Luận án tiến sĩ mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và thâm hụt thương mại việt

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ---------------- NGUYỄN PHƯƠNG MAI MỐI QUAN HỆ GIỮA THÂM HỤT NGÂN SÁCH VÀ THÂM HỤT THƯƠNG MẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÀNH KINH TẾ PHÁT TRIỂN HÀ NỘI - 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN ---------------- NGUYỄN PHƯƠNG MAI MỐI QUAN HỆ GIỮA THÂM HỤT NGÂN SÁCH VÀ THÂM HỤT THƯƠNG MẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: KINH TẾ PHÁT TRIỂN Mã số: 9310105 LUẬN ÁN TIẾN SĨ Người hướng dẫn khoa học: 1. TRẦN ĐÌNH TOÀN HÀ NỘI - 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không vi phạm qui định liêm chính học thuật trong nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Hà Nội, ngày 16 tháng 01 năm 2022 Nghiên cứu sinh Nguyễn Phương Mai ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới PGS.TS Vũ Cương và TS Trần Đình Toàn đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tác giả trong quá trình nghiên cứu luận án. Tác giả xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới các thầy cô đã tham gia giảng dạy chương trình đào tạo Tiến sĩ của trường Đại học Kinh tế Quốc dân, những người đã giúp hoàn thiện hơn những kiến thức nền tảng quý báu, phục vụ cho hoạt động nghiên cứu và thực hiện luận án của tác giả.

Tác giả cũng xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy cô giáo Bộ môn Kinh tế phát triển, khoa Kế hoạch và Phát triển, trường Đại học Kinh tế Quốc dân đã có những đóng góp rất có giá trị về mặt khoa học để giúp luận án có chất lượng tốt hơn. Đặc biệt, tác giả xin gửi lời cám ơn chân thành đến các nhà khoa học giữ vai trò là phản biện và người nhận xét khoa học cho Luận án trong các hoạt động sinh hoạt chuyên môn tại Bộ môn và Khoa, Hội đồng bảo vệ cơ sở, phản biện độc lập… đã có nhiều nhận xét chi tiết, xác đáng để tác giả không ngừng nâng cao chất lượng của Luận án. Tác giả xin cảm ơn ban lãnh đạo và các đồng nghiệp tại trường Đại học Thăng Long, nơi tác giả đang công tác, nhiều năm qua đã tạo điều kiện thuận lợi, hỗ trợ và bố trí công việc hợp lý trong quá trình tác giả làm Luận án. Cuối cùng, tác giả xin gửi lời cảm ơn tới những thành viên trong gia đình, bạn bè đã luôn chia sẻ và động viên tinh thần, tạo động lực cho tác giả vượt qua khó khăn, hoàn thành công trình nghiên cứu.

Hà Nội, ngày 16 tháng 01 năm 2022 Nghiên cứu sinh Nguyễn Phương Mai iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .vi DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH.

Sự cần thiết của nghiên cứu. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Những điểm mới của nghiên cứu. Bố cục của luận án .7 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT CỦA NGHIÊN CỨU. Tổng quan nghiên cứu. Các nghiên cứu về nước ngoài.

Các nghiên cứu về Việt Nam. Kết luận từ tổng quan nghiên cứu và xác định “khoảng trống” nghiên cứu. Cơ sở lý thuyết về mối quan hệ giữa THNS và THTM. Cơ sở lý thuyết về ngân sách và thâm hụt ngân sách.

Cơ sở lý thuyết về thâm hụt thương mại. Cơ sở lý thuyết về mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và thâm hụt thương mại .38 TÓM TẮT CHƯƠNG 1 .45 CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Khái quát về phương pháp nghiên cứu. Phương pháp phân tích định tính.

Phương pháp định lượng. Khung phân tích của Luận án. Mô hình nghiên cứu của Luận án. Cơ sở lựa chọn mô hình nghiên cứu.

