Luận án tiến sĩ nghiên cứu hiệu quả kết hợp tiêm phenol trong phục hồi chức năng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BO Y TE TRUONG DAI HOC Y HA NOI NGUYEN HOAI TRUNG NGHIEN CUU HIEU QUA KET HOP TIEM PHENOL TRONG PHUC HOI CHUC NANG BENH NHAN LIET CUNG HAI CHI DUOI DO TON THUONG TUY SONG LUẬN ÁN TIÊN SĨ HÀ NỘI - 2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BO Y TE TRUONG DAI HOC Y HA NOI NGUYEN HOAI TRUNG NGHIEN CUU HIEU QUA KET HOP TIEM PHENOL TRONG PHUC HOI CHUC NANG BENH NHAN LIET CUNG HAI CHI DUOI DO TON THUONG TUY SONG Chuyên ngành: Phục hồi chức năng Mã số : 62720165 Người hướng dẫn: PGS.TS Cao Minh Châu PGS.TS Phạm Văn Minh HÀ NỘI - 2015 CAC CHU VIET TAT ADL (Activities of Daily Living) Hoạt động sinh hoạt hằng ngày CS Cong su FRA (Flexor Reflex Afferent) | Phan xa co gap hung tam MAS (Modified Ashworth Scale) Thang diém Ashworth cai bién Phan xa H (Hoffman reflex) Phan xa Hoffman PHCN Phục hồi chức năng SCIM (Spinal Cord Independence Measure) Thang diém do mire d6 déc lap 6 bénh nhan TTTS TBTK Té bao than kinh TVD Tầm vận động TTTS Tổn thương tủy sống VSS (Verbal Simple Scale) Thang điểm nói đơn giản đánh giá đau WISCI (Walking Index for Spinal Cord Injury) Chỉ số đi của bệnh nhân tốn thương tủy sống MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.-s-cs- se csecesEessEssevssersetsserssersersee 3 1.1 Giải phẫu - Bệnh lý tốn thương tủy sống .2 Bệnh lý tổn thương tủy sống .----2-2¿©+¿+S£+2EE+2EE++EEevtrxrzrxesres 7 1.2 Sinh lý bệnh co cứng do tốn thương thần kinh trung ương.1 Sinh lý trương TỰC CƠ.- 5 6 tk 9x HT HH HH re, 12 e0.3 Các phương pháp điều trị và phục hồi chức năng co cứng do TTTS.1 Nguyên tắc điỀu trị.2 Các phương pháp điều trị và phục hồi chức năng co cứng.4 Nghiên cứu điều trị co cứng bằng Phenol cho bệnh nhân tốn thương tủy sống trên thế giới và Việt Nam.1 Trên thế giới.--¿-22©++2E+2+EEE2EEE2EX2223122112712271121112212 221222 e2 36 IR VA/ Gái 0-11.2 CO MAU nghisn CU.3 Phuong phap chọn mẫu, phân nhóm bệnh nhân ngẫu nhiên. Các biến số và chỉ số nghiên cứu.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả PHCN ở nhóm đối tượng bệnh nhân TIghiÊn CỨU. -s- 5 191121 91 9199191 E1 19h Hà HT TH HT HH ch HH ve 46 2.3 Quy trình theo dõi bệnh nhân nghiên cứu .4 Kỹ thuật xác định vị (rÍ tiỀm: .-5- <5 5s se s se sesesEsSEsEseese 48 2.5 Quy trình kỹ thuật tiêm phenol 5Š '?%. o5 s5 e<se<ssesessesseseeseese 49 “h9 0 li.5 Các bước tiến hành:.6 Kỹ thuật tập luyện phục hồi chức năng: .1 Phương pháp ức chế co cứng của Bobath.

