Luận án: Kỹ thuật gây khạc đờm chẩn đoán lao phổi AFB âm tính - ĐH Y Hà Nội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN MINH SANG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ GIÁ TRỊ CỦA KỸ THUẬT GÂY KHẠC ĐỜM TRONG CHẨN ĐOÁN LAO PHỔI AFB ÂM TÍNH LUẤN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC HÀ NỘI – 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI NGUYỄN MINH SANG NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG VÀ GIÁ TRỊ CỦA KỸ THUẬT GÂY KHẠC ĐỜM TRONG CHẨN ĐOÁN LAO PHỔI AFB ÂM TÍNH Chuyên ngành: Nội Hô hấp Mã số: 9720107 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Y HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. Phan Thu Phương HÀ NỘI – 2022 LỜI CẢM ƠN Trước hết, tôi xin bày lỏ lòng biết ơn, kính trọng từ đáy lòng mình tới tất cả các bệnh nhân, những người đã giúp tôi trưởng thành trong chuyên môn, đặc biệt những bệnh nhân đã tham gia trực tiếp, nhiệt tình giúp đỡ và ủng hộ tôi trong nghiên cứu này. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS. Phan Thu Phương, Giám đốc Trung Tâm Hô Hấp- Bệnh Viện Bạch Mai, Phó trưởng Bộ môn Nội Tổng Hợp – Trường Đại học Y Hà Nội, người Thầy đã hết lòng hướng dẫn, tận tình chỉ bảo, dìu dắt tôi trong quá trình học tập và thực hiện nghiên cứu này.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô, anh chị em đồng nghiệp trong Khoa Hô hấp và Dị ứng- Bệnh viện Hữu Nghị, Trung Tâm Hô hấp – Bệnh viện Bạch Mai, Trường ĐH Y Hà Nội đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi thực hiện nghiên cứu và báo cáo kết quả. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau Đại học Trường Đại Học Y Hà Nội, Ban Giám đốc Bệnh viện Hữu Nghị, Lãnh đạo Khoa Hô hấp & Di ứng- Bệnh viện Hữu Nghị, Lãnh đạo Trung Tâm Hô hấp – Bệnh viện Bạch Mai đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quãng thời gian học tập và thực hiện nghiên cứu. Tôi luôn ghi nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục của Cha, Mẹ và xin cảm ơn sự ủng hộ, động viên, giúp đỡ của gia đình hai bên nội ngoại. Đặc biệt, tôi xin cảm ơn vợ và hai con yêu luôn là điểm tựa vững chắc cho tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Hà Nội, ngày 30 tháng 8 năm 2022 Nguyễn Minh Sang LỜI CAM ĐOAN Tôi là Nguyễn Minh Sang nghiên cứu sinh khóa 35 Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành Nội Hô hấp, xin cam đoan: 1. Đây là luận án do bản thân tôi trực tiếp thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Phan Thu Phương. Công trình này không trùng lặp với bất kỳ nghiên cứu nào khác đã được công bố tại Việt Nam 3.

