Luận án tiến sĩ nghiên cứu hệ thống tài khoản kế toán áp dụng trong các doanh ng

iii LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan Luận án “Nghiên cứu hệ thống tài khoản kế toán áp dụng trong các doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh ở Việt Nam” do tự tôi nghiên cứu và hoàn thành, các số liệu và tài liệu trung thực. Nếu có gì sai tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm. Tác giả Luận án Nguyễn Thị Bình Yến iv MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam ñoan Mục lục Danh mục các chữ viết tắt Danh mục sơ ñồ và bảng LỜI MỞ ðẦU. Lý do chọn ñề tài.

Mục tiêu nghiên cứu. ðối tượng và phạm vi nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Những ñóng góp mới của ñề tài. Kết cấu của ñề tài.14 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ HỆ THỐNG TÀI KHOẢN KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP.14 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .27 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÀI KHOẢN KẾ TOÁN VÀ HỆ THỐNG TÀI KHOẢN KẾ TOÁN ÁP DỤNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT - KINH DOANH. Kế toán, khuôn khổ pháp luật và các quy ñịnh về kế toán doanh nghiệp. Mô hình kế toán.

Khuôn khổ pháp luật và các quy ñịnh về kế toán doanh nghiệp. Tài khoản kế toán và hệ thống tài khoản kế toán trong doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh. Tài khoản kế toán. Hệ thống tài khoản kế toán trong doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh.

Nguyên tắc, yêu cầu và nội dung phản ánh của hệ thống tài khoản kế toán trong doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh. Kinh nghiệm xây dựng và hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh của các nước trên thế giới và bài học kinh nghiệm áp dụng cho Việt Nam. Kinh nghiệm của các nước trên thế giới. Bài học kinh nghiệm áp dụng cho Việt Nam.53 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 .55 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ HỆ THỐNG TÀI KHOẢN KẾ TOÁN HIỆN HÀNH ÁP DỤNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT - KINH DOANH Ở VIỆT NAM.

Quá trình hình thành và phát triển hệ thống tài khoản kế toán áp dụng trong các doanh nghiệp sản xuất-kinh doanh ở Việt Nam. Giai ñoạn từ năm 1954 ñến năm 1995. Giai ñoạn từ năm 1995 ñến tháng 3/2006. Giai ñoạn từ tháng 3/2006 ñến nay.

Thực trạng hệ thống tài khoản kế toán hiện hành áp dụng trong các doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh ở Việt Nam. Về ñối tượng vận dụng. Về số lượng, mã hiệu và tên gọi tài khoản. Về khả năng cung cấp thông tin.

Về nội dung phản ánh. Về khả năng vận dụng. Về ñộ linh hoạt của hệ thống tài khoản .78 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 .82 THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ ðỀ XUẤT GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG TÀI KHOẢN KẾ TOÁN HIỆN HÀNH ÁP DỤNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT –KINH DOANH Ở VIỆT NAM. Thảo luận kết quả nghiên cứu về hệ thống tài khoản kế toán hiện hành áp dụng trong các doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh ở Việt Nam.

Về quy ñịnh của chế ñộ kế toán. Về tình hình vận dụng hệ thống tài khoản kế toán tại các doanh nghiệp. Về quan ñiểm hoàn thiện và xây dựng hệ thống tài khoản kế toán doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh mới. Giải pháp xây dựng và hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán hiện hành áp dụng trong các doanh nghiệp sản xuất – kinh doanh ở Việt Nam.

Thống nhất loại và nhóm tài khoản. Xây dựng và hoàn thiện các tài khoản loại 1 "Tài sản ngắn hạn". Xây dựng và hoàn thiện các tài khoản loại 2 "Tài sản dài hạn". Xây dựng và hoàn thiện các tài khoản loại 3 “Nợ phải trả”.

Xây dựng và hoàn thiện các tài khoản loại 4 "Nguồn vốn chủ sở hữu". Xây dựng và hoàn thiện các tài khoản loại 5 “Doanh thu và thu nhập khác”. Xây dựng và hoàn thiện các tài khoản loại 6 “Chi phí hoạt ñộng”. Xây dựng và hoàn thiện các tài khoản loại 7 “Kết quả hoạt ñộng”.

