Luận án tiến sĩ: Kết quả điều trị ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn sớm bằng xạ trị lập thể định vị thân - Phạm Văn Luận

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 ----------------------------------------- PHẠM VĂN LUẬN NGHIÊN CỨU KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ UNG THƯ PHỔI KHÔNG TẾ BÀO NHỎ GIAI ĐOẠN SỚM BẰNG XẠ TRỊ LẬP THỂ ĐỊNH VỊ THÂN LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2022 luan an ii BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ QUỐC PHÒNG VIỆN NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Y DƯỢC LÂM SÀNG 108 --------------------- PHẠM VĂN LUẬN NGHIÊN CỨU KẾT QUẢ ĐIỀU TRỊ UNG THƯ PHỔI KHÔNG TẾ BÀO NHỎ GIAI ĐOẠN SỚM BẰNG XẠ TRỊ LẬP THỂ ĐỊNH VỊ THÂN Chuyên ngành: Nội hô hấp Mã số: 62.44 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC Cán bộ hướng dẫn 1. Nguyễn Đình Tiến 2. Lê Ngọc Hà HÀ NỘI – 2022 luan an iii LỜI CAM ĐOAN Tôi là PHẠM VĂN LUẬN - Nghiên cứu sinh Viện nghiên cứu khoa học Y dược lâm sàng 108, chuyên ngành Nội Hô hấp, tôi xin cam đoan: - Đây là công trình nghiên cứu do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Đình Tiến và PGS.

Lê Ngọc Hà, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108. - Các số liệu và kết quả nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi thu thập số liệu nghiên cứu. - Đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận án Phạm Văn Luận luan an iv LỜI CẢM ƠN luan an v MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.

Khái quát chung về ung thư phổi. Dịch tễ học của ung thư phổi. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng ung thư phổi giai đoạn sớm. Chẩn đoán ung thư phổi không tế bào nhỏ.

Điều trị UTPKTBN giai đoạn sớm. Điều trị UTPKTBN giai đoạn sớm bằng xạ trị lập thể định vị thân. Giới thiệu về xạ trị lập thể định vị thân. Liều hiệu quả sinh học trong xạ trị lập thể định vị thân cho UTPKTBN giai đoạn sớm.

Chỉ định và chống chỉ định xạ trị lập thể định vị thân UTPKTBN. Liều và phân liều xạ trị lập thể định vị thân ở BN UTPKTBN. Các nghiên cứu về xạ trị lập thể định vị thân ở bệnh nhân UTPKTBN giai đoạn sớm. 33 Chương II.

41 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Phương pháp lấy mẫu. Nội dung nghiên cứu. Các bước tiến hành. Các phương tiện và quy trình điều trị.

Phương pháp đánh giá. Theo dõi BN sau điều trị. 48 luan an vi 2. Đạo đức nghiên cứu.

Xử lý số liệu:. 53 Chương III. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và hình ảnh PET/CT của bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn I (T1-2aN0M0) trước khi xạ trị lập thể định vị thân. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng:.

Đặc điểm hình ảnh PET/CT. Kết quả xạ trị lập thể định vị thân ở bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn sớm. Lập kế hoạch điều trị. Đánh giá đáp ứng điều trị.

Đánh giá thời gian sống thêm. Tác dụng không mong muốn. 79 Chương IV. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và hình ảnh PET/CT của BN ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn I (T1-2aN0M0) trước khi xạ trị lập thể định vị thân.

Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng:. Đặc điểm hình ảnh PET/CT. Kết quả xạ trị lập thể định vị thân ở bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn sớm. Lập kế hoạch điều trị.

Đánh giá đáp ứng điều trị. Đánh giá thời gian sống thêm. Tác dụng không mong muốn. 109 luan an vii 4.

