Luận án tiến sĩ nghiên cứu uyển ngữ trong tiếng anh và việc chuyển dịch sang tiế

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN TRƯƠNG VIÊN NGHIÊN CỨU UYỂN NGỮ TRONG TIẾNG ANH VÀ VIỆC CHUYỂN DỊCH SANG TIẾNG VIỆT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LÝ LUẬN NGÔN NGỮ Mã số: 5 04 08 Người hướng dẫn: GS. Lê Quang Thiêm HÀ NỘI - 2003 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 MỤC LỤC MỞ ĐẦU. 3 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ UYỂN NGỮ. TỔNG QUAN CÁC TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VỀ UYỂN NGỮ.

XÁC LẬP ĐỊNH NGHĨA CỦA KHÁI NIỆM " UYỂN NGỮ". UYỂN NGỮ SỬ DỤNG QUA CÁC THỜI KỲ. CÁC BÌNH DIỆN NGHIÊN CỨU UYỂN NGỮ. UYỂN NGỮ TRÊN BÌNH DIỆN TỪ VỰNG HỌC.

UYỂN NGỮ TRÊN BÌNH DIỆN PHONG CÁCH HỌC. UYỂN NGỮ TRÊN BÌNH DIỆN NGỮ DỤNG HỌC. 57 CHƯƠNG 2: CẤU TẠO VÀ NGHĨA. 60 CỦA UYỂN NGỮ TIẾNG ANH.

NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CHUNG VỀ HÌNH THÁI CẤU TẠO VÀ NGHĨA. SỐ LƯỢNG THÀNH TỐ CẤU TẠO. ĐẶC ĐIỂM VỀ TỪ LOẠI (PART OF SPEECH). ĐẶC ĐIỂM VỀ TỔ CHỨC CÚ PHÁP (SYNTACTIC STRUCTURE).

NHỮNG ĐẶC ĐIỂM VỀ CẤU TẠO VÀ NGHĨA. PHƯƠNG TIỆN TỪ -NGỮ ÂM (PHONETIC - LEXICAL FORM MEANS). PHƯƠNG TIỆN HÌNH THÁI TỪ (LEXICAL FORM MEANS). PHƯƠNG TIỆN PHONG CÁCH (STYLISTIC MEANS).

PHƯƠNG TIỆN CÚ PHÁP (SYNTACTIC MEANS). 104 CHƯƠNG 3: NHỮNG ĐẶC ĐIỂM VỀ VIỆC SỬ DỤNG. 107 UYỂN NGỮ TRONG TIẾNG ANH. CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA UYỂN NGỮ TIẾNG ANH TRÊN BÌNH DIỆN PHONG CÁCH.

UYỂN NGỮ SỬ DỤNG TRONG PHONG CÁCH HÀNH CHÍNH. UYỂN NGỮ SỬ DỤNG TRONG PHONG CÁCH SINH HOẠT HÀNG NGÀY. 115 (69) - He's behaving really strangely; he should be in an institution. UYỂN NGỮ SỬ DỤNG TRONG PHONG CÁCH BÁO CHÍ.

NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT CỦA UYỂN NGỮ. CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA UYỂN NGỮ TIẾNG ANH TRÊN BÌNH DIỆN NGỮ DỤNG. 133 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA UYỂN NGỮ TIẾNG ANH THỂ HIỆN QUA TÌNH HUỐNG GIAO TIẾP HÀNG NGÀY.

164 CHƯƠNG 4: VIỆC CHUYỂN DỊCH UYỂN NGỮ TIẾNG ANH. 168 SANG TIẾNG VIỆT VÀ NHỮNG ỨNG DỤNG KHÁC. ẢNH HƯỞNG CỦA TIẾNG MẸ ĐẺ TRONG VIỆC THỤ ĐẮC NGÔN NGỮ HAI VÀ CHUYỂN DỊCH. PHÂN TÍCH ĐỐI CHIẾU NHỮNG KHÁC BIỆT GIỮA TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT CÓ LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC CHUYỂN DỊCH UYỂN NGỮ.

KHÁC BIỆT VỀ LOẠI HÌNH VÀ CẤU TRÚC NGÔN NGỮ. KHÁC BIỆT VỀ ĐẶC TRƯNG NỘI DUNG CỦA NGÔN NGỮ DÂN TỘC VÀ HOÀN CẢNH KINH TẾ XÃ HỘI. VIỆC CHUYỂN DỊCH UYỂN NGỮ TIẾNG ANH SANG TIẾNG VIỆT. MÔ HÌNH CHUYỂN DỊCH KHÁI QUÁT.