Loại bỏ các tài khoản ngoài bảng cân ñối kế toán. ðiều kiện thực hiện giải pháp hoàn thiện hệ thống tài khoản kế toán hiện hành áp dụng trong các doanh nghiệp sản xuất – kinh doanh ở Việt Nam. Về phía Nhà nước và các cơ quan quản lý Nhà nước. Về phía các doanh nghiệp .142 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 .143 KẾT LUẬN CHUNG.144 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ.147 DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO.155 vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT BCðKT Bảng cân ñối kế toán BCTC Báo cáo tài chính BCLCTT Báo cáo lưu chuyển tiền tệ CðKT Chế ñộ kế toán CMKT Chuẩn mực kế toán CNH-HðH Công nghiệp hóa- Hiện ñại hóa GTGT Giá trị gia tăng KKðK Kiểm kê ñịnh kỳ KKTX Kê khai thường xuyên KQHðKD Kết quả hoạt ñộng kinh doanh NSNN Ngân sách Nhà nước SXKD Sản xuất kinh doanh TKKT Tài khoản kế toán TK Tài khoản TNDN Thu nhập doanh nghiệp TNHH Trách nhiệm hữu hạn TP Trái phiếu TSCð Tài sản cố ñịnh XDCB Xây dựng cơ bản XHCN Xã hội chủ nghĩa vii DANH MỤC BẢNG Trang Bảng 3.1 Danh mục các loại tài khoản kế toán ban hành theo 57 Quyết ñịnh số 425-TC/CðKT năm 1970 Bảng 3.2 Danh mục 9 loại tài khoản kế toán ban hành theo Quyết 59 ñịnh số 212-TC/CðKT năm 1989 Bảng 3.3 Danh mục 9 loại tài khoản kế toán ban hành theo Quyết 61 ñịnh số 1141-TC/CðKT năm 1995 Bảng 3.4 Danh mục 9 loại TKKT ban hành theo Quyết ñịnh số 64 15/2006/Qð - BTC ngày 20/3/2006 DANH MỤC BIỂU ðỒ Biểu ñồ 3.1 Phân loại doanh nghiệp ñã khảo sát theo tiêu chí sở hữu 67 và thành phần kinh tế Biểu ñồ 3.2 Phân loại doanh nghiệp ñã khảo sát quy mô vốn 67 Biểu ñồ 3.3 Chế ñộ kế toán áp dụng tại nhóm doanh nghiệp khác ñã 68 khảo sát có quy mô nhỏ và vừa 1 LỜI MỞ ðẦU 1.

Lý do chọn ñề tài Hệ thống kế toán là một bộ phận cấu thành quan trọng của hệ thống công cụ quản lý kinh tế - tài chính, có vai trò tích cực phục vụ cho việc quản lý, ñiều hành và kiểm soát các hoạt ñộng kinh tế. Với xu hướng hội nhập kinh tế thế giới và khu vực, ñòi hỏi hệ thống kế toán doanh nghiệp cần thiết phải ñược hoàn thiện một cách ñồng bộ và phù hợp trong việc cung cấp thông tin nhằm ñáp ứng những yêu cầu quản lý mới. Hệ thống kế toán doanh nghiệp có nhiều nội dung, trong ñó hệ thống tài khoản kế toán (TKKT) là nội dung quan trọng, có liên quan và có ảnh hưởng quyết ñịnh ñến tất cả các nội dung còn lại của hệ thống kế toán doanh nghiệp ñó. Thông qua hệ thống TKKT doanh nghiệp, kế toán tiến hành phân loại, phản ánh, ghi chép và xử lý các nghiệp vụ kinh tế phát sinh rõ ràng, kịp thời và ñầy ñủ.