Hạn chế của đề tài:. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và hình ảnh PET/CT của bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn I (T1-2aN0M0) không phẫu thuật được, trước khi xạ trị lập thể định vị thân. Kết quả xạ trị lập thể định vị thân ở bệnh nhân ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn sớm. 114 luan an viii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Tiếng anh Tiếng việt ACCP American College of Chest Hội các nhà lồng ngực Hoa Physicians Kỳ ALK Anaplastic lymphoma kinase AJCC American Joint Committee on Ủy ban ung thư Hoa Kỳ Cancer ASTRO American Society for Radiation Hội xạ trị ung thư Hoa Kỳ Oncology ATS American Thoracic Society Hội lồng ngực Hoa Kỳ BED Biologically effective doses Liều hiệu quả sinh học BN Bệnh nhân CEA Carcinoembryonic antigen Kháng nguyên biểu mô phôi CLS Cận lâm sàng COPD Chronic Obstructive Pulmonary Bệnh phổi tắc nghẽn mạn Disease tính CT Computed Tomography Chụp cắt lớp vi tính CTLA-4 Cytotoxic T-lymphocyte antigen - Kháng nguyên tế bào 4 lympho T gây độc CTV Clinical Target Volume Thể tích bia lâm sàng DLCO Diffusing capacity of lung for Khả năng khuếch tán của carbon monoxide phổi với carbon monoxid ECOG Eastern Cooperative Oncology Nhóm hợp tác về ung thư Group miền Đông EGFR Epidermal Growth Factor Thụ thể của yếu tố phát Receptor triển biểu bì ESMO European Society for Medical Hội ung thư Châu Âu Oncology luan an ix FEV1 Forced expiratory volume in one Thể tích thở ra tối đa trong second 1 giây FISH Fluorescence in situ hybridization Lai tại chỗ phát huỳnh quang GTV Gross Tumor Volume Thể tích khối u thô HC Hóa chất IHC Immunohistochemistry Hóa mô miễn dịch IASLC the International Association for Hội nghiên cứu ung thư the Study of Lung Cancer phổi Thế giới IV Irradiated Volume Thể tích chiếu xạ LS Lâm sàng MRI Magnetic Resonance Imaging Chụp cộng hưởng từ NCCN National Comprehensive Cancer Mạng lưới ung thư Hoa Kỳ Network NSE Neuron specific enolase Enzym enolase đặc hiệu thần kinh ORR Objective Response Rate Tỉ lệ đáp ứng khách quan OS Overall Survival Thời gian sống thêm toàn bộ PD-1/PD-L1 Programmed Death-1/ Yếu tố gây chết theo Programmed Death-Ligand 1 chương trình 1/ phối tử yếu tố chết theo chương trình 1 PET/CT Positron Emission Tomography - Chụp cắt lớp phát xạ Computed Tomography Positron luan an x PFS Progression Free Survival Thời gian sống thêm bệnh không tiến triển Pro-GRP Progastrin-releasing peptide Peptide giải phóng progestrin PS Performance status Tình trạng toàn thân PTV Planning Target Volume Thể tích bia lập kế hoạch RFA Radiofrequency Ablation Đốt sóng cao tần RTOG Radiation Therapy Oncology Nhóm xạ trị ung thư Group.

SBRT Stereotactic Body Radiation Xạ trị lập thể định vị thân Therapy SCC Squamous cell carcinoma antigen Kháng nguyên ung thư biểu mô vảy SCLC Small cell lung cancer Ung thư phổi tế bào nhỏ T, N, M Tumor, Node, Metastases Khối u, hạch, di căn xa TKI Tyrosin Kynase Inhibitor Ức chế men Tyrosin Kynase TV Treated Volume Thể tích điều trị UTP Ung thư phổi UTPKTBN Ung thư phổi không tế bào nhỏ VATS Video assisted Thoracic surgery Phẫu thuật nội soi lồng ngực có hỗ trợ Video WHO World Health Organization Tổ chức y tế Thế giới XT Xạ trị luan an xi DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Phân loại mô bệnh học ung thư phổi theo WHO năm 2015. Chẩn đoán giai đoạn TNM của UTP theo Liên ủy ban về Ung thư Mỹ (American Joint Committee on Cancer - AJCC) phiên bản 7. Chẩn đoán giai đoạn bệnh UTP theo Liên ủy ban về Ung thư Mỹ năm 2010. Kết quả xạ trị đơn thuần UTPKTBN giai đoạn sớm .5: Liều/ phân liều phổ biến trong SBRT ung thư phổi.

