Luận án tiến sĩ nghiên cứu lâm sàng mô bệnh học và kết quả điều trị viêm thận lu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI THÁI THIÊN NAM NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG, MÔ BỆNH HỌC VÀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ VIÊM THẬN LUPUS Ở TRẺ EM LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI THÁI THIÊN NAM NGHIÊN CỨU LÂM SÀNG, MÔ BỆNH HỌC VÀ KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ VIÊM THẬN LUPUS Ở TRẺ EM Chuyên ngành : Nhi khoa Mã số : 62.35 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Người hướng dẫn khoa học: 1.TS LÊ THANH HẢI 2.TS TRẦN VĂN HỢP HÀ NỘI - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com i LỜI CAM ĐOAN Tôi là Thái Thiên Nam, nghiên cứu sinh khóa 29 trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nhi khoa, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của Thầy GS.TS Lê Thanh Hải và PGS.TS Trần Văn Hợp. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam 3. Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này.

Hà Nội, ngày 19 tháng 03 năm 2018 Người cam đoan Thái Thiên Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ii CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng anh Tiếng việt ACR American College of Hiệp hội thấp học Mỹ Rheumatology Anti dsDNA Double-stranded anti-DNA Kháng thể kháng lõi kép ADN antibodies Anti RNP Antiribonucleoprotein Kháng thể kháng antibody ribonucleoprotien Anti Ro/SS-A, Extractable nuclear antigens Kháng nguyên nguồn gốc nhân Anti La/SS-B APRIL Proliferation inducing ligand Phối tử gây tăng sinh AZA Azathioprine Azathioprine BC White Blood cell Bạch cầu BL B lymphocyte Tế bào lympho B BLyS B lymphocyte stimulator Yếu tố kích hoạt lympho B CAM Cell adhesion molecules Phân tử bám dính tế bào CARRA Childhood Arthritis and Tổ chức nghiên cứu bệnh khớp Rheumatology Research và viêm khớp trẻ em Alliance cSLE Systemic lupus Lupus ban đỏ hệ thống ở trẻ em Erythematosus in children and và trẻ vị thành niên adolescents CTPs Consensus Treatment Plans Kế hoạch điều trị đồng thuận CZA Cyclosporine A Cyclosporine A DTCT Diện tích cơ thể ENAS Extractable nuclear antigen Kháng thể kháng nguyên nguồn antibodies gốc nhân tế bào ESRD End-stage renal disease Bệnh thận giai đoạn cuối GBM Glomerular base membrane Màng cơ bản cầu thận GFR Glomerular Filtration rate Mức lọc cầu thận HC Red blood cell Hồng cầu HCTH Nephrotic syndrome Hội chứng thận hư HLA Human leukocyte antigen Phức hợp kháng nguyên bạch complex cầu người HPHT Complete Recovery Hồi phục hoàn toàn HPMP Partial Recovery Hồi phục một phần IF Immunofluorescence Kính hiển vi miễn dịch huỳnh microscopy quang IFN Interferon interferon IL Interleukin Interleukin ISN/RPS International Society of Hiệp hội Thận học Quốc tế/ Nephrology/ Renal Pathology Hiệp hội Giải phẩu bệnh Thận LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com iii Chữ viết tắt Tiếng anh Tiếng việt Society IVCYC Intravenous Cyclophosphamide tĩnh mạch Cyclophosphamide IVMP Intravenous methylprednisolone tĩnh mạch methylprednisolone KĐƯ No response to treatment Không đáp ứng điều trị KHV Microscopy Kính hiển vi KTKN Antinuclear antibodies Kháng thể kháng nhân LN Lupus nephritis Viêm thận Lupus MBH Pathology Mô bệnh học MCP-1 Monocyte chemoattractant Protein hóa hướng động bạch protein-1 cầu đơn nhân-1 MLCT Glomerular Filtration Rate Mức lọc cầu thận MMF Mycophenolate mofetil Mycophenolate mofetil PDGF Platelet-derived growth factor Yếu tố tăng trưởng nguồn gốc tiểu cầu PMNs Polymorphonuclear cells Bạch cầu đa nhân trung tính PNL Prednisolone Prednisolone SLE Systemic lupus erythromatus Lupus ban đỏ hệ thống SLEDAI SLE Disease Activity Index Chỉ số hoạt tính của bệnh SLE SLICC/ACR Systemic Lupus international chỉ số tổn thương lâm sàng của Collaborating hiệp hội lupus Quốc tế và hội Clinics/American College of thấp