Luận án tiến sĩ nghiên cứu chữ nôm tự tạo trong văn bản giải âm truyền kỳ mạn lụ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------- NHIẾP TÂN ( Nie Bin ) NGHIÊN CỨU CHỮ NÔM TỰ TẠO TRONG VĂN BẢN GIẢI ÂM TRUYỀN KỲ MẠN LỤC LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC Hà Nội - 2012 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------- NHIẾP TÂN ( Nie Bin ) NGHIÊN CỨU CHỮ NÔM TỰ TẠO TRONG VĂN BẢN GIẢI ÂM TRUYỀN KỲ MẠN LỤC Chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ Mã số: 62.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS. Nguyễn Quang Hồng Hà Nội – 2012 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cảm ơn Lời cam đoan Mục lục Danh mục các ký hiệu viết tắt Danh mục các bảng biểu MỞ ĐẦU…………………………………………………………………………………. Lý do chọn đề tài ……………………………………………………………………. Lịch sử vấn đề nghiên cứu………………………………………………….1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu chữ Nôm tự tạo…………………………………….2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu văn bản giải âm Truyền kỳ mạn lục……………………………………….

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu…………………………………………………. Phương pháp nghiên cứu…………………………………………………. Một số khái niệm và thuật ngữ sử dụng trong luận án…………………. Đóng góp của luận án………………………………………………….

