Luận án tiến sĩ mạch lạc theo quan hệ thời gian và không gian trong các bài đọc

ĐẠI HỌC Q U Ố C GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC K H O A H Ọ C XÃ HỘI VÀ N H Â N VẢN. LUẬN VĂN THẠC SỸ C H U Y ÊN N GÀNH: NGÔN N G Ữ H Ọ C Mã số: 60.01 Mạch ỉạc theo quan hệ thời gian và không gian trong eáe bài đọe §QK Tiếng Việt Tiểu họe Người hướng dẫn khoa học : GS.TS Trần Trí Dõi Học viên cao học : Nguyễn Thị Phượng Hà Nội / 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI C Ả M ƠN Tôi xin gửi lòi cảm ơn chân thành tói các thầy giáo, cô giáo trong khoa Ngôn ngữ học, đặc biệt là GS.TS Trần Trí Dõi, nguôi đã tận tình dạy dỗ, huóìig dẫn và động viên tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn này! LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Nhũng cứ liệu và số liệu thống kê tôi đua ra là hoàn toàn trung thực. Chúng chưa được công bố tro n g b ất cứ công trình nghiên cứu nào trước đây.

Tác giả luận văn Nguyễn Thị Phượng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CÁC QUY ƯỚC VIẾT TẮT SGK: Sách giáo khoa. NXB: Nhà xuất bản. KLTN: Khoá luận tốt nghiệp. LVThS: Luận văn Thạc sĩ.

ĐHQG: Đại học Quốc gia. ĐHSP: Đại học Sư phạm ĐHKHXH&NV: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. TPHCM: Thành phổ Hồ Chí Minh Tr: Trang. TV: Tiếng Việt.

TV5- T I : Sách Tiếng Việt - Lớp 5- Tập 1. TV5- T2: Sách Tiếng Việt - Lớp 5- Tập 2. TV4- T I : Sách Tiếng Việt - Lớp 4- Tập 1. TV4- T2: Sách Tiếng Việt - Lớp 4- Tập 2.

TV3- T I : Sách Tiếng Việt - Lớp 3- Tập 1. T V 3 -12: Sách Tiếng Việt - Lớp 3- Tập 2. TV2- T I : Sách Tiếng Việt - Lớp 2- Tập 1. TV2- T I : Sách Tiếng Việt - Lớp 2- Tập 2.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC M Ở Đ À U. 01 Chuưng 1: M ột số vấn đề cơ sở của cách lỉiểii m ạch lạ c. Vấn đề về mạch lạc. Nhữnẹ quan niệm về mạch lạc.

Phân biệt liên kết với mạch lạc. Những biêu hiện của mạch lạ c .Vấn đề mạch lạc theo quan hệ thời gian và không gian. Mạch lạc theo quan hệ thời gian. Mạch lạc theo quan hệ không gian .33 C hương 2: M ạ d t lạc theo quan lĩệ thời gian trong các bài tập đọc- sách Tiếng Viêt tiểu h o c.

Quan hệ trình t ự. Thòi gian theo quan hệ mạch lạc đon tu y ế n. Thời gian theo quan hệ trước sa u .Thời gian theo quan hệ nối tiếp trực tiếp. 44 - Các sự kiện khác nhau nổi tiếp trực tiếp - Các sự kiện giong nhau lặp lại nối tiếp trực tiếp I.

Thời gian theo quan hệ nối tiếp gián cách. 46 - Các sự kiện do một người thực hiện - Các sự kiện do những người khác nhau thực hiện 2. Thòi gian theo quan hệ dồng thời. Bang thống kê.

Thòi gian theo quan hệ mạch lạc đa tu y ến. Bảng thống kê. Quan hệ tần s ố. Quan hệ đơn ứng.56 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Quan hệ trùng ứ n g. Quan hệ hội ứng. Quan hệ thòi h ạ n. Kiểu quan hệ được nhận diện bằng những từ ngữ đánh dấu khoảng thời gian.

Kiểu quan hệ được nhận diện bằng những phânđoạn. Một vài ví dụ về sự bất hợp lý trong việc phân đoạn trong một số văn bản tập đọc SGK Tiếng Việt Tiểu h ọ c. 68 Chương 3: M ạch lạc theo quan h ệ kh ô n g gian trong các bài tập đọc- sácỉt Tiếng Việt Tiểu h ọ c. Một số trật tự không gian thể hiện mạch lạc trong các văn bản tập đọcSGK TV Tiểu h ọ c.

Một vài ví dự về sự bất hợp lý trong việc sắp xếp trật tự không gian. 85 PHẦN TÀI LIỆU TH A M K H Ả O. 88 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Lí do chon đề tài • - Mạch lạc là một trong những vấn đề quan trọng của phân tích diễn ngòn nói chung, của ngừ pháp truyện nói riêng.

Tuy nhiên, đây cũng là một vấn đề phức tạp, gồm nhiều yếu tố trừu tượng, không dễ xác định. Ta chỉ có thể hình dung nó qua những biểu hiện cụ thể. - Trong những năm gần đây, mạch lạc đã và đang trở thành địa hạt thu hút được sự qua tâm cúa các nhà ngôn ngừ trong và ngoài nước. Có thể nói đây chính là sự mở rộng của việc nghiên cứu ngôn ngừ học.

- Mạch lạc là một vấn đề tuy đã có nhiều người nghiên cứu nhưng vẫn là vùng đất chưa được khai thác hết. Cụ thể vẫn còn nhiều khía cạnh, nhiều đối tượng chưa được nghiên cứu kỹ từ góc độ mạch lạc, đặc biệt là những văn bản dành cho đối tượng là học sinh tiểu học- một đối tượng mà khả năng tư duy tổng hợp và phân tích còn rất hạn chế. - Quan hệ thời gian và không gian trong văn bản là hai quan hệ tương đối cơ bản. Mối liên hệ giữa các sự kiện về mặt thời gian và không gian nếu được mô tả rõ ràng, có trình tự thì việc tiếp thu văn bản sẽ thuận lợi.

Ngược lại, mối liên hệ này được sắp xếp một cách lộn xộn sẽ khó khăn cho việc tiếp thu, đặc biệt với đối tượng học sinh tiểu học. Chính vi những lí do nêu ra ở trên nên chúng tôi đã tiến hành khảo sát về vấn đề “Mạch lạc theo quan hệ thời gian và không gian trong các bài đọc SGK Tiếng Việt Tiểu học” với hi vọne góp phần giúp giáo viên tiểu học có thêm tư liệu đê việc giảng dạy đạt hiệu quả cao hơn. Lịch s ử v ấ n đề ng h iên cứu " m ạ c h lạ c M • o • • Mạch lạc trong văn bản là vấn đề luôn nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu ngôn ngữ. Trong imôn ngũ' học hiện đại, giai đoạn thứ hai của ngôn ngữ học là thời kì hưng thịnh của dụng học và vấn đề mạch lạc Luận văn thạc sỹ 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com • 9 được đề cập khá thường xuyên trong các công trình nghiên cứu về diễn ngôn, có thế là trực tiếp hoặc gián tiếp.

Trên thế giới đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về mạch lạc. Có thể kể đến công trình của một số tác giả như Widdowson, Green, Gullian Brovvn, David Nunan.Tuy nhiên các cách hiểu về mạch lạc vẫn chưa có sự thống nhất hoàn toàn trên một vài khác biệt về cơ sở khoa học. ơ Việt Nam, các nhà nghiên cứu Đinh Trọng Lạc, Diệp Quang Ban, Nguyễn Thiện Giáp.là những nhà ngôn ngừ đi đầu trong việc nghiên cứu các vấn đề về mạch lạc nhung cũng mới chỉ dừng lại ở việc giới thiệu những khái niệm ban đầu chứ chưa đi sâu vào kháo sát nghiên cứu chi tiết từng hiện tượng cụ thể. Trong những năm gần đây cũng có một vài luận văn thạc sỹ, khoá luận đề cập đến vấn đề này.

Các khoá luận, luận văn đã tổng kết một số quan điêm của các nhà nghiên cứu đi trước cả trong và ngoài nước, dựa trên cơ sở đó đã phát triển thêm và đưa ra được các ví dụ cũng tương đối điển hình. Có một số luận văn đã đưa ra những nhận xét bước đầu về mạch lạc, góp phần bổ sung về tư liệu, nhờ đó góp phần hoàn thiện thêm những nghiên cứu của các tác giả đi trước. Ví dự Luận văn của Trần Thị Vân Anh, của Lê Thị Kim Dung, của Đặng Thị Thu Hà, của Nguyễn Thị Hồng Nga,. Trên cơ sở tiếp thu và tổng hợp các công trình đã có ở Việt Nam, luận văn này đặt nhiệm vụ đi vào khảo sát, tìm hiểu hiện tượng mạch lạc trong mối quan hệ với thời gian và không gian của các văn bản tập đọc dành cho học sinh tiếu học.

Chúng tôi hi vọng sẽ cung cấp thêm nhừng ví dụ cụ thể và qua đó rút ra được các đặc trưng sử dụng liên kết bằng mạch lạc nói chung và mạch lạc theo quan hệ không gian và thời gian nói riêng. Với những cứ liệu mà chúng tôi đưa ra, chúng tôi hi vọng cung cấp cho các giáo viên giảng dạy tiếng Việt ở tiểu học có thêm kiến thức để giảng dạy đạt hiệu quả cao hơn. Luận vãn thạc sỹ 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đối tư ọ ’n g và p h ạ m vi nghiên cứu.

Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề mạch lạc theo quan hệ thời gian và không gian, giới hạn trong các bài tập đọc sách tiếng Việt từ lớp 1 đến lớp 5, gồm: Tiếng Việt lớp 5, tập1 + tập 2, NXB Giáo dục, H. Tiếng Việt lớp 4, tập1 + tập 2, NXB Giáo dục, H. Tiếng Việt lớp 3, tập1+ tập 2, NXB Giáo dục, H. Tiếng Việt lớp 2, tập1 + tập 2, NXB Giáo dục, H.

Tiếng Việt lớp 1, tập1 + tập 2, NXB Giáo dục, H. Mục đích nghiên cứu. Chúng tôi thực hiện khảo sát mạch lạc theo quan hệ không gian và thời gian trong các bài tập đọc sách Tiếng Việt tiểu học nhàm thực hiện một số mục đích sau: - Tìm hiểu cách thức sử dụng các quan hệ mạch lạc thời gian, không gian cũng như vai trò của chúng trong các văn bản được khảo sát. - Qua đó đưa ra một vài nhận xét và kiến nghị giúp cho giáo viên tiểu học có thêm tư liệu để giảng dạy đạt hiệu quả cao hơn.

Nhiệm vụ nghiên cứu. Luận văn của chúng tôi đặt ra những nhiệm vụ cần giải quyết như sau: - Khảo sát các quan hệ mạch lạc thời gian trong các bài tập đọc thuộc tùng khối lớp, sau đó so sánh và nhận xét. - Khảo sát các quan hệ mạch lạc không gian trong các bàitập đọc thuộc tùng khối lớp, sau đó so sánh và nhận xét. - Từ đó, nhận xét về mức độ và cáchthức cung cấp loại dừ liệu này trong các sách giáo khoa nhằm giúp cho những người trực tiếp giảng dạy có thêm tư liệu để tham khảo, nghiên cứu, tìm ra phương pháp giảng dạy tốt nhất.

Luận vãn thạc sỹ 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Trong luận văn này, chúng tôi sử dụng nhiều thủ pháp nghiên cứu khác nhau, trong đó dặc biệt quan trọng là các thủ pháp: - Thống kê phân loại.