Luận án tiến sĩ nghiên cứu văn bản tục lệ hán nôm làng xã huyện từ liêm trước nă

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THỊ HOÀNG YẾN NGHIÊN CỨU VĂN BẢN TỤC LỆ HÁN NÔM LÀNG XÃ HUYỆN TỪ LIÊM TRƯỚC NĂM 1945 LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÁN NÔM HÀ NỘI - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THỊ HOÀNG YẾN NGHIÊN CỨU VĂN BẢN TỤC LỆ HÁN NÔM LÀNG XÃ HUYỆN TỪ LIÊM TRƯỚC NĂM 1945 CHUYÊN NGÀNH: HÁN NÔM MÃ SỐ: 62 22 01 04 LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÁN NÔM NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TS ĐINH KHẮC THUÂN HÀ NỘI - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lời cam đoan Tôi xin cam đoan: Luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các kết quả và số liệu được nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận của Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.

Hà Nội, ngày 28 tháng 7 năm 2019 Nguyễn Thị Hoàng Yến LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lời cảm ơn Tác giả luận án xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Đinh Khắc Thuân, người thầy luôn tận tình chỉ bảo và giúp đỡ tôi trên con đường nghiên cứu khoa học. Tôi xin cảm ơn PGS.TS Phạm Văn Khoái, PGS.TS Trịnh Khắc Mạnh, PGS.TS Vũ Duy Mền, PGS.TS Nguyễn Thị Oanh, TS. Đào Phương Chi, các bác, các cô, các chú và các anh chị em đồng nghiệp Viện Nghiên cứu Hán Nôm đã có những ý kiến đóng góp quan trọng, quan tâm, hỗ trợ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu. Tôi cũng xin cảm ơn Thư viện KHXH, Thư viện Quốc gia Hà Nội, Phòng tư liệu khoa Văn học, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi sưu tầm tài liệu phục vụ Luận án.

Tôi xin cảm ơn TS. Phan Thị Hiền, Ths. Lê Kim Tân phòng Đào tạo sau đại học, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn giúp đỡ tôi trong quá trình làm thủ tục xin bảo vệ hội đồng các cấp. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới các anh chị cán bộ chuyên trách văn hóa phường Đông Ngạc, phường Phú Diễn, phường Thụy Phương, phường Minh Khai, phường Liên Mạc, phường Thượng Cát của quận Bắc Từ Liêm, xã Vân Canh huyện Hoài Đức, phường Xuân Phương quận Nam Từ Liêm, thành phố Hà Nội đã giúp đỡ và cung cấp tài liệu cho tôi trong quá trình đi thực tế, điền dã tại địa phương.

Cuối cùng, tôi xin gửi tới bạn bè thân thiết và gia đình nội ngoại hai bên lời cảm ơn sâu sắc vì sự giúp đỡ, cảm thông và chia sẻ. Tác giả Luận án LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Lời cam đoan Lời cảm ơn Mục lục 1 Danh mục các chữ viết tắt 5 MỞ ĐẦU 6 NỘI DUNG 10 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ 10 TÀI LUẬN ÁN 1. Khái quát chung về tục lệ và văn bản tục lệ 10 1. Khái niệm tục lệ 10 1.

Văn bản tục lệ 15 1. Tình hình nghiên cứu 16 1. Tình hình nghiên cứu về làng xã 17 1. Tình hình nghiên cứu văn bản 24 1.

Tình hình nghiên cứu văn bản hương ước chữ Hán các nước 27 đồng văn Trung Quốc, Hàn Quốc 1. Tình hình nghiên cứu so sánh 30 1. Tình hình biên dịch, giới thiệu văn bản tục lệ 32 1. Đánh giá tình hình nghiên cứu 35 1.