học Mỹ Rheumatology damage Index TCR T cell receptor Thụ thể tế bào T TGF Transforming growth factor Yếu tố tăng trưởng chuyển dạng Th1 T helper 1 Tế bào lympho T hỗ trợ 1 Th17 T helper 17 Tế bào lympho T hỗ trợ 17 Th2 T helper 2 Tế bào lympho T hỗ trợ 2 TL T lymphocyte Tế bào lympho T TNF-α Tumor necrosis factor alpha Yếu tố hoại tử u alpha ƯCMD Immunosuppresseion Ức chế miễn dịch Up/c Urine protein to creatinine Chỉ số protein/creatinine ratio WHO World Health Orgnazination Tổ chức Y tế Thế giới LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. i CÁC CHỮ VIẾT TẮT. ii DANH MỤC BẢNG. vii ĐẶT VẤN ĐỀ .1 Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của viêm thận lupus.1 Nguyên nhân của bệnh SLE.2 Sinh bệnh học của tổn thương thận trong bệnh lupus ban đỏ.2 Dịch tễ học .3 Đặc điểm lâm sàng của viêm thận lupus .1 Triệu chứng lâm sàng .2 Biểu hiện lâm sàng tổn thương thận trong lupus (viêm thận lupus) .4 Biến đổi xét nghiệm trong SLE và viêm thận lupus .1 Biểu hiện huyết học .2 Kháng thể kháng nhân (KTKN):.3 Kháng thể kháng nguyên nhân chiết (ENAs): .4 Các thăm dò xét nghiệm khác: .5 Phân loại mô bệnh học viêm thận Lupus: .1 Phân loại tổn thương mô bệnh học theo ISN/RPS năm 2003 .2 Chỉ số hoạt động và mạn tính .3 Tổn thương mô kẽ ống thận .6 Phân loại, chẩn đoán cSLE và viêm thận lupus .1 Tiêu chuẩn chẩn đoán .2 Chẩn đoán SLE và viêm thận lupus .7 Biến chứng, tiên lượng trong bệnh SLE và viêm thận lupus .2 Theo dõi lâu dài (Tiên lượng) .8 Điều trị viêm thận lupus ở trẻ em .1 Điều trị viêm thận lupus dựa vào phân loại ISN/RPS.

26 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Điều trị viêm thận lupus tăng sinh (lớp III và IV) .9 Các vấn đề hiện tại và phương hướng nghiên cứu về SLE và viêm thận lupus ở trẻ em ở các nước trên thế giới .1 Dịch tễ học .2 Lâm sàng và xét nghiệm .3 Tổn thương mô bệnh học thận và liên quan .4 Chẩn đoán SLE và viêm thận lupus. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Đối tượng nghiên cứu: .1 Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân vào nghiên cứu: .2 Tiêu chuẩn loại trừ khỏi nghiên cứu .2 Phương pháp nghiên cứu .1 Thiết kế nghiên cứu .2 Phương pháp thu thập số liệu .3 Phương pháp áp dụng để chẩn đoán xác định và đánh giá bệnh nhân .4 Tiêu chuẩn đánh giá kết cục điều trị .5 Phương pháp theo dõi bệnh nhân .3 Nội dung nghiên cứu .1 Nghiên cứu lâm sàng và cận lâm sàng .2 Phân loại tổn thương mô bệnh học thận và phân tích liên quan giữa mô bệnh học thận với lâm sàng và cận lâm sàng.3 Đánh giá kết quả điều trị.4 Xử lý số liệu .5 Khía cạnh đạo đức của đề tài. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.1 Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân .1 Đặc điểm nhân khẩu học: .2 Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của bệnh nhân .2 Tổn thương mô bệnh học thận và liên quan giữa mô bệnh học với biểu hiện lâm sàng và sinh học. 74 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Tổn thương mô bệnh học thận theo phân loại ISN/RPS .2 Mối liên quan giữa mô bệnh học thận với biểu hiện lâm sàng và biến đổi sinh học.3 Kết quả điều trị.1 Phác đồ điều trị trong viêm thận lupus .2 Kết quả điều trị .3 Biến chứng trong các đợt điều trị qua các kỳ đánh giá .4 Tác dụng phụ của các thuốc điều trị ỨCMD .5 Mối liên quan biểu hiện lâm sàng và MBH với kết quả điều trị (yếu tố tiên lượng xấu) .1 Đặc điểm dịch tễ học lâm sàng và xét nghiệm .1 Đặc điểm dịch tễ lâm sàng .2 Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng .2 Tổn thương MBH thận theo phân loại ISN/RPS và mối liên quan giữa MBH thận và lâm sàng, xét nghiệm.1 Tổn thương MBH thận .2 Liên quan giữa mô bệnh học thận với biểu hiện lâm sàng và xét nghiệm .3 Kết quả điều trị.1 Phác đồ điều trị.2 Kết quả điều trị .3 Biến chứng nhiễm trùng trong theo thời gian đánh giá.4 Tác dụng phụ của các thuốc điều trị ỨCMD .5 Yếu tố tiên lượng kết quả điều trị.