Các số liệu và thông tin trong nghiên cứu là hoàn toàn chính xác, trung thực và khách quan, đã được xác nhận và chấp thuận của cơ sở nơi nghiên cứu. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về những cam kết này. Hà Nội, ngày 30 tháng 8 năm 2022 Người viết cam đoan Nguyễn Minh Sang DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT AFB Acid Fast Bacilii (trực khuẩn kháng cồn kháng axit) BK Bacille de Kock (trực khuẩn Kock) BMI Body mass index (chỉ số khối cơ thể) CI Confidence Interval (Khoảng tin cậy) CLVT Cắt lớp vi tính CTCLQG Chương trình chống lao quốc gia CLVT Cắt lớp vi tính COPD Chronic Obstructive Pulmonary Disease (Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính) DNA Deoxyribonucleic acid FEV1 Forced expiratory volume in 1 second (thể tích thở ra tối đa trong giây đầu tiên) GKĐ Gây khạc đờm HIV Human immunodeficiency virus (vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người) MDR –TB: Multidrugs resistant – tuberlucosis (lao đa kháng thuốc) MTB Mycobacterium tuberculosis (vi khuẩn lao) MGIT Mycobacteria Grow Indicator Tuber (Nuôi cấy vi khuẩn lao trong ống chỉ thị) NPV Negative Possibility Value (Giá trị dự đoán âm tính) NSPQ Nội soi phế quản OR Odds ratio (tỷ số chênh) PPV Positive Possibility Value (Giá trị dự đoán dương tính) RIF Rifampicin Se Sensitivity (Độ nhạy) Sp Specificity (Độ đặc hiệu) TCYTTG: Tổ chức Y tế thế giới Xpert MTB/RIF Gene Xpert MTB/RIF (Xét nghiệm chẩn đoán vi khuẩn M. tuberculosis và đột biến kháng rifampicin) (+) Dương tính (-) Âm tính MỤC LỤC ĐẶT VẤN ĐỀ.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Tình hình dịch tễ bệnh lao trên thế giới và Việt Nam. Tình hình bệnh lao trên thế giới. Tình hình bệnh lao ở Việt Nam.

Đặc điểm của lao phổi AFB âm tính. Tình hình lao phổi AFB âm tính ở Việt Nam và trên thế giới. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng lao phổi AFB âm tính. Chẩn đoán lao phổi AFB âm tính.

Kỹ thuật GKĐ và tình hình nghiên cứu về kỹ thuật GKĐ trong chẩn đoán lao phổi AFB âm tính. Tổng quan về kỹ thuật gây khạc đờm. Ứng dụng kỹ thuật GKĐ trong các bệnh lý hô hấp không lao. Kỹ thuật GKĐ ứng dụng trong chẩn đoán lao phổi AFB âm tính 32 CHƯƠNG 2.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng, thời gian, địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Chọn mẫu nghiên cứu. Các bước tiến hành nghiên cứu. Quy trình kỹ thuật lấy bệnh phẩm sử dụng trong nghiên cứu.

GKĐ bằng khí dung natriclorua ưu trương. Nội soi phế quản ống mềm. Các biến số nghiên cứu, các kỹ thuật thực hiện, đánh giá kết quả. Các thông tin dịch tễ học.

Các thông tin triệu chứng lâm sàng. Các xét nghiệm cận lâm sàng. Xử lý số liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu. Tuổi và giới. Chẩn đoán cuối cùng. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của lao phổi AFB âm tính.

Kết quả chẩn đoán lao phổi AFB âm tính. Đặc điểm lâm sàng của lao phổi AFB âm tính. Đặc điểm cận lâm sàng của lao phổi AFB âm tính. Phân tích đơn biến một số yếu tố liên quan chẩn đoán lao phổi AFB âm tính.

Giá trị của các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng trong chẩn đoán lao phổi AFB âm tính. Kỹ thuật GKĐ trong chẩn đoán lao phổi AFB (-). Kết quả xét nghiệm bệnh phẩm GKĐ. Giá trị chẩn đoán lao phổi AFB âm tính của bệnh phẩm GKĐ.

So sánh kết quả GKĐ và NSPQ trong chẩn đoán lao phổi. Đặc điểm của kỹ thuật gây khạc đờm. Đặc điểm chung của nhóm bệnh nhân nghiên cứu. Phân bố bệnh nhân theo giới.

Phân bố bệnh nhân theo tuổi. Phân bố bệnh nhân theo nghề nghiệp, địa dư. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh nhân lao phổi AFB âm tính. Đặc điểm lâm sàng.

Đặc điểm cận lâm sàng. Giá trị chẩn đoán triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng. Giá trị của kỹ thuật GKĐ trong chẩn đoán lao phổi. Xét nghiệm nhuộm soi trực tiếp tìm AFB từ bệnh phẩm gây khạc đờm.

Giá trị của kỹ thuật GKĐ trong chẩn đoán lao phổi AFB (-). Các đặc điểm của kỹ thuật gây khạc đờm. 130 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI ĐÃ CÔNG BỐ TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Tình hình dịch tễ bệnh lao tại Việt nam 2018 theo.