Tình hình nghiên cứu tục lệ và văn bản tục lệ Hán Nôm huyện Từ 37 Liêm 1.1 Tình hình nghiên cứu tục lệ 37 1.2 Tình hình nghiên cứu văn bản tục lệ Hán Nôm 37 1. Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu văn bản tục lệ Hán Nôm 38 1. Định hướng nghiên cứu của luận án 38 Tiểu kết chương 1 39 Chương 2 KHẢO SÁT VĂN BẢN TỤC LỆ HÁN NÔM HUYỆN TỪ LIÊM 41 2. Địa danh hành chính huyện Từ Liêm trước năm 1945 41 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Các nguồn văn bản tục lệ Hán Nôm huyện Từ Liêm 43 2.3 Phân bố văn bản tục lệ Hán Nôm huyện Từ Liêm 45 2.1 Phân bố văn bản tục lệ theo thời gian 45 2.2 Phân bố văn bản tục lệ theo không gian 57 Tiểu kết chương 2 70 Chương 3 ĐẶC ĐIỂM HÌNH THỨC VÀ NỘI DUNG VĂN BẢN TỤC LỆ 71 HÁN NÔM HUYỆN TỪ LIÊM 3.

Hình thức văn bản tục lệ 71 3. Tên gọi văn bản 82 3. Đặc điểm văn tự 89 3.4 Việc sửa đổi, bổ sung văn bản tục lệ 90 3.1 Việc sửa đổi, bổ sung tục lệ do lệnh của quan trên 93 3.2 Việc sửa đổi, bổ sung tục lệ theo nhu cầu của địa phương 95 3.3 Ý nghĩa của việc sửa đổi, bổ sung tục lệ 96 3.5 Đặc trưng nghề nghiệp trong văn bản tục lệ 97 3.1 Văn bản tục lệ của các thôn, làng, xã thuần nông 98 3.2 Văn bản tục lệ của các phường, làng nghề 99 3.3 Văn bản tục lệ của dòng họ, giáp, làng khoa bảng 100 Tiểu kết chương 3 102 Chương 4. NỘI DUNG, GIÁ TRỊ VĂN BẢN TỤC LỆ HÁN NÔM HUYỆN 104 TỪ LIÊM 4.

Văn bản tục lệ Hán Nôm phản ánh phong tục, tập quán làng xã 104 4.1 Tín ngưỡng thờ cúng Thành hoàng làng 104 4.2 Tiết Khai hạ 106 4.3 Tiết Cầu an 107 4.4 Tiết Cầu phúc 108 4.5 Lễ Hạ điền 109 4.6 Lễ Thượng điền 110 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.7 Tiết Thường tân 111 4.9 Lễ Giao thừa 112 4.2 Lệ khao vọng 115 4.2 Lệ khao vọng người có chức tước 117 4.3 Lệ khao vọng người có phẩm hàm 119 4.4 Lệ khao vọng của người đỗ đạt khoa trường 120 4.3 Các điều lệ về hôn lễ 123 4.1 Lệ nộp lan giai 124 4.2 Lệ nộp sính lễ 125 4.4 Các quy định về tang lễ 130 4.1 Lệ tang chia nhiều hạng 132 4.2 Luật nhà nước quân chủ quy định lệ tang 135 4.5 Văn bản tục lệ với truyền thống hiếu học 137 4.1 Lệ khuyến học 138 4.2 Lệ chúc mừng người thi đỗ, làm quan 139 4.3 Lệ biếu, ngôi thứ người đỗ đạt và làm quan 140 4.1 Lệ khao vọng 142 4. Ngôi thứ, kính biếu 144 4.2 Giá trị văn bản tục lệ Hán Nôm 144 4.1 Góp phần chỉnh đốn phong tục tập quán làng xã 145 4. Chỉnh đốn lệ cưới xin 145 4. Chỉnh đốn lệ tang ma 147 4.

Giá trị tục lệ xưa trong đời sống văn hóa, xã hội ngày nay 147 Tiểu kết chương 4 152 KẾT LUẬN 153 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ 157 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN TÀI LIỆU THAM KHẢO 158 PHỤ LỤC 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT VIẾT ĐẦY ĐỦ VIẾT TẮT 1. Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Trường Đại học KHXH & NV 2 Hà Nội HN 3. Học viện KHXH HVKHXH 4. Khoa học xã hội KHXH 5.