CHUYỂN DỊCH Ở CẤP ĐỘ NGỮ NGHĨA. CHUYỂN DỊCH Ở CẤP ĐỘ PHONG CÁCH VÀ NGỮ DỤNG. UYỂN NGỮ TIẾNG ANH VÀ CÁC ỨNG DỤNG KHÁC. GIẢNG DẠY UYỂN NGỮ TIẾNG ANH.

XÂY DỰNG TỪ ĐIỂN UYỂN NGỮ ANH-VIỆT (DESIGNING AN ENGLISH-VIETNAMESE DICTIONARY). 203 TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ XUẤT XỨ CÁC VÍ DỤ. 210 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 MỞ ĐẦU 1. TÊN LUẬN ÁN: NGHIÊN CỨU UYỂN NGỮ TRONG TIẾNG ANH VÀ VIỆC CHUYỂN DỊCH SANG TIẾNG VIỆT 2.

MỤC ĐÍCH VÀ Ý NGHĨA CỦA LUẬN ÁN Những mục đích của luận án là:  Tìm hiểu sự biểu hiện của uyển ngữ tiếng Anh về mặt nguồn gốc, cấu tạo và ngữ nghĩa, phong cách và ngữ dụng, chủ yếu tìm ra những đặc trưng ngôn ngữ của nó;  Giải thích uyển ngữ khác với các đơn vị khác như thế nào;  Tìm ra các đặc trưng về mặt văn hoá xã hội trong việc sử dụng tiếng Anh và tiếng Việt có liên quan đến việc chuyển dịch;  Trình bày những vấn đề liên quan đến việc chuyển dịch uyển ngữ từ tiếng Anh sang tiếng Việt, tìm những cách chuyển dịch đúng đắn và thích hợp;  Vận dụng thiết thực vào hoạt động dạy học tiếng Anh như một ngoại ngữ. Luận án được thực hiện vì những lý do sau đây: 2. Uyển ngữ (euphemism) là một hiện tượng đã được nói đến từ lâu trong khoa học nghiên cứu ngôn ngữ, nhưng trong ngôn ngữ học hiện đại, việc nghiên cứu uyển ngữ còn hạn chế. Hiện nay, xu hướng nghiên cứu ngôn ngữ ở bình diện lời nói và bình diện ngữ dụng học được nhiều người quan tâm, vì thế mà uyển ngữ trở thành đối tượng quan trọng cần được đi sâu tìm hiểu.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Uyển ngữ là một loại biểu hiện ngôn ngữ đặc biệt, được sử dụng khác nhau giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Sự khác nhau bao gồm mặt cấu trúc ngôn ngữ, cơ cấu tạo nghĩa, cũng như những đặc thù về văn hóa xã hội. Việc nghiên cứu uyển ngữ tiếng Anh sẽ giúp người Việt sử dụng tiếng Anh:  Hiểu được ngôn ngữ của uyển ngữ trong tiếng Anh;  Hiểu được văn hóa, đất nước, con người Anh, cùng những đặc trưng tâm lý xã hội của họ;  Chuyển dịch ra tiếng Việt một cách đúng đắn và thích hợp.

Trong thực tế giảng dạy tiếng Anh cho người Việt Nam, chưa có một công trình nào tập trung nghiên cứu đối chiếu về phép lịch sự trong giao tiếp giữa tiếng Anh và tiếng Việt, việc sử dụng các uyển ngữ trong các tình huống giao tiếp, ngăn ngừa hoặc phát hiện lỗi, phân tích các nguyên nhân mắc lỗi trong việc sử dụng uyển ngữ tiếng Anh và chuyển dịch, từ đó đề ra những giải pháp giúp người học khắc phục và luyện tập. Là giảng viên tiếng Anh, chúng tôi mong muốn đóng góp những ý kiến mang tính chất giáo học pháp vào việc nâng cao chất lượng dạy và học ngôn ngữ Anh và Việt trên cơ sở phân tích và đối chiếu các hiện tượng có liên quan. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN ÁN Luận án tập trung vào việc miêu tả và tìm ra những đặc thù về mặt ngôn ngữ của uyển ngữ tiếng Anh. Ngoài ra, luận án còn tìm hiểu những đặc trưng về mặt văn hoá xã hội trong việc sử dụng uyển ngữ tiếng Anh và tiếng Việt có liên quan đến việc chuyển dịch.

Đối tượng nghiên cứu của luận án chủ yếu là tiếng Anh (British English). Biến thể tiếng Anh nói tại Mỹ (American English), và tiếng Anh nói tại Úc (Australian English) được xem xét trong các trường hợp cần thiết. Tiếng Việt được sử dụng ở những phần liên quan đến vấn đề chuyển dịch. Uyển ngữ được xem xét ở ba cấp độ : từ, ngữ và câu, chủ yếu là cấp độ từ và ngữ.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Ba bình diện được đặt trọng tâm nghiên cứu, đó là Từ vựng học, Phong cách học, và Ngữ dụng học. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Luận án tập trung thực hiện các nhiệm vụ sau: 4. Xác lập khái niệm uyển ngữ, phân biệt uyển ngữ với các đơn vị khác, xem nó như là chỗ dựa cơ bản của việc nghiên cứu uyển ngữ trong các phần tiếp theo. Xác lập phạm vi và các bình diện nghiên cứu uyển ngữ tiếng Anh là cơ sở của việc nghiên cứu của luận án.