Các kỹ thuật phục hồi chức năng: .7 Phương pháp khống chế sai SỐ .--- «se sss+ssesseevssezsses 63 2.8 Công cụ thu thập số liệu.-- se -esss+ssEssevssevsezssezzseersser 63 2.9 Quản lý, xử lý và phân tích số liệu.10 Đạo đức nghiên CỨU. KÉT QUÁ NGHIÊN CỨU .1 Một số đặc điểm của hai nhóm bệnh nhân nghiên cứu .2 Kết quả phục hồi chức năng kết hợp tiêm phenol 5% ở bệnh nhân liệt cứng hai chỉ dưới do tốn thương tủy sống.3 Một số yếu tố ảnh hưởng đến kết quả phục hồi chức năng ở nhóm đối tượng nghiÊn CỨU .1 Đặc diễm của hai nhóm bệnh nhân nghiên cứu.2 Kết quả phục hồi chức năng kết hợp tiêm phenol 5% ở bệnh nhân liệt cứng hai chỉ dưới do tốn thương tủy sống.1 Thay đổi điểm MAS cơ khép .2 Thay đổi điểm MAS cơ sinh đôi 4.3 Thay đổi điểm MAS cơ đép.4 Rung giật tự phất.- --- HH HH HH Hàn nh Hàng net 99 4.5 Rung giật khi có kích thích.6 Thay đổi tầm vận động dạng - khép khớp háng.7 Thay đổi tầm vận động gấp - duỗi háng.8 Thay đổi tầm vận động gấp mu - gấp gan bàn chân.9 So sah mittc dO dau.10Đánh giá của bệnh nhân, người chăm sóc va bác sĩ.11Tac dụng phụ và kỹ thuật tiêm phenol .12Đánh giá khả năng di chuyên bằng thang điểm WISCI.13Đánh giá mức độ độc lập của bệnh nhân tôn thương tủy sống bằng thang h0) 0011197.3 Phân tích các yếu tố ảnh hướng đến két qua PHCN ở nhóm đối tượng NGHIEN CỨU .1 Ảnh hưởng đến điểm MAS cơ khép háng.2 Ảnh hưởng đến điểm MAS cơ sinh đôi 4. Ảnh hưởng đến điểm MAS cơ đép. Ảnh hưởng đến tầm vận động dạng - khép khớp háng 4.

Ảnh hưởng đến tầm vận động gấp - duỗi háng. Ảnh hưởng đến tầm vận động gấp mu - gấp gan bàn chân.7 Ảnh hưởng đến khả năng di chuyền. Ảnh hưởng đến khả năng độc lập của bệnh nhân. 120 DANH MỤC HÌNH ÁNH Hình 1.

Thần kinh tủy sống.--- 2-22 22 ©+£++£+EE££EEEtSEE+SEEetrxxrrrxerrke 3 Hình 1. Sơ đồ đường vận động bó tháp .------2¿©+¿++++c++z+zxe+rxz 5 Hình 1. Các vùng cảm ĐIắC. Mạch máu của tuỷ sống Hình 1.

Tén thuong thir phat, soi truce Axon mat Myelin Hình 1. Hội chtmg Brown - S€quard. eee ee ese eeeseeeeseeeeesseseeeeseeees Hình 1. Hội chứng tỦy tTƯỚC.

5 5 191 91k ng ng ren Hình 1. Hội chứng tuỷ trung tâm.- «5 x2 9v ng ren 11 Hình 1. Sơ đồ các hệ thống từ trung tâm trên tuỷ đi xuống ức chế và kích thích các phản xạ tuỷ'.-- cành ng HH ng gàng re 14 Hình 1. Các đường vận động đi xuống.--------¿©+2©2+++2cszz+csse2 15 Hình 1.

Cung phản xạ tuỷ sống Hình 1. Cung phản xạ căng cơ Hình 1. Các đường tủy sống hình thành co cứng. Đường đi xuống trên gai ở tủy sống - lưới.

Các vấn đề nảy sinh sau tôn thương thần kinh trung ương. Chiến lược điều trị co 1. Phân tử phenOlÌ.---- + + k1 31 1k1 919 9v 1 12 vn ren 29 Hình 1. Sự phá hủy dây thần kinh của phenol.

Tiêm Phenol phong bế thần kinh điều trị co cứng 33 Hình 1. Nẹp chỉnh hình.- s5 6 1121191 E1 912191 910 11111 ng ren 35 Hình 2. Thước đo tầm vận động khớp.---- 2-2 s2 x++x£+zxe+xxerxesrxezrs 45 Hình 2. Vị trí tiêm thần kinh bịt.

2-22 ©5¿©5e E£+EEeEEEtEEe+rkerresrxerrk 48 Hình 2. Vị trí tiêm thần kinh chày,.2-2-©22-5522EEEvEEe+Ekerreerkesrs 48 Hình 2. Máy kích thích điện và kim điện cực hai nòng. Vị trí tiêm thần kinh bịt và thần kinh chày.

Tap vận động có trở kháng. Tập lăn trở chống loét. Tap thay đổi tư thế từ nằm sang ngôi Hình 2. Tập thay đổi tư thế từ ngồi sang đứng.

61 DANH MUC BANG Bảng 1. So sánh cơ chế, thời gian tác dụng của Phenol và Botulinum - nhóm  TH c1 14H HH HT TH Hàn TT HH TT HH TH HH TH TH Họ TH TH nh ng rà 31 Bảng 2. Đánh giá trương lực cơ theo thang điểm MAS. Thang điểm đánh giá chung.----2-2¿©£©££2x++cxz+cxzsczscee Bảng 3.

Đặc điểm về tuổi. Phân loại mức độ tốn thương theo phân loại ASIA Bảng 3. Thời gian bị bệnh của nhóm bệnh nhân nghiên cứu Bảng 3. Thay đổi điểm MAS cơ khép.----2-©22¿©252+c+zt2zxcczxesrxerrrreee Bảng 3.