Nhà xuất bản NXB 6. Thành phố Hà Nội TP HN 8. Thành phố Hồ Chí Minh TP HCM 9. Thư viện Khoa học xã hội TVKHXH 10.

Văn hóa thông tin VHTT 11. Viện Nghiên cứu Hán Nôm VNCHN 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Huyện Từ Liêm xưa giáp với kinh thành Thăng Long, với lịch sử hình thành và phát triển từ rất sớm. Đây vốn là vùng đất văn hiến, có bề dày văn hóa và hiện còn lưu giữ được nhiều di tích lịch sử rất giá trị.

Hiện nay, kho văn bản tục lệ ở VNCHN và TVKHXH lưu giữ nhiều văn bản tục lệ Hán Nôm của huyện Từ Liêm, biên soạn trải qua hầu hết niên đại của các triều vua từ thời Lê Trung hưng cho đến các vua cuối thời Nguyễn, trải dài gần ba trăm năm. Các văn bản tục lệ này bao gồm văn bản tục lệ cổ truyền (từ cuối thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XX), văn bản tục lệ giai đoạn cải lương thí điểm (khoảng 1905-1906 đến trước khi người Pháp tiến hành cuộc cải lương hương chính vào 12-8-1921) và các bản tục lệ cải lương được lập từ 12-8-1921 đến năm 1942 (Theo Nghị định ngày 12-8-1921 và Nghị định ngày 25-2- 1927 của Thống sứ Bắc Kỳ; Đạo dụ ngày 23-5-1941 của vua Bảo Đại, được Toàn quyền Đông Dương chuẩn y bằng Nghị định ngày 29-5-1941). Phần lớn số lượng văn bản tục lệ tập trung ở làng khoa bảng có nhiều người đỗ đạt như xã Đông Ngạc, xã Vân Canh, xã La Khê và xã Phú Diễn. Qua việc nghiên cứu văn bản tục lệ huyện Từ Liêm, tác giả luận án muốn tìm hiểu cuộc sống sinh hoạt, phong tục tập quán của người dân làng xã huyện Từ Liêm xưa và góp phần tìm hiểu truyền thống văn hóa kinh thành Thăng Long trong lịch sử.

Giá trị tích cực của văn bản tục lệ xưa đối với cuộc sống của người dân và vai trò chấn chỉnh phong tục tập quán ở làng xã. Về việc phản ánh đặc trưng nghề nghiệp, văn bản tục lệ huyện Từ Liêm hiện còn bao gồm văn bản tục lệ của các làng, giáp, dòng họ khoa bảng; bản tục lệ của các phường nghề ở địa phương và bản tục lệ của các làng xã nông nghiệp. Nội dung của các bản tục lệ này đều có những đặc điểm riêng do nghề nghiệp quy định. Từ việc tìm hiểu và nghiên cứu văn bản tục lệ huyện Từ Liêm, luận án muốn góp phần tìm hiểu phong tục tập quán của người dân huyện Từ Liêm xưa, nghiên cứu giá trị tục lệ cổ truyền trong việc kế thừa và phát huy Quy ước văn hóa ở các xã phường hiện nay.

Đó là lý do chúng tôi lựa chọn đề tài "Nghiên cứu văn bản tục lệ Hán Nôm làng xã huyện Từ Liêm trước năm 1945". Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở trực tiếp khảo sát văn bản tục lệ Hán Nôm, luận án khái quát tư liệu 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com văn bản tục lệ Hán Nôm hiện lưu trữ tại VNCHN với đặc điểm, sự phân bố về không gian, thời gian, tình hình văn bản, nội dung và giá trị nội dung của văn bản tục lệ Hán Nôm huyện Từ Liêm trước năm 1945 trong hoạt động sinh hoạt làng xã, quản lý làng xã và chấn chỉnh phong tục tập quán tại địa phương. Tìm hiểu sự kế thừa giá trị tích cực của văn bản tục lệ xưa đối với việc xây dựng Quy ước văn hóa mới hiện nay. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu 3.