Nguồn số liệu. Biến nghiên cứu và thang đo. Các biến số và thang đo. Mô hình thực nghiệm .54 TÓM TẮT CHƯƠNG 2 .62 CHƯƠNG 3 MỐI QUAN HỆ GIỮA THÂM HỤT NGÂN SÁCH VÀ THÂM HỤT THƯƠNG MẠI Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2005-2017.

Bối cảnh kinh tế vĩ mô của thế giới và Việt Nam giai đoạn 2005-2017. Bối cảnh thế giới và Việt Nam giai đoạn 2001-2010. Bối cảnh thế giới và Việt Nam giai đoạn 2011-2020. Diễn biến cán cân thương mại hàng hóa và cán cân ngân sách Việt Nam giai đoạn 2005-2017.

Diễn biến của cán cân thương mại hàng hóa. Diễn biến thâm hụt ngân sách. Diễn biến của các biến vĩ mô có liên quan. Một số đánh giá về phản ứng chính sách thương mại và tài khóa trong giai đoạn 2005-2017.

Về thương mại. Về chính sách tài khóa và cải cách quản lý tài chính công. Về sự phối hợp giữa các chính sách tài khóa, thương mại và những chính sách vĩ mô khác có liên quan. Mối quan hệ giữa thâm hụt ngân sách và thâm hụt thương mại của Việt Nam giai đoạn 2005-2017.

Phân tích định tính về các mối quan hệ. Phân tích định lượng về các mối quan hệ.99 TÓM TẮT CHƯƠNG 3 .123 v CHƯƠNG 4 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM KIỂM SOÁT THÂM HỤT NGÂN SÁCH VÀ THÂM HỤT THƯƠNG MẠI GIAI ĐOẠN 2018-2030. Tổng hợp nhận định về tình hình kinh tế vĩ mô của thế giới và Việt Nam giai đoạn 2018-2030. Tổng hợp nhận định về tình hình kinh tế vĩ mô của thế giới.

Tổng hợp nhận định về những thuận lợi và khó khăn đối với Việt Nam. Các mục tiêu chính sách kinh tế cơ bản của Chính phủ. Một số kịch bản cho giải pháp về kiểm soát thâm hụt ngân sách và thương mại trong giai đoạn 2018 -2030 của Việt Nam. Một số đề xuất nhằm quản lý thâm hụt ngân sách và thâm hụt thương mại tại Việt Nam giai đoạn 2018-2030.

