Luận án tiến sĩ nghiên cứu liên kết kinh tế trong vùng kinh tế trọng điểm miền t

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n --------

-------- phÝ thÞ hång linh Nghiªn cøu liªn kÕt KINH TÕ trong vïng kinh TÕ träng ®iÓm miÒn Trung Chuyªn ngµnh: kinh tÕ ph¸t triÓn M· sè: 62310105 Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: GS. NG¤ TH¾NG LîI Hµ Néi - 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật. Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này là tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật. Hà Nội, ngày tháng năm 2018 Nghiên cứu sinh Phí Thị Hồng Linh LỜI CẢM ƠN Để có thể hoàn thành được luận án này, tôi đã được Ban Giám hiệu Trường Đại học Kinh tế quốc dân, Ban lãnh đạo Khoa kế hoạch và Phát triển tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi có thể tham gia và hoàn thành chương trình học tập; Viện Đào tạo Sau đại học, các giảng viên, cán bộ các phòng ban chức năng của trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã hướng dẫn, giảng dạy, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu; các nhà khoa học, các cán bộ chuyên viên Vụ Kinh tế địa phương và Vùng lãnh thổ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Vụ Kế hoạch và Tài chính - Bộ Nông nghiệp, Sở Văn Hoá - Thể Thao - Du lịch thành phố Đà Nẵng, Hội Lữ hành Đà Nẵng…giúp đỡ.

Tôi xin bày tỏ lòng cám ơn chân thành về tất cả sự giúp đỡ này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.TS Ngô Thắng Lợi đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo tôi hoàn thành luận án này. Tôi xin chân thành cám ơn các đồng nghiệp tại Khoa Kế hoạch và Phát triển - Trường Đại học Kinh tế quốc dân đã ủng hộ, góp ý, hỗ trợ tôi trong quá trình thực hiện và hoàn thành luận án. Tôi xin cám ơn gia đình, bạn bè đã luôn động viên, khích lệ, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong thời gian vừa qua.

Tác giả Phí Thị Hồng Linh MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH LỜI MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ LIÊN KẾT KINH TẾ VÙNG .1 Các nghiên cứu ngoài nước .1 Về nội hàm liên kết kinh tế vùng .2 Tiêu chí đo lường liên kết kinh tế vùng .3 Các yếu tố ảnh hưởng đến liên kết kinh tế vùng .2 Các nghiên cứu trong nước .1 Nội hàm LKKT vùng .2 Tiêu chí đánh giá liên kết kinh tế vùng.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến liên kết kinh tế vùng .3 Đánh giá tổng quan các nghiên cứu và khoảng trống nghiên cứu. 30 Tiểu kết chương 1. 33 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA LIÊN KẾT KINH TẾ TRONG VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM .1 Cơ sở lý luận liên kết kinh tế vùng .1 Vùng và liên kết kinh tế vùng .2 Cơ sở lý luận về liên kết kinh tế vùng và phát triển vùng kinh tế trọng điểm .2 Khung nghiên cứu liên kết kinh tế vùng kinh tế trọng điểm .1 Các yêu cầu đặt ra với liên kết kinh tế vùng kinh tế trọng điểm.

Nội dung và hình thức (mô hình) liên kết kinh tế trong vùng kinh tế trọng điểm. Đánh giá liên kết kinh tế vùng .4 Các nhân tố ảnh hưởng liên kết kinh tế vùng kinh tế trọng điểm .3 Kinh nghiệm thực hiện liên kết kinh tế vùng của một số nước .1 Thực hiện liên kết kinh tế vùng dựa trên cụm liên kết ngành của Nhật Bản.2 Thực hiện liên kết kinh tế vùng dựa trên cụm liên kết ngành của Hàn Quốc.3 Thực hiện liên kết kinh tế vùng dựa trên chuỗi giá trị của Thái Lan .4 Những kết luận rút ra từ các mô hình liên kết kinh tế vùng trong thực tiễn. 75 Tiểu kết chương 2. 76 CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG LIÊN KẾT KINH TẾ TRONG VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM MIỀN TRUNG .1 Tổng quan về vùng kinh tế trọng điểm miền Trung .1 Quá trình hình thành vùng kinh tế trọng điểm miền Trung .2 Thực trạng phát triển kinh tế xã hội vùng kinh tế trọng điểm miền Trung giai đoạn 2011-2016.