Từ ñó giúp cho việc cung cấp, kiểm tra và phân tích ñầy ñủ các thông tin về các nghiệp vụ kinh tế phát sinh theo yêu cầu quản trị doanh nghiệp, nhằm giúp ban lãnh ñạo doanh nghiệp ñưa ra các quyết ñịnh kinh tế và ñiều hành quản lý kịp thời. ðồng thời, thông qua hệ thống TKKT doanh nghiệp, kế toán tiến hành thu thập các thông tin cần thiết làm cơ sở cho việc lập và trình bày báo cáo tài chính (BCTC), sẽ là căn cứ ñáng tin cậy ñể các nhà quản lý ñánh giá ñúng tình trạng tình hình tài chính, dự báo ñược nhu cầu tài chính trong tương lai của doanh nghiệp. Vì vậy, hệ thống TKKT ñóng vai trò quan trọng trong việc quyết ñịnh chất lượng, thông tin kế toán cũng như chất lượng công tác kế toán. Do vậy, trong quá trình hoàn thiện hệ thống kế toán doanh nghiệp thì yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hệ thống TKKT doanh nghiệp ñược ñặt lên hàng ñầu.

Ở phần lớn các nước ñã và ñang phát triển (trừ các nước Pháp, Tiệp Khắc, Nga, …), Nhà nước không quy ñịnh hệ thống TKKT ñể doanh nghiệp phải áp dụng thống nhất. Ở các nước này, Nhà nước thường ban hành Luật Kế toán, các văn bản hướng dẫn Luật Kế toán và các chuẩn mực kế toán (CMKT). Các doanh nghiệp phải tự thiết kế và thực hiện hệ thống TKKT cho phù hợp với ñặc ñiểm kinh doanh và yêu cầu quản lý ñể có thể cung cấp ñầy ñủ thông tin cho ñiều hành, quản lý của 2 doanh nghiệp (theo yêu cầu của kế toán quản trị) và có ñủ thông tin cho việc lập và trình bày BCTC (theo yêu cầu của Luật Kế toán, CMKT). Có những nước như Mỹ, Singapore, Malaixia, các nước thuộc khối Liên minh Châu Âu (EU),… CMKT không phải do cơ quan Nhà nước ban hành mà do các tổ chức nghề nghiệp về kế toán, kiểm toán ban hành.

Theo quy ñịnh của EU, tất cả các doanh nghiệp là ñơn vị có lợi ích công chúng như công ty niêm yết, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp bảo hiểm bắt buộc phải áp dụng các CMKT quốc tế. ðồng thời, ở các nước phát triển, hoạt ñộng nghề nghiệp kế toán rất phát triển do các doanh nghiệp (ñặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa) có nhu cầu ñược cung cấp dịch vụ kế toán như ghi sổ và lập BCTC ngày càng tăng ñể tiết kiệm chi phí và ñảm bảo chất lượng của BCTC. Các tổ chức, cá nhân phải ñủ ñiều kiện hành nghề chuyên nghiệp mới ñược cung cấp dịch vụ ghi sổ và lập BCTC. Các tập ñoàn lớn trên thế giới ñều thuê các hãng phần mềm quốc tế xây dựng phần mềm kế toán ñể áp dụng thống nhất ở công ty mẹ và các công ty con trong tập ñoàn cho phù hợp với ñặc thù kinh doanh của từng lĩnh vực.

Với tình hình trên, trên thế giới chưa có các ñề tài, các nghiên cứu về hệ thống TKKT. Ở Việt Nam, qua các thời kỳ, Bộ Tài chính ñã có rất nhiều cố gắng trong việc nghiên cứu và ñã xây dựng ñược hệ thống TKKT áp dụng cho các doanh nghiệp. ðây là cơ sở pháp lý ñể hướng dẫn và triển khai Chế ñộ kế toán (CðKT) trong các doanh nghiệp ñể thực hiện tốt công tác kế toán. Mặc dù hệ thống TKKT ñang áp dụng cho các doanh nghiệp sản xuất – kinh doanh (SXKD) hiện nay ở nước ta ñã có nhiều sửa ñổi, cải tiến nhưng vẫn chưa thực sự phù hợp ñể ñáp ứng ñược yêu cầu ñổi mới của nền kinh tế và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Hệ thống TKKT áp dụng trong các doanh nghiệp SXKD hiện hành còn quá phức tạp, còn mang tính khuôn mẫu, cứng nhắc, chưa phát huy ñược tính chủ ñộng, sáng tạo của các doanh nghiệp.