Nhóm giải pháp trong ngắn và trung hạn. Nhóm giải pháp dài hạn.134 TÓM TẮT CHƯƠNG 4 .142 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .145 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .156 vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ADB Ngân hàng phát triển Châu Á ARDL Phân phối trễ tự tương quan ASEAN Hiệp hội các nước Đông Nam Á COVID Bệnh viêm đường hô hấp cấp CPI Chỉ số giá tiêu dùng CPTPP Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương DOLS Bình phương nhỏ nhất động FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Hiệp định thương mại tự do GDP Tổng sản phẩm quốc nội GSO Tổng cục thống kê ICOR Hệ số hiệu quả sử dụng vốn IMF Quỹ tiền tệ quốc tế IRF Hàm phản ứng NARDL Phân phối trễ tự tương quan phi tuyến NHNN Ngân hàng nhà nước NHTM Ngân hàng thương mại NSNN Ngân sách nhà nước ODA Viện trợ phát triển chính thức OECD Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế QARDL Phân phối trễ tự tương quan tứ phân vị REER Tỷ giá hối đoái thực hữu hiệu REH Thuyết cân bằng Ricardo SVAR Véc tơ tự hồi qui cấu trúc TFP Năng suất yếu tố tổng hợp THNS Thâm hụt ngân sách vii THTM Thâm hụt thương mại THVL Thâm hụt vãng lai TM Thương mại UNCTAD Hội nghị Liên hiệp quốc về thương mại và phát triển USD Đô la Mỹ VAR Véc tơ tự hồi qui VECM Mô hình véc tơ tự hồi qui hiệu chỉnh sai số VND Việt Nam đồng WB Ngân hàng thế giới viii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Bảng tổng kết các nghiên cứu tuân theo quan điểm 1 .2: Bảng tổng kết các nghiên cứu tuân theo quan điểm 2 .3: Bảng tổng kết các nghiên cứu tuân theo quan điểm 3 .4: Bảng tổng kết các nghiên cứu tuân theo quan điểm 4 .5: Bảng tổng kết các nghiên cứu về Việt Nam .1 Các cặp giả thuyết cần kiểm định đối với VAR. Các cặp giả thuyết cần kiểm định đối với NARDL .1: Tỷ trọng đóng góp của các ngành trong GDP giai đoạn 2001-2010 .2: GDP bình quân đầu người của Việt Nam và một số nước trong khu vực năm 2017 .3: Cơ cấu xuất khẩu hàng hóa theo khu vực (đv:%) .5: Mô tả dữ liệu của các biến nghiên cứu .6: Hệ số ước lượng của mô hình VAR tổng thể.7: Kết quả kiểm định tự tương quan của VAR .102 Với P-value = 0,1961 > 0,05 (phụ lục A-2e), không có cơ sở để bác bỏ giả thuyết H0. Điều này chứng tỏ phần dư của mô hình không có phương sai sai số thay đổi.8: Kết quả kiểm định tác động dài hạn của các biến số .9: Kết quả kiểm định tác động ngắn hạn của các biến số .10: Kết luận của VAR về quan hệ giữa cán cân thương mại và ngân sách .11a: Giá trị hệ số ước lượng của mô hình tác động tổng thể tới TM và NS (dạng tổng quát) .11b: Tóm tắt mô hình tác động tổng thể tới TM và NS (dạng ARDL dài hạn) .11c: Giá trị hệ số ước lượng từ các mô hình tác động lên LS, TG và GDP .12: Các kênh tác động lên ngân sách và thương mại trong dài hạn (theo NARDL) .13: Tổng hợp hệ số tác động ngắn hạn của các biến (theo NARDL) .14: Kiểm định tác động ngắn hạn giữa các biến (theo NARDL).15: Các kênh tác động lên ngân sách và thương mại trong ngắn hạn (theo NARDL) 115 Bảng 3.16: Phân tích phân rã phương sai của TM và NS (theo NARDL) .17: Tổng hợp tác động giữa các biến trong ngắn hạn và dài hạn (theo NARDL) .18: Kết quả kiểm định tính bất đối xứng của các tác động (theo NARDL) .19: Tổng hợp tính bất đối xứng và đối xứng của các tác động trong ngắn và dài hạn (theo NARDL) .20: So sánh kết luận của hai mô hình về quan hệ, tính chất của quan hệ và kênh truyền dẫn giữa hai cán cân ngân sách và thương mại .122 x DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Tổng hợp các yếu tố tác động đến THNS và ảnh hưởng của THNS đến nền kinh tế .2: Tổng kết các yếu tố tác động đến THTM và ảnh hưởng của THTM đến nền kinh tế .3: Đồ thị IS-LM và thị trường ngoại hối .4: Sơ đồ cơ chế THNS tác động tới THTM .5: THTM và THNS tồn tại độc lập với nhau.6: THNS gây nên THTM (bộ đôi đối nghịch) .7: THTM tác động đến THNS .8: THTM và THNS có mối quan hệ qua lại với nhau .1: Khung phân tích của luận án.

Tăng trưởng và lạm phát của kinh tế Việt Nam giai đoạn 2001-2010 .2: Tỉ lệ nợ công của Việt Nam và một số nước Châu Á năm 2010 (%GDP) .3: Tỷ trọng nợ công của Việt Nam giai đoạn 2011-2017 .4: Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam giai đoạn 2005-2017.