Cấu trúc của luận án………………………………………………….10 Chương 1: TỔNG QUAN VỀ CHỮ NÔM VÀ VĂN BẢN TÂN BIÊN TRUYỀN KỲ MẠN LỤC ……………………………………………….1 Định nghĩa chữ Nôm……………………………………….2 Tình hình nghiên cứu chữ Nôm…………………………………….1 Tình hình nghiên cứu chữ Nôm ở Việt Nam……………….2 Tình hình nghiên cứu chữ Nôm ở các nước khác …………….3 Chữ Nôm mượn Hán và chữ Nôm tự tạo………………………………………….4 Văn bản Tân biên truyền kỳ mạn lục………………………………….23 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Tiểu kết Chương 1……………………………………………….28 Chương 2: LÝ THUYẾT VĂN TỰ HỌC VÀ CHỮ NÔM TỰ TẠO TRONG VĂN BẢN GIẢI ÂM TRUYỀN KỲ MẠN LỤC…………………………………………………….1 Cơ sở lý thuyết về văn tự học……………………………………….1 Khái niệm cơ bản về văn tự học……………………………….1 Định nghĩa văn tự học……………………………….2 Cộng đồng văn tự và loại hình văn tự……………….2 Lý thuyết cơ bản về Hán tự học…………………………….1 Khái lược về Hán tự học…………………………….2 Tính chất của chữ Hán……………………………….3 Thuyết “Lục thư”六书说 và thuyết “Tam thư”三书说………….2 Phân định chữ Nôm mượn Hán và chữ Nôm tự tạo……………….1 Phân định chữ Nôm tự tạo trùng hình với chữ Hán………….2 Phân định một số chữ Nôm với dạng viết tắt……………….3 Khái lược về tình hình chữ Nôm tự tạo trong văn bản giải âm Truyền kỳ mạn lục………………………………………………………………………………….4 Cấu trúc chức năng và cấu trúc hình thể của chữ Nôm…………………….5 Tiểu kết Chương 2…………………………………………………………….53 Chương 3: NGHIÊN CỨU CHỮ NÔM TỰ TẠO TRONG VĂN BẢN GIẢI ÂM TRUYỀN KỲ MẠN LỤC TỪ GÓC NHÌN CẤU TRÚC CHỨC NĂNG……………………………………………………………….1 Số liệu về chữ Nôm tự tạo xét theo cấu trúc chức năng của chúng………….1 Phân loại chữ Nôm tự tạo theo cấu trúc chức năng…………………….2 Mấy điều cần chú ý……………………………………………………….3 Thống kê tỷ lệ các loại chữ……………………………………………….2 Chữ hội âm………………………………………………………………………….67 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Chữ hội âm đẳng lập………………………………………………………….2 Chữ hội âm chính phụ……………………………………………………….1 Phân loại chữ hội âm chính phụ với thành tố phụ khác nhau…….2 Chức năng của các thành tố phụ…………………………………….1 Chữ hội ý đẳng lập…………………………………………………………….2 Chữ hội ý chính phụ………………………………………………………….4 Chữ hình thanh…………………………………………………………………….1 Chữ hình thanh đẳng lập…………………………………………………….1 Phân loại chữ hình thanh đẳng lập………………………………….2 Một số chữ có cấu trúc đặc biệt…………………………………….2 Chữ hình thanh chính phụ………………………………………………….1 Phân loại chữ hình thanh chính phụ…………………………….2 Một số chữ có cấu trúc đặc biệt………………………………….1 Chữ đơn lấy âm………………………………………………………….2 Chữ đơn lấy nghĩa……………………………………………………….6 Khảo sát bộ thủ được sử dụng trong chữ Nôm tự tạo của văn bản………….1 Tình hình sử dụng bộ thủ……………………………………………….2 Chức năng của bộ thủ…………………………………………………….1 Chức năng thể hiện nghĩa “xác chỉ” của chữ…………………….2 Chức năng thể hiện nghĩa “phạm trù” hoặc “trường nghĩa” của chữ.7 Khảo sát một số hiện tượng về tương quan giữa chữ Nôm với ngữ tố mà nó thể hiện trong các loại chữ……………………………………………….1 Hiện tượng một âm có nhiều dạng chữ ghi…………………….1 Hiện tượng dị thể………………………………………….2 Hiện tượng khác hình đồng âm khác nghĩa……………….………134 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Hiện tượng dùng một dạng chữ ghi nhiều âm……………………….1 Về mặt âm đọc…………………………………….2 Về mặt ý nghĩa…………………………………….3 Hiện tượng chuyển dụng chữ Nôm……………………….1 Chuyển dụng chữ Nôm làm chữ Nôm mới……….2 Chuyển dụng chữ Nôm làm thành tố tạo chữ…….4 Hiện tượng một dạng chữ có khi là chữ Nôm mượn Hán, có khi lại là chữ Nôm tự tạo.5 Hiện tượng viết nhầm, khắc nhầm…………………………….6 Hiện tượng mượn dùng cùng một chữ Hán làm thành tố biểu ý trong các từ láy song tiết.7 Hiện tượng cùng một chữ Hán đảm nhiệm chức năng khác nhau….8 Tiểu kết Chương 3………………………………………………….148 Chương 4: NGHIÊN CỨU CHỮ NÔM TỰ TẠO TRONG VĂN BẢN GIẢI ÂM TRUYỀN KỲ MẠN LỤC TỪ GÓC NHÌN CẤU TRÚC HÌNH THỂ………………………………………………….1 Số liệu về chữ Nôm tự tạo xét theo cấu trúc hình thể của chúng…….1 Phân loại chữ Nôm tự tạo theo cấu trúc hình thể……….2 Thống kê tỷ lệ của các loại chữ………………………….2 Chữ có cấu trúc trái phải ………………………………….1 Cấu trúc trái phải được thể hiện trong chữ hội âm…….2 Cấu trúc trái phải được thể hiện trong chữ hội ý……….3 Cấu trúc trái phải được thể hiện trong chữ hình thanh….3 Chữ có cấu trúc trên dưới ………………………………….1 Cấu trúc trên dưới được thể hiện trong chữ hội âm….2 Cấu trúc trên dưới được thể hiện trong chữ hội ý…….3 Cấu trúc trên dưới được thể hiện trong chữ hình thanh.161 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.4 Chữ có cấu trúc bao dưới ………………………………….1 Cấu trúc bao dưới được thể hiện trong chữ hội âm….2 Cấu trúc bao dưới được thể hiện trong chữ hội ý……….3 Cấu trúc bao dưới được thể hiện trong chữ hình thanh……….5 Chữ có cấu trúc bao trên …………………………………. Chữ có cấu trúc bọc trên ………………………………….7 Chữ có cấu trúc đơn thể………………………………….8 Vị trí của bộ thủ……………………………………………….9 Hiện tượng viết tắt…………………………………………….1 Viết tắt cả chữ…………………………………………….2 Viết tắt các thành tố tạo chữ…………………………….1 Viết tắt thành tố biểu âm……………………….2 Viết tắt thành tố biểu ý…………………………….3 Viết tắt cả thành tố biểu âm lẫn thành tố biểu ý….10 Hiện tượng biến thể…………………………………………….1 Biến thể do chuyển dịch vị trí các thành tố mà tạo ra….2 Biến thể do viết tắt mà tạo ra…………………………….11 Tiểu kết Chương 4…………………………………………….185 * DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN………………………………………….193 * TÀI LIỆU THAM KHẢO…………………………….194 * PHỤ LỤC - Phụ lục 1: Chữ Nôm tự tạo trong bản giải âm TKML.201 -Phụ lục 2: Tình hình sử dụng bộ thủ ở chữ Nôm tự tạo trong bản giải âm TKML………………………………………….249 - Phụ lục 3: Tình hình chữ Nôm dị thể trong bản giải âm TKML.253 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phụ lục 4: Tình hình chữ Nôm khác hình đồng âm khác nghĩa trong bản giải âm TKML……………………………….256 -Phụ lục 5: Tình hình dùng một dạng chữ ghi nhiều âm trong bản giải âm TKML …………………………….260 - Phụ lục 6: Tình hình chuyển dụng chữ Nôm trong bản giải âm TKML.265 - Phụ lục 7: Tình hình viết tắt trong bản giải âm TKML.266 - Phụ lục 8: Tình hình biến thể trong bản giải âm TKML.270 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT 1. Bản giải âm TKML: Bản dịch chữ Nôm trong sách Tân biên Truyền kỳ mạn lục tăng bổ giải âm tập chú ( được sử dụng trong luận án). Hạng: Hạng Vương từ ký.

