người kể chuyện trong tiểu thuyết Việt Nam có yếu tố hậu hiện đại là một vấn đề rất cần thiết, bởi sự đổi mới nghệ thuật trần thuật góp phần đổi mới nền văn học nước nhà nói chung và tiểu thuyết đương đại nói riêng, đồng thời còn giúp cho 1. Narratology – một bộ môn nghiên cứu đặc thù của lí luận văn học, lấy nghệ thuật tự sự làm đối tượng 2. Chẳng hạn, các công trình trực tiếp hoặc gián tiếp bàn đến Tự sự học như Tự sự học – một số vấn đề lí luận và lịch sử (Trần Đình Sử); Giáo trình dẫn luận tự sự học (Lê Thời Tân); Tự sự học (Viện Văn học – Viện Hàn Lâm Khoa học Xã hội Việt Nam)… 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các nhà tiểu thuyết đương đại luôn ý thức về sự vận động nội tại của bản thân và khẳng định được phong cách riêng không thể trộn lẫn với các tác giả khác.

Dấu ấn NKC, người trần thuật, do đó có thể nói, đậm nét nhất trong quá trình cách tân của thể loại, nếu nhìn từ điểm xuất phát của vấn đề. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về nghệ thuật tiểu thuyết hậu hiện đại (TTHHĐ) từ nghệ thuật trần thuật nhưng quy mô còn nhỏ lẻ và chưa thực sự xứng tầm với tiềm năng vốn có của nó, đặc biệt là phương diện NKC hiện vẫn là một vấn đề để ngỏ chưa được nhiều các nhà nghiên cứu quan tâm, nó giống như một mảnh đất màu mỡ nhưng có quá ít người cày xới.