Luận án: Cấu trúc cạnh tranh ngành ngân hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh NHTM Việt Nam

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
 ĐOÀN VIỆT DŨNG LÝ THUYẾT CẤU TRÚC CẠNH TRANH NGÀNH VỚI VIỆC NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Kinh tế học ( Kinh tế Vi mô) Mã số: 62 31 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: 1.TS PHẠM VĂN MINH 2.TS TÔ TRUNG THÀNH HÀ NỘI - 2015 ii LỜI CẢM ƠN Tác giả luận án xin trân trọng cảm ơn tập thể lãnh đạo và các thầy cô giáo Trường Đại học Kinh tế quốc dân, Khoa Kinh tế học, cán bộ Viện Sau đại học của trường. Tác giả đặc biệt xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất tới tập thể giáo viên hướng dẫn PGS. Phạm Văn Minh và PGS. Tô Trung Thành đã nhiệt tình hướng dẫn và ủng hộ tác giả hoàn thành luận án.

Tác giả xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp và những người thân trong gia đình đã luôn ủng hộ, tạo điều kiện, chia sẻ khó khăn và luôn động viên tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn thành bản luận án này. Xin trân trọng cảm ơn. iii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng cá nhân tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận án này là trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào khác.

Tác giả Đoàn Việt Dũng iv MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN. ii LỜI CAM ĐOAN. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vii DANH MỤC CÁC BẢNG.

x DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ. xi DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ. xii CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài.

Mục đích, nội dung, đối tượng, phạm vi nghiên cứu của luận án. Mục đích nghiên cứu của luận án. Nội dung nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án.

Phương pháp nghiên cứu và số liệu. Đóng góp của luận án. Kết cấu của luận án. 7 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN.

Tổng quan các nghiên cứu. Tổng quan các nghiên cứu tại Việt Nam. Tổng quan nghiên cứu tại các nước. Tổng quan về ngân hàng thương mại.

Khái niệm về ngân hàng thương mại. Chức năng của ngân hàng thương mại. Cơ sở lý luận về cấu trúc cạnh tranh ngành và năng lực cạnh tranh. Cơ sở lý luận về cấu trúc cạnh tranh ngành.

Cơ sở lý luận về năng lực cạnh tranh. Các chỉ số đo lường năng lực cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại. Cơ sở lý luận về mối quan hệ giữa cấu trúc cạnh tranh ngành và năng lực cạnh tranh. 35 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CẤU TRÚC CẠNH TRANH NGÀNH NGÂN HÀNG VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM.

Tổng quan về ngành ngân hàng Việt Nam. Quá trình hình thành và phát triển của hệ thống ngân hàng. Đặc điểm của hệ thống ngân hàng sau năm 2007 - 2008. Những hạn chế của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam.

Cơ chế và thể chế còn nhiều hạn chế. Chất lượng dịch vụ chưa đủ mạnh. Năng lực quản trị và công nghệ còn nhiều hạn chế. Trình độ cán bộ nhân viên ngân hàng chưa cao.

Năng lực cạnh tranh còn yếu. Thực trạng cấu trúc cạnh tranh ngành ngân hàng Việt Nam. Mức độ cạnh tranh của các đối thủ hiện tại:. Mối đe dọa của những người gia nhập tiềm năng.

Mối đe dọa của các sản phẩm thay thế:. Sức mạnh người mua. Sức mạnh của người cung ứng. Cấu trúc ngành ngân hàng và năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại.

Ước lượng hiệu quả kỹ thuật của các ngân hàng thương mại. Cấu trúc cạnh tranh ngành ngân hàng và hiệu quả kỹ thuật. 98 CHƯƠNG 4: KIẾN NGHỊ NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM. Nhóm kiến nghị đối với Chính phủ và ngân hàng Nhà nước.

Giải pháp từ Chính Phủ. Giải pháp từ Ngân hàng Nhà nước. Nhóm kiến nghị đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam. Phát triển theo định hướng thị trường mục tiêu.

Nâng cao hiệu quả quản trị trong ngân hàng. Tăng cường năng lực tài chính và tự chủ tài chính. Hiện đại hóa công nghệ ngân hàng, xây dựng văn hóa kinh doanh. Phát triển đa dạng hóa sản phẩm và dịch vụ theo hướng phát triển chiều sâu.

Nâng cao năng lực cán bộ công nhân viên. 124 PHẦN KẾT LUẬN. 126 NHỮNG CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ. 128 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