Thực trạng liên kết kinh tế vùng kinh tế trọng điểm miền Trung .1 Đo lường tổng quát mức độ liên kết kinh tế toàn vùng kinh tế trọng điểm miền Trung.2 Thực trạng mức độ thực hiện các nội dung liên kết kinh tế vùng trong một số ngành của vùng kinh tế trọng điểm miền Trung .3 Thực trạng đảm bảo các yêu cầu của liên kết kinh tế vùng kinh tế trọng điểm miền Trung .3 Đánh giá liên kết kinh tế vùng kinh tế trọng điểm miền Trung và nguyên nhân .1 Các kết quả đạt được trong liên kết kinh tế vùng kinh tế trọng điểm miền Trung.2 Những hạn chế trong liên kết kinh tế vùng kinh tế trọng điểm miền Trung .3 Nguyên nhân của các hạn chế. 107 Tiểu kết chương 3. 122 CHƯƠNG 4 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG LIÊN KẾT KINH TẾ VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM MIỀN TRUNG .1 Các căn cứ định hướng tăng cường liên kết kinh tế vùng KTTĐ miền Trung .1 Bối cảnh quốc tế và trong nước. Mục tiêu phát triển vùng KTTĐ miền Trung đến 2020, tầm nhìn đến 2030 127 4.3 Mục tiêu liên kết vùng kinh tế trọng điểm miền Trung .2 Quan điểm và định hướng tăng cường liên kết kinh tế vùng kinh tế trọng điểm miền Trung .1 Quan điểm tăng cường liên kết kinh tế vùng kinh tế trọng điểm miền Trung .2 Định hướng tăng cường liên kết kinh tế vùng kinh tế trọng điểm miền Trung .3 Đề xuất một số mô hình liên kết kinh tế vùng kinh tế trọng điểm miền Trung .3 Một số giải pháp tăng cường liên kết kinh tế vùng kinh tế trọng điểm miền Trung .1 Đổi mới tư duy và nhận thức về liên kết kinh tế vùng .2 Hoàn thiện các điều kiện thực hiện liên kết kinh tế vùng Kinh tế trọng điểm miền Trung .3 Hoàn thiện khung pháp lý thực hiện liên kết kinh tế vùng Kinh tế trọng điểm .4 Hoàn thiện bộ máy điều phối vùng.5 Tăng cường các chính sách khuyến khích liên kết kinh tế vùng.

148 Tiểu kết chương 4. 151 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU. 153 CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 153 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