Thay đối điểm MAS cơ sinh đôi.-----2- s2 ©+z2cxe+cxzsczxcee Bảng 3. Thay đổi điểm MAS cơ đép.----©-2¿©2+¿22xe+2xet2Exrerkesrrrrrrscee 71 Bang 3. Rung giật tự phát. - s5 x91 vn ng ng ren 72 Bang 3.

Rung giật khi kích thích. Thay đổi tầm vận động dạng - khép khớp háng .Thay đôi tam van dong gap - duỗi háng .Thay đôi tầm vận động gấp mu - gấp gan bàn chân. So sánh trung bình điểm đau VSS. Đánh giá của bệnh nhân.

Đánh giá của người chăm SÓC. Đánh giá của bác Sỹ .- ng ghen 79 Bảng 3. Tác dụng phụ của Phenol 79 Bảng 3. Đánh giá khả năng di chuyên bằng thang điểm WISCI.

Đánh giá mức độ độc lập của bệnh nhân tôn thương tủy sống bằng thang điểm SCIM phiên bản IT. Các yếu tô ảnh hưởng đến điểm MAS cơ khép. Các yếu tô ảnh hưởng đến điểm MAS cơ sinh đôi. Các yếu tô ảnh hưởng đến điểm MAS cơ đép.

Các yếu tô ảnh hưởng đến TVĐ dạng - khép háng. Các yếu tô ảnh hưởng đến TVĐ gấp - duỗi háng. Các yếu tô ảnh hưởng đến TVĐ gấp mu - gấp gan bàn chân. Các yếu tô ảnh hưởng đến khả năng di chuyén (diém WISCI).

Các yếu tố ảnh hưởng đến mức độ độc lập (điểm SCIM). 89 DANH MỤC BIẾU DO Biểu đồ 3. Đặc điểm về giới tính.---- 2 se x2 EeEESEEeEEEEEEerrkerrrerkrrrk Biểu đồ 3. Đặc điểm về nghề nghiệp.

Nguyên nhân gây tồn thương tủy sống .-----¿-+- DAT VAN DE Tổn thương thần kinh trung ương (hội chứng bó tháp, hội chứng tế bào thần kinh vận động trên) như: tai biến mạch máu não, tổn thương tủy sống. thường để lại di chứng co cứng. Bệnh nhân tốn thương tủy sống (TTTS) liệt vận động có thể bị co cứng chỉ dưới chiếm tỷ lệ tương đối cao 65- 78% [1], [2]. Co cứng chỉ đưới ảnh hưởng đến vận động, tập luyện PHCN và gây khó khăn trong việc thực hiện các hoạt động sinh hoạt, chăm sóc hàng ngày (đặt thông tiểu, vệ sinh cá nhân, mặc quần áo, ngồi xe lăn.

Co cứng là nguyên nhân chính gây co rút, biến dạng khớp, giảm chức năng và tàn tật sau này. Trong chương trình phục hồi chức năng liệt hai chỉ đưới có co cứng do ton thương tủy sống, giải quyết co cứng là một bước quan trọng không thê thiếu trước khi tập luyện phục hồi vận động cũng như trước khi hướng dẫn các kỹ thuật chăm sóc hằng ngày cho bệnh nhân. Hiện nay có nhiều phương pháp điều trị co cứng. Các thuốc điều trị co cứng toàn thân không chỉ có tác dụng lên cơ bị co cứng mà còn có tác dụng lên các cơ bình thường do đó có thể làm yếu các cơ này, làm giảm hoặc mắt chức năng (ví dụ có thể gây khó thở do yếu cơ hô hấp, gây mắt khả năng ngồi do yếu cơ thân mình.

Ngoài ra tác dụng của đường uống thường giảm khi dùng kéo dài, sự dung nạp thuốc xuất hiện sau một vài tháng điều trị vì vậy phải tăng liều là bắt buộc để đảm bảo hiệu quả trên lâm sàng dẫn tới tăng nguy cơ tác dụng phụ. Những năm gần đây phương pháp điều trị co cứng tại chỗ bằng độc tố Botulinum nhóm A đã được sử dụng trên thế giới và Việt nam, là một phương pháp hiệu quả, có tác dụng chọn lọc các cơ bị co cứng. Tuy nhiên giá thành còn cao đối với bệnh nhân đặc biệt ở những nước nghẻo, đang phát triển như Việt nam. Từ năm 1964 tiêm phong bế thần kinh bằng phenol pha loãng đề điều trị co cứng trong phục hồi chức năng do tốn thương thần kinh trung ương đã được Khalili [3] sử dụng trên nhiều nhóm bệnh nhân khác nhau như: tai biến mạch máu não, TTTS, chấn thương sọ não, bại não.

Đến nay phenol vẫn được các thầy thuốc lâm sảng sử dụng đề điều trị co cứng ở các nước như Hoa kỳ, Úc, Nhật bản, , Hàn quốc, Thái lan, .