136 NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI. 140 CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 141 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHẦN PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Tần suất xuất hiện các triệu chứng lâm sàng SLE ở trẻ em và trẻ vị thành niên.2: Phân loại viêm thận lupus năm 2003 của Hội Thận học Quốc tế/ Hội Giải phẫu bệnh Thận .3: Tóm tắt phân loại viêm thận lupus ISN/RPS năm 2003 .4: Tổn thương cầu thận hoạt động và mạn tính .5: Tiêu chuẩn chẩn đoán ACR trong bệnh lupus ban đỏ hệ thống.6: Tiêu chuẩn phân loại SLICC 2012 trong bệnh SLE .7: Điều trị dẫn nhập (tấn công) cho LN trẻ em.8: Điều trị duy trì viêm thận lupus ở trẻ em .9: Tóm tắt các dấu ấn sinh học và ứng dụng trong viêm thận lupus ở trẻ em.10: Tóm tắt các khuyến nghị chính từ hướng dẫn/CTPs trong điều trị viêm cầu thận tăng sinh lupus trẻ em .11: Điều trị sinh học mới trong bệnh SLE .1: Chọn lựa kiểm định phù hợp. Tuổi trung bình đối tượng nghiên cứu (tính theo năm) .2: Phân bố giới tính theo tuổi.3 Biểu hiện lâm sàng ngoài thận của bệnh nhân tại thời chẩn đoán bệnh.

Biểu hiện lâm sàng tổn thương thận tại thời điểm chẩn đoán bệnh. Các biến đổi xét nghiệm huyết học của bệnh nhân vào thời điểm chẩn đoán .6: Các thay đổi xét nghiệm sinh hóa máu vào thời điểm chẩn đoán .7: Các biến đổi miễn dịch và chỉ số hoạt tính SLEDAI trong bệnh SLE vào thời điểm chẩn đoán .8: Các biến đổi về xét nghiệm nước tiểu vào thời điểm chẩn đoán .9 Phân bố tổn thương mô bệnh học thận theo phân loại ISN/RPS .10: Lắng đọng miễn dịch IgG, IgM, IgA, C1q, C3 trên KHV huỳnh quang trên bệnh nhân viêm thận lupus. 75 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viii Bảng 3.11: Liên quan giữa mô bệnh học thận với tuổi, giới, một số biểu hiện lâm sàng và chỉ số SLEDAI .12: Liên quan giữa xét nghiệm và tổn thương mô bệnh học thận .13: Liên quan giữa MBH thận với các xét nghiệm miễn dịch trong lupus .14: Liên quan phân lớp mô bệnh học với tổn thương fullhouse, liền tế bào, chỉ số hoạt tính.15: Phác đồ điều trị theo phân loại MBH .16: Tình hình sử dụng các phác đồ điều trị theo các lớp mô bệnh học .17: Kết quả đáp ứng lâm sàng qua các kỳ đánh giá .18: Thay đổi các trị số sinh học qua các kỳ đánh giá .19: Thay đổi các chỉ số và xét nghiệm qua các kỳ đánh giá .20: Kết quả đáp ứng điều trị theo mô bệnh học thận .