154 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT BĐKH : Biến đổi khí hậu BĐS : Bất động sản CBCT : Chế biến chế tạo CLKN : Cụm liên kết ngành CNH : Công nghiệp hoá ĐBSCL : Đồng bằng Sông Cửu Long FDI : Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài KCN : Khu công nghiệp KKT : Khu kinh tế KPH : Khu phức hợp KTTĐ : Kinh tế trọng điểm LKKT : Liên kết kinh tế NCS : Nghiên cứu sinh NGTK : Niên giám thống kê NSLĐ : Năng suất lao động PTBV : Phát triển bền vững TT Huế : Thừa Thiên Huế VA : Giá trị gia tăng VHTTDL : Văn hoá, Thể thao, du lịch DANH MỤC BẢNG Bảng 0.1: Phương pháp phỏng vấn chuyên gia và các nhà lãnh đạo địa phương .1: Các nội dung liên kết kinh tế .2: Tổng hợp các chỉ tiêu đánh giá LKKT vùng KTTĐ.1: Diện tích, dân số và mật độ dân số của Vùng KTTĐ miền Trung phân theo địa phương (năm 2016) .2: Tổng sản phẩm trên địa bàn của các vùng KTTĐ .3: Cơ cấu GTGT vùng KTTĐ miền Trung .4: GRDP/người các năm vùng KTTĐ miền Trung .5: Toạ độ địa lý các địa phương vùng KTTĐ miền Trung .6: Chỉ số Moran (I) vùng KTTĐ miền Trung tính theo GRDP/người .7: Các đơn vị kinh doanh du lịch 3 địa phương .8: Tình hình thực hiện liên kết ngang của doanh nghiệp du lịch 3 địa phương .9: Tổng hợp LKKT trong lĩnh vực du lịch .10: Nguyên nhân chưa thực hiện liên kết của các đơn vị kinh doanh dịch vụ du lịch .11: Số tàu đánh bắt xa bờ tham gia tổ đội đoàn kết năm 2016 .12: Tổng hợp thực hiện các nội dung liên kết của ngư dân .13: Nguyên nhân tác động đến việc ngư dân tham gia liên kết .14: Số dự án và lượng vốn FDI còn hiệu lực vủa vùng tính đến 31/12/2016 101 Bảng 3.15: Mật độ kinh tế các vùng KTTĐ Việt Nam (tính theo GRDP) .16: Năng suất lao động của vùng KTTĐ miền Trung theo giá hiện hành .17: Số doanh nghiệp đang hoạt động tại thời điểm 31/12/2015 phân theo quy mô vốn .18: Quy mô lao động và trình độ lao động vùng KTTĐ miền Trung. 112 DANH MỤC HÌNH Hình 0.1: Quy trình nghiên cứu .1: Chuỗi giá trị doanh nghiệp của M.2: Chuỗi giá trị giản đơn.3: Mô hình cụm nối mạng .4: Mô hình cụm trung tâm .5: Mô hình cụm vệ tinh .6: Mô hình cụm nhà nước tổ chức .7: Bản đồ 5+2 vùng liên kết ngành của Hàn Quốc .8: Cụm đóng tàu Gyeonanam, Hàn Quốc .9: Khung nghiên cứu LKKT vùng KTTĐ.1: Bản đồ địa lý vùng KTTĐ miền Trung .2: Tăng trưởng kinh tế các vùng KTTĐ giai đoạn 2011-2016 .3: Thu nhập bình quân đầu người các vùng KTTĐ cả nước .4: Mô hình CLKN du lịch .5: Chuỗi giá trị khai thác thuỷ sản .6: VA/GO của vùng và VA/GO công nghiệp vùng KTTĐ miền Trung .7: Tốc độ tăng NSLĐ, GRDP và GRDP/người .1: Mô hình thực hiện liên kết kinh tế vùng của doanh nghiệp .2: Mô hình thực hiện liên kết kinh tế vùng trong sản xuất nông nghiệp .3: Bộ máy tổ chức điều phối vùng KTTĐ. 144 1 LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do lựa chọn đề tài Từ những năm 50 của thế kỷ XX, không gian kinh tế vùng và liên kết vùng đã khá phát triển, được coi trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội tại nhiều nước châu Mỹ, châu Âu và châu Á.

Hiện nay, chính sách phát triển kinh tế vùng, liên kết kinh tế (LKKT) vùng được phát triển mạnh mẽ trên nhiều cấp độ: nội vùng, giữa các vùng trong một nước, giữa các vùng của các nước nhau. Chủ thể tham gia LKKT vùng cũng rất đa dạng: giữa chính quyền của các vùng để tạo ra khung khổ thể chế chính sách chung; giữa nông dân với nhau nhằm tạo ra các tổ chức kinh tế hợp tác liên vùng; giữa các doanh nghiệp để tạo ra sự kết nối các chuỗi giá trị vùng, khu vực và toàn cầu… Liên kết mang lại cho các chủ thể những cơ hội phát huy lợi thế, sử dụng hiệu quả các nguồn lực, từ đó tạo ra sự phát triển bền vững, ngược lại sự thiếu liên kết có thể gây ra không ít khó khăn trong quá trình phát triển. Ở Việt Nam, vấn đề LKKT vùng, đặc biệt là LKKT vùng kinh tế trọng điểm (KTTĐ) cũng đã được quan tâm trong những năm gần đây.