Đặc điểm của lao phổi AFB (-) trong các quần thể HIV (-) và HIV (+) theo R. Ưu nhược điểm của các phương pháp lấy bệnh phẩm. Phân bố kích thước hạt khí dung với các máy khí dung siêu âm khác nhau, theo Stefan K. Tỷ lệ GKĐ thành công bằng máy khí dung siêu âm với các nồng độ muối khác nhau theo Popov T.

Bảng công thức tính giá trị chẩn đoán. Tuổi và giới của nhóm bệnh nhân nghiên cứu. Nghề nghiệp của nhóm bệnh nhân nghiên cứu. Nơi sống của nhóm bệnh nhân nghiên cứu.

Kết quả chẩn đoán cuối cùng. Kết quả chẩn đoán lao phổi AFB (-). Một số yếu tố nguy cơ của bệnh nhân lao phổi AFB (-) so sánh với bệnh nhân không mắc lao phổi. Tiền sử bệnh của bệnh nhân lao phổi so sánh với bệnh nhân không mắc lao phổi.

Triệu chứng toàn thân của bệnh nhân lao phổi AFB (-) so sánh với bệnh nhân không mắc lao phổi. Triệu chứng cơ năng, thực thể của bệnh nhân lao phổi AFB (-) so sánh với bệnh nhân không mắc lao. Giá trị trung bình các chỉ số huyết học của bệnh nhân lao phổi AFB (-) so sánh với bệnh nhân không mắc lao phổi. Phân loại thiếu máu theo lượng hemoglobin của bệnh nhân lao phổi AFB (-) so sánh với bệnh nhân không mắc lao phổi.

Số lượng bạch cầu của bệnh nhân lao phổi AFB (-) so sánh với bệnh nhân không mắc lao phổi. Phản ứng Mantoux của bệnh nhân lao phổi AFB (-) so sánh với bệnh nhân không mắc lao phổi. Đặc điểm tổn thương X quang phổi của bệnh nhân lao phổi AFB (-) so sánh không mắc lao phổi. Đặc điểm tổn thương CLVT của bệnh nhân lao phổi AFB (-)so sánh với bệnh nhân không mắc lao phổi.

Phân tích đơn biến các đặc điểm về tuổi, giới, BMI và kết quả chẩn đoán lao phổi AFB (-). Phân tích đơn biến một số yếu tố nguy cơ, tiền sử bệnh và kết quả chẩn đoán lao phổi AFB (-). Phân tích đơn biến một số triệu chứng lâm sàng và kết quả chẩn đoán lao phổi AFB (-). Phân tích đơn biến một số đặc điểm X quang và kết quả chẩn đoán lao phổi AFB (-).

Phân tích đơn biến một số đặc điểm tổn thương CLVT ngực và kết quả chẩn đoán lao phổi AFB (-). Phân tích đơn biến kết quả phản ứng Mantoux và kết quả chẩn đoán lao phổi AFB (-). Giá trị một số đặc điểm về tiền sử, yếu tố nguy cơ, triệu chứng lâm sàng trong chẩn đoán lao phổi AFB (-). Giá trị của phản ứng Mantoux trong chẩn đoán lao phổi AFB (-).

Giá trị của các tổn thương X quang trong chẩn đoán lao phổi AFB (-). Giá trị của các tổn thương trên CLVT ngực trong chẩn đoán lao phổi AFB (-). Giá trị các của các tổ hợp triệu chứng lâm sàng, tổn thương CLVT ngực trong chẩn đoán lao phổi AFB (-). Kết quả xét nghiệm AFB bệnh phẩm GKĐ.

Kết qủa xét nghiệm Xpert MTB/RIF bệnh phẩm GKĐ của bệnh nhân nghi lao AFB (-). Kết quả nuôi cấy MGIT bệnh phẩm GKĐ của bệnh nhân nghi lao AFB (-). Độ nhạy, độ đặc hiệu của Xpert MTB/ RIF bệnh phẩm GKĐ trong chẩn đoán lao phổi AFB (-) .