Phân tích, miêu tả, phân loại các mô hình biến thể cấu trúc ngữ nghĩa của uyển ngữ trong tiếng Anh. Tìm ra những đặc điểm ngôn ngữ của uyển ngữ tiếng Anh thông qua phân tích cách sử dụng chúng ở ba bình diện từ vựng, phong cách và ngữ dụng. Phân tích đối chiếu tìm ra sự tương đồng và dị biệt về mặt từ vựng, phong cách, và ngữ dụng của uyển ngữ tiếng Anh có liên quan đến việc chuyển dịch. Từ đó rút ra một số đặc trưng về mặt văn hoá giữa hai ngôn ngữ.

Rút ra những nhận xét tổng quát về lý luận và thực tiễn qua việc nghiên cứu uyển ngữ tiếng Anh và nêu những ứng dụng có tính giáo học pháp trong việc dạy và học tiếng Anh như là một ngoại ngữ. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Với mục đích tìm hiểu chi tiết uyển ngữ tiếng Anh, chỉ ra những đặc trưng ngôn ngữ của nó đồng thời nắm được các tương đồng và dị biệt giữa văn hoá Anh và Việt khi chuyển dịch uyển ngữ từ tiếng Anh sang tiếng Việt, luận án sẽ được nghiên cứu theo ba phương pháp sau: 5. Phương pháp diễn dịch: tiếp cận các lý thuyết, các quan điểm có sẵn làm nền tảng lập luận cơ sở để quy xét bản chất của uyển ngữ (định tính); 5. Phương pháp quy nạp: Chúng tôi sử dụng phương pháp này như một bổ trợ tích cực cho phương pháp diễn dịch, nói cách khác là để chứng minh cấp độ đúng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 đắn của các luận điểm, các lý thuyết từ sự diễn dịch, đồng thời bổ sung cái mới bằng những kết quả thực tiễn được điều tra và phân tích.

Chúng tôi điều tra, khảo sát 7331 mục từ của uyển ngữ tiếng Anh dựa vào hai cuốn từ điển: 1/ Oxford Dictionary of Euphemisms (Từ điển Oxford về Uyển ngữ) của R. Holder, xuất bản năm 1996; và 2/ Bloombury Dictionary of Euphemisms (Từ điển Bloombury về uyển ngữ), của John Ayto, xuất bản năm 2000. Chúng tôi sử dụng bảng câu hỏi (questionaire), đặc biệt sử dụng dịch vụ thư tín điện tử (email) trên địa chỉ ELTECS cũng như tiến hành các cuộc phỏng vấn có chuẩn bị sẵn câu hỏi (structured interview) để lấy thông tin và ý kiến người Anh, Mỹ, Úc, về việc sử dụng uyển ngữ tiếng Anh. Với các dữ liệu thu được chúng tôi phân tích thống kê và tổng hợp, để tìm ra kết quả.

Phương pháp miêu tả: Chúng tôi miêu tả cấu tạo cũng như việc sử dụng các uyển ngữ tiếng Anh thông qua việc lập các mô hình, các biến thể, và các biểu bảng. Trong quá trình nghiên cứu chúng tôi chú ý đến việc:  Kết hợp quan điểm đồng đại và lịch đại  Phân tích các văn bản dịch Anh-Việt (không sử dụng văn bản dịch ngược) 6. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN Luận án gồm 4 chương và các phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục. Chương 1: Những cơ sở lý luận chung về uyển ngữ Chương 2: Cấu tạo và nghĩa của uyển ngữ tiếng Anh Chương 3: Cách dùng uyển ngữ trong tiếng Anh Chương 4: Những vấn đề liên quan đến việc chuyển dịch uyển ngữ tiếng Anh sang tiếng Việt, cùng các ứng dụng giáo học pháp quan trọng khác.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ UYỂN NGỮ 1. TỔNG QUAN CÁC TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU VỀ UYỂN NGỮ Uyển ngữ tiếng Anh đã và đang được nghiên cứu nhiều trên thế giới. Đã có những tác phẩm chuyên bàn về uyển ngữ tiếng Anh, đó là cuốn Kind Words-A Thesaurus of Euphemisms (Các từ tử tế- một từ điển chuyên mục về uyển ngữ) của hai tác giả Judith S. Neaman và Carole G.