Liều giới hạn cho cơ quan lành trong SBRT. Tiêu chuẩn RECIST 1.1 đánh giá đáp ứng điều trị với khối u. Tiêu chuẩn PERCIST 1.0 đánh giá đáp ứng điều trị với khối u .1: Đặc điểm về tuổi, giới của bệnh nhân được SBRT.2: Các yếu tố nguy cơ thường gặp của bệnh nhân nghiên cứu .3: Đặc điểm thời gian diễn biến bệnh………………………….4 Triệu chứng vào viện của bệnh nhân nghiên cứu.5: Chỉ số dấu ấn sinh học CEA và Cyfra 21-1 .6: Kích thước u phổi trên CT ngực trước điều trị .7: Phân giai đoạn khối u trước điều trị trên CT ngực theo AJCC 7 .8: Mối tương quan giữa nồng độ CEA, Cyfra 21-1, kích thước khối u trên CT ngực. 59 luan an xii Bảng 3.9: Phân týp mô bệnh học theo WHO 2015.10: Giá trị trung bình một số chỉ tiêu thông khí phổi trước điều trị .11: Mức độ tăng chuyển hóa FDG biểu hiện qua chỉ số SUVmax .12: Mối liên quan giữa SUVmax với một số triệu chứng LS, CLS…………………………………………………………………….

Chỉ định điều trị SBRT.14: Liều hiệu quả sinh học (BED) trong SBRT .15: Đánh giá đáp ứng sau điều trị 3 tháng theo RECIST 1.16: So sánh đáp ứng sau 3 tháng theo RECIST 1.17: Thời gian theo dõi BN nghiên cứu……….18: Đáp ứng điều trị của BN trong suốt quá trình theo dõi .19: Mối liên quan giữa đáp ứng SBRT theo vị trí u phổi .20: So sánh mức độ đáp ứng SBRT giữa 2 hệ thống xạ trị .21: Tỉ lệ kiểm soát tại chỗ tại thời điểm 1, 2 và 3 năm .22: Mối liên quan giữa giá trị SUVmax trước điều trị với. 66 tỉ lệ kiểm soát tại chỗ 1, 2 và 3 năm .23: Mối liên quan giữa tỉ lệ kiểm soát tại chỗ theo PERCIST tại thời điểm 3 tháng với tỉ lệ kiểm soát tại chỗ 1, 2 và 3 năm .24: Giá trị tiên lượng của một số đặc điểm CLS đối với PFS.25: Giá trị tiên lượng của một số đặc điểm CLS đối với OS. 77 luan an xiii Bảng 3.26: Mối liên quan giữa tỉ lệ sống còn 2, 3, 4, 5 năm với tỉ lệ kiểm soát tại chỗ 2 năm .27: Mối liên quan giữa tỉ lệ sống còn 3, 4, 5 năm với tỉ lệ kiểm soát tại chỗ 3 năm .28: Tỉ lệ các tác dụng không mong muốn sau SBRT.29: Phân loại mức độ viêm phổi sau xạ .30: Sự thay đổi giá trị trung bình của một số chỉ tiêu thông khí phổi trước và sau SBRT .31: Mối liên quan giữa tác dụng không mong muốn với liều và phân liều điều trị. 81 luan an xiv DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ Hình 1.1: U phổi ngoại vi thùy dưới phổi phải trên CT ngực.2: Nốt mờ thùy trên bên trái trên CT, trên hình ảnh PET và PET/CT.3: Hạch trên CT và PET/CT .4: Các loại thể tích trong xạ trị.

Hệ thống máy xạ trị TrueBeam STx. Thang điểm tình trạng toàn thân của bệnh nhân .2: Vị trí khối u trước điều trị trên CT ngực.3: Phân loại rối loạn thông khí phổi của BN.4: Phân liều điều trị .5: Giá trị trung bình của CEA, Cyfra 21-1 và SUVmax trước và sau điều trị 3 tháng.6: Giá trị SUVmax trước và sau 3 tháng điều trị so với. 64 mức độ kiểm soát bệnh theo PERCIST.7: Thời gian sống thêm bệnh không tiến triển.8: Thời gian sống thêm toàn bộ (OS) .9: Mối liên quan giữa PFS và OS với tiền sử hút thuốc.