(Truyện thứ 1 trong QI sách TKML) Khoái: Khoái Châu nghĩa phụ truyện. (Truyện thứ 2 trong QI sách TKML) Mộc: Mộc miên thụ truyện. (Truyện thứ 3 trong QI sách TKML) Trà: Trà Đồng giáng đán lục. (Truyện thứ 4 trong QI sách TKML) Tây: Tây viên kỳ ngộ ký.

(Truyện thứ 5 trong QI sách TKML) Long: Long Đình đối tụng lục. (Truyện thứ 1 trong QII sách TKML) Đào: Đào thị nghiệp oan ký. (Truyện thứ 2 trong QII sách TKML) Tản: Tản viên từ phán sự lục. (Truyện thứ 3 trong QII sách TKML) Từ: Từ Thức tiên hôn lục.

(Truyện thứ 4 trong QII sách TKML) Phạm: Phạm Tử Hư du Thiên Tào lục. (Truyện thứ 5 trong QII sách TKML) Xương: Xương Giang yêu quái lục. (Truyện thứ 1 trong QIII sách TKML) Na: Na Sơn tiều đối lục. (Truyện thứ 2 trong QIII sách TKML) Đông: Đông Triều phế tự lục.

(Truyện thứ 3 trong QIII sách TKML) Thúy: Thúy Tiêu truyện. (Truyện thứ 4 trong QIII sách TKML) Đà: Đà Giang dạ ẩm ký. (Truyện thứ 5 trong QIII sách TKML) Nam: Nam Xương nữ tử truyện. (Truyện thứ 1 trong QIV sách TKML) Lý: Lý tướng quân truyện.

(Truyện thứ 2 trong QIV sách TKML) Lệ: Lệ Nương truyện. (Truyện thứ 3 trong QIV sách TKML) Kim: Kim Hoa thi thoại ký. (Truyện thứ 4 trong QIV sách TKML) Dạ: Dạ Xoa bộ soái ký. Phật thuyết: Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh 4.

QI: Quyển I; QII: Quyển II; QIII: Quyển III; QIV: Quyển IV 5. Tân biên TKML: Tân biên truyền kỳ mạn lục tăng bổ giải âm tập chú. TKML: Truyền kỳ mạn lục. vt: viết tắt; >, < : trỏ sự diễn biến.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2.1 Lượt chữ Nôm tự tạo trong 20 truyện của bản giải âm TKML.1 Mô hình cấu trúc chữ Nôm tự tạo (theo Nguyễn Tài Cẩn & N.2 Mô hình cấu trúc chữ Nôm tự tạo (theo Nguyễn Quang Hồng, 2008) .3 Thống kê các loại chữ Nôm tự tạo trong bản giải âm TKML theo cấu trúc chức năng………………………….4 Những chữ hội âm chính phụ dùng 个“cá” làm thành tố phụ.5 Những chữ hội âm chính phụ dùng 車“cư” làm thành tố phụ.6 Những chữ hội âm chính phụ dùng 巨“cự” làm thành tố phụ.7 Những chữ hội âm chính phụ dùng 多“đa” làm thành tố phụ.8 Những chữ hình thanh đẳng lập với thành tố biểu âm thể hiện đúng âm đọc của chữ………………………….9 Những chữ hình thanh chính phụ với thành tố biểu âm thể hiện đúng âm đọc của chữ………………………….1 Mô hình phân loại chữ Hán theo cấu trúc hình thể.2 Thống kê các loại chữ Nôm tự tạo trong bản giải âm TKML theo cấu trúc hình thể………………………….3 Tình hình cấu trúc trái phải được sử dụng trong các loại chữ.4 Tình hình cấu trúc trên dưới được sử dụng trong các loại chữ.5 Tình hình cấu trúc bao dưới được sử dụng trong các loại chữ.165 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Chữ Nôm có thể chia làm hai loại lớn là chữ Nôm mượn Hán và chữ Nôm tự tạo1. Chữ Nôm mượn Hán là những chữ Nôm vay mượn từ chữ Hán để ghi tiếng Việt, có xuất hiện trong văn bản Hán và văn bản Nôm, không có cấu trúc nội tại2. Còn chữ Nôm tự tạo là những chữ Nôm do người Việt tự tạo ra, chỉ xuất hiện trong các văn bản Nôm, hầu hết có cấu trúc nội tại.