138 vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Tên viết tắt Tên tiếng Việt ABBank Ngân hàng thương mại cổ phần An Bình ACB Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu Ngân hàng thương mại cổ phần Đầu Tư và Phát Triển Việt BIDV Nam DaiABank Ngân hàng thương mại cổ phần Đại Á DongABank Ngân hàng thương mại cổ phần Đông Á EIB Ngân hàng thương mại cổ phần Xuất nhập khẩu Việt Nam HabuBank Ngân hàng thương mại cổ phần Nhà Hà Nội HDBank Ngân hàng thương mại cổ phần Phát triển TP. HCM KienLongBank Ngân hàng thương mại cổ phần Kiên Long MBB Ngân hàng thương mại cổ phần Quân đội MDB Ngân hàng thương mại cổ phần Phát triển Mê Kông MHB Ngân Hàng Phát Triển Nhà ĐBSCL MSB Ngân hàng thương mại cổ phần Hàng hải Việt Nam NamABank Ngân hàng thương mại cổ phần Nam Á NaviBank Ngân hàng thương mại cổ phần Nam Việt OceanBank Ngân hàng thương mại cổ phần Đại dương OricomBank Ngân hàng thương mại cổ phần Phương Đông PGBank Ngân hàng thương mại cổ phần Xăng dầu Petrolimex PNB Ngân hàng thương mại cổ phần Phương Nam SacomBank Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn Thương tín SaigonBank Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn Công Thương viii Tên viết tắt Tên tiếng Việt SeaBank Ngân hàng thương mại cổ phần Đông Nam Á SHB Ngân hàng thương mại cổ phần Sài Gòn - Hà Nội TechcomBank Ngân hàng thương mại cổ phần Kỹ thương Việt Nam VIBank Ngân hàng thương mại cổ phần Quốc tế Việt Nam VietABank Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Á VietCapitalBank Ngân hàng thương mại cổ phần Bản Việt VietcomBank Ngân hàng thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam VietinBank Ngân hàng thương mại cổ phần Công thương Việt Nam VPBank Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng WEB Ngân hàng thương mại cổ phần Phương Tây CIEM Ủy ban Quốc gia về Hợp tác Kinh tế Quốc tế CONS Không đổi theo quy mô DEA Phương pháp phân tích bao dữ liệu DRS Giảm theo quy mô EPS Hệ số thu nhập/cổ phiếu GDP Tổng sản phẩm trong nước IRS Tăng theo quy mô NHLD Ngân hàng liên doanh NHNN Ngân hàng Nhà nước NHNNg Ngân hàng nước ngoài NHTM Ngân hàng thương mại NHTMCP Ngân hàng thương mại cổ phần NHTMNN Ngân hàng thương mại nhà nước NIM Thu lãi biên ròng ix Tên viết tắt Tên tiếng Việt NOM Thu ngoài lãi biên ròng OECD Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế PE Hiệu quả quy mô. ROA Thu nhập ròng/ Tổng tài sản ROE Thu nhập ròng/ Vốn chủ sở hữu SE Hiệu quả kỹ thuật thuần túy. SFA Phương pháp phân tích biên ngẫu nhiên TCTD Tổ chức tín dụng TDND Tín dụng nhân dân TE Tổng hiệu quả kỹ thuật.

TFP Chỉ số năng suất nhân tố tổng hợp TNHĐB Thu nhập hoạt động biên x DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Số lượng các ngân hàng thương mại qua các năm.2: Nợ xấu các NHTM Việt Nam giai đoạn 2005 -2012 .3: Kết quả phân tích lựa chọn các biến đầu ra, đầu vào.4: Kết quả ước lượng hiệu quả kĩ thuật (TE) hiệu quả kĩ thuật thuần (PE) và hiệu quả quy mô (SE) của các ngân hàng thương mại giai đoạn 2008-2013 .5: Bảng xếp hạng hiệu quả kĩ thuật của các NHTM ở Việt Nam giai đoạn 2008-2013 .6: Số lượng các ngân hàng có hiệu suất tăng (ICR), giảm (DCR) và không đổi theo quy mô (CONS) giai đoạn 2008-2013.7 : Thống kê tóm tắt các biến sử dụng trong mô hình SFA .8 : Kết quả ước lượng các tham số của mô hình .9: Hiệu quả kĩ thuật của các ngân hàng thương mại .10 : Xếp hạng hiệu quả kĩ thuật của các ngân hàng thương mại .11: Kết quả ước lượng mối quan hệ Hiệu quả kỹ thuật, thị phần tín dụng, tổng tài sản và tăng trưởng tương đối.12: Kết quả ước lượng mối quan hệ Hiệu quả kỹ thuật, thị phần tín dụng, vốn chủ sở hữu và tăng trưởng tương đối.13: Kết quả ước lượng mối quan hệ Hiệu quả kỹ thuật, thị phần huy động, vốn chủ sở hữu và tăng trưởng tương đối.14: Kết quả ước lượng mối quan hệ thị phần huy động, vốn chủ sở hữu và tăng trưởng tương đối.15: Kết quả ước lượng mối quan hệ thị phần huy động, tổng tài sản và tăng trưởng tương đối.16: Kết quả ước lượng mối quan hệ thị phần tín dụng, vốn chủ sở hữu và tăng trưởng tương đối.17: Kết quả ước lượng mối quan hệ thị phần tín dụng, tổng tài sản và tăng trưởng tương đối.18: Mối quan hệ ROA, ROE và hiệu quả kỹ thuật của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2008 - 2013. 106 xi DANH MỤC CÁC ĐỒ THỊ Đồ thị 3.1: Vốn chủ sở hữu của các ngân hàng thương mại giai đoạn 2008 – 2012 .2 : Tổng tài sản của các ngân hàng