Luận án tiến sĩ mối quan hệ giữa nợ công bền vững và tăng trưởng kinh tế ở một s

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ MỐI QUAN HỆ GIỮA NỢ CÔNG BỀN VỮNG VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM Ngành: Kinh tế quốc tế PHẠM XUÂN TRƯỜNG Hà Nội - 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG LUẬN ÁN TIẾN SĨ MỐI QUAN HỆ GIỮA NỢ CÔNG BỀN VỮNG VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM Ngành: Kinh tế quốc tế Mã số: 9310106 Nghiên cứu sinh: Phạm Xuân Trường Người hướng dẫn khoa học: 1. Hoàng Xuân Bình 2. Nguyễn Việt Dũng Hà Nội - 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học do chính tôi hoàn thành. Các tài liệu tham khảo, số liệu thống kê được sử dụng trong luận án có nguồn trích dẫn đầy đủ và trung thực.

Kết quả nêu trong luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận án này bên cạnh sự nỗ lực trong học tập nghiên cứu của tác giả thì không thể thiếu được sự hướng dẫn, giúp đỡ nhiệt tình, sự quan tâm chia sẻ của rất nhiều người. Trước tiên, tác giả xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến PGS.TS Hoàng Xuân Bình, người thầy đã dành rất nhiều thời gian và tâm huyết hướng dẫn nghiên cứu cũng như luôn động viên, chỉ bảo, khuyến khích để tác giả sớm hoàn thành luận án. Tác giả cũng xin được cảm ơn PGS, TS Nguyễn Việt Dũng người thày thứ hai luôn động viên, giúp đỡ và tạo điều kiện tốt nhất cho tác giả trong mọi tình huống.

Tác giả cũng xin cảm ơn PGS, TS Từ Thúy Anh, Trưởng Khoa Kinh tế Quốc tế đã luôn tạo điều kiện trong công tác, cũng như những đóng góp ý kiến quý báu của cô để giúp cho tác giả hoàn thành công việc khó khăn này. Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám hiệu Nhà trường, Ban chủ nhiệm và các đồng nghiệp trong Khoa Kinh tế Quốc tế, đồng nghiệp sự trong Bộ môn Kinh tế vĩ mô - Trường Đại học Ngoại thương đã luôn động viên, góp ý, tạo điều kiện cho tác giả trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô Khoa Sau đại học - Trường Đại học Ngoại thương đã hỗ trợ và tận tình giúp đỡ các thủ tục hành chính trong suốt quá trình tác giả học tập và bảo vệ Luận án. Cuối cùng, tác giả xin được bày tỏ tình cảm sâu sắc nhất tới gia đình, bố mẹ hai bên, vợ, con và bạn bè đã luôn động viên, chia sẻ, thông cảm và hỗ trợ những lúc tác giả khó khăn, mệt mỏi và bận rộn nhất.

Sự giúp đỡ của các thành viên trong gia đình chính là động lực giúp tác giả hoàn thành luận án. Tác giả rất mong muốn tiếp tục nhận được sự hướng dẫn, góp ý, hỗ trợ từ các thầy, cô, các chuyên gia trên bước đường nghiên cứu khoa học tiếp theo của mình. iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. v DANH MỤC BẢNG BIỂU .vii DANH MỤC HÌNH.

viii PHẦN MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA NỢ CÔNG BỀN VỮNG VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ .1 Nghiên cứu về nợ công bền vững .2 Nghiên cứu về mối quan hệ giữa nợ công bền vững và tăng trưởng kinh tế .1 Nghiên cứu về tăng trưởng kinh tế tác động đến nợ công bền vững .2 Nghiên cứu về nợ công bền vững tác động đến tăng trưởng kinh tế .3 Khoảng trống nghiên cứu. 23 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA NỢ CÔNG BỀN VỮNG VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ .1 Tổng quan về nợ công bền vững .1 Khái niệm về nợ công và nợ công bền vững .2 Các tiêu chí đánh giá nợ công bền vững .3 Phương pháp đánh giá nợ công bền vững .2 Tổng quan về tăng trưởng kinh tế .2 Phương pháp đo lường .3 Lý thuyết về mối quan hệ giữa nợ công bền vững và tăng trưởng kinh tế .1 Tăng trưởng kinh tế tác động đến nợ công bền vững .2 Nợ công bền vững tác động đến tăng trưởng kinh tế. 51 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Phương pháp chỉ số đo lường nợ công bền vững .1 Giới thiệu chung về phương pháp chỉ số .2 Lựa chọn cách thức chuẩn hóa số liệu để đo lường nợ công bền vững .3 Xây dựng chỉ số nợ công bền vững (DSI) dựa trên chuẩn hóa min - max .2 Mô hình ước lượng mối quan hệ giữa nợ công bền vững và tăng trưởng kinh tế .1 Mô hình VAR .2 Mô hình VECM.3 Quy trình ước lượng.

83 CHƯƠNG 4: MỐI QUAN HỆ GIỮA NỢ CÔNG BỀN VỮNG VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ .1 Phân tích mô tả mối quan hệ giữa nợ công bền vững và tăng trưởng kinh tế .1 Kết quả tính toán chỉ số nợ công bền vững (DSI). Mối quan hệ tổng thể giữa nợ công bền vững và tăng trưởng kinh tế .3 Mối quan hệ giữa nợ công bền vững và tăng trưởng kinh tế theo từng nhóm nước .4 Mối quan hệ giữa nợ công bền vững và tăng trưởng kinh tế ở một số quốc gia .2 Phân tích lượng hóa mối quan hệ giữa nợ công bền vững và tăng trưởng kinh tế.1 Mô hình ước lượng và giả thuyết nghiên cứu .2 Dữ liệu nghiên cứu và mô tả thống kê các biến .3 Kết quả ước lượng .4 Thảo luận kết quả. 126 CHƯƠNG 5: HÀM Ý CHÍNH SÁCH CHO VIỆT NAM .1 Thực trạng mối quan hệ giữa nợ công bền vững và tăng trưởng kinh tế của Việt Nam.1 Thực trạng nợ công Việt Nam .2 Mối quan hệ giữa nợ công bền vững và tăng trưởng kinh tế của Việt Nam .2 Một số hàm ý chính sách liên quan đến mối quan hệ giữa nợ công bền vững và tăng trưởng kinh tế cho Việt Nam .1 Mở rộng, nâng cấp các chỉ số được sử dụng trong quản lý nợ công .2 Điều chỉnh nợ công bền vững một cách hợp lý trong mối quan hệ với tăng trưởng kinh tế.3 Cải cách thể chế về quản lý nợ công. 145 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ.

150 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 169 v DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ tiếng Việt Từ viết tắt Từ đầy đủ BTC Bộ Tài chính DNNN Doanh nghiệp nhà nước NCBV Nợ công bền vững NHTW Ngân hàng Trung ương NSNN Ngân sách nhà nước UBTVQH Ủy ban thường vụ Quốc hội THNS Thâm hụt ngân sách TTKT Tăng trưởng kinh tế Từ tiếng Anh Từ viết tắt Từ đầy đủ Nghĩa tiếng việt AE Advanced economy Nền kinh tế phát triển CI Composite Index Chỉ số tổng hợp CPIA Country’s Policy and Đánh giá chất lượng thể chế và Institutional Assessment chính sách của quốc gia CV Component value Giá trị chỉ số thành phần DSA Debt Sustainability Đánh giá bền vững nợ công Assessment DSI Debt Sustainability Index Chỉ số nợ công bền vững DSF Deb Sustainability Framework Khung đánh giá bền vững nợ công EM Emerging Market Thị trường mới nổi EWS Early Warning System Hệ thống cảnh báo sớm GDP Gross Domestic Products Tổng sản phẩm trong nước GCI Global Competitiveness Index Chỉ số năng lực cạnh tranh toàn cầu GII Global Innovation Index Chỉ số đổi mới toàn cầu GNP Gross National Products Tổng sản phẩm quốc dân vi HDI Human Development Index Chỉ số phát triển con người HI High Income Thu nhập cao IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế IRGD Interest rate Growth Chênh lệch lãi suất - tăng trưởng Differential KEI Knowledge-based Economy Chỉ số kinh tế tri thức index LI Low Income Thu nhập thấp LMI Lower Middle Income Thu nhập trung bình thấp MAC Market Access Country Quốc gia tiếp cận được thị trường MCA Multi-Criteria Analysis Phân tích đa tiêu chuẩn VECM Vector Error Correction Model Mô hình vectơ hiệu chỉnh sai số VAR Vector Autocorrelation Mô hình vectơ tự hồi quy Regression UMI Upper Middle Income Thu nhập trung bình cao UN United Nations Liên Hợp Quốc UNCTAD UN’s Conference on Trade and Hội nghị Liên Hợp Quốc về Development Thương mại và Phát triển WB World Bank Ngân hàng thế giới vii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1.1: Tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm giữa nợ công và TTKT .1: Ngưỡng nợ chuẩn được áp dụng trong phân tích DSF .2: Ưu nhược điểm của các phương pháp đánh giá NCBV .1: Tổng hợp các ngưỡng nợ cho các nhóm nước giai đoạn 2000 - 2018 .2: Số liệu giả định cho 3 quốc gia X, Y, Z trong vòng 3 năm .3: Kết quả DSI của quốc gia X, Y, Z trong vòng 3 năm .1: Top 10 quốc gia có DSI tốt nhất trên thế giới giai đoạn 2000 - 2018 .2: Đóng góp của các chỉ số thành phần trong chỉ số tổng hợp DSI bình quân của thế giới thời kỳ 2000 - 2018 .3: Mô tả thống kê hai biến TTKT (g) và chỉ số nợ công bền vững (DSI) .4: Kết quả ước lượng VAR cho mẫu tổng thể .5: Bảng phân rã phương sai trong mẫu tổng thể .6: Kết quả ước lượng VAR 1 chiều cho nhóm nước HI .7: Kết quả ước lượng VAR 1 chiều cho nhóm nước UMI .8: Kết quả ước lượng VAR 1 chiều cho nhóm nước LMI.9: Kết quả ước lượng VAR 1 chiều cho nhóm nước LI .10: Tổng kết kết quả chạy mô hình cho mẫu tổng thể và từng nhóm nước .1: Nợ công Việt Nam từ 2011 - 2018 .2: Nợ công/người và GDP/người của Việt Nam giai đoạn 2011 - 2018 .3: Cơ cấu nợ công theo các cấp giai đoạn 2011 - 2018 .4: Cơ cấu giữa nợ trong nước và nợ nước ngoài của Chính phủ giai đoạn 2011 - 2018 .5: Kỳ hạn và lãi suất bình quân của trái phiếu Chính phủ giai đoạn 2011 - 2018 .133 viii DANH MỤC HÌNH Hình 2.1: Mối quan hệ giữa ngưỡng nợ công và tăng trưởng GDP .2: Mô hình cây nhị phân.1: Các bước tính chỉ số tổng hợp .1: DSI bình quân của thế giới và các nhóm nước theo thu nhập thời kỳ 2000 - 2018 .2: TTKT bình quân và DSI bình quân của các nước thời kỳ 2000 - 2018.3: Biểu đồ điểm TTKT và DSI của các nước thời kỳ 2000 - 2018 .4: TTKT bình quân và DSI bình quân của nhóm nước HI thời kỳ 2000 - 2018.5: Biểu đồ điểm TTKT và DSI của nhóm nước HI thời kỳ 2000 - 2018 .6: TTKT bình quân và DSI bình quân của nhóm nước UMI thời kỳ 2000 - 2018 .7: Biểu đồ điểm TTKT và DSI của nhóm nước UMI thời kỳ 2000 - 2018 .8: TTKT bình quân và DSI bình quân của nhóm nước LMI thời kỳ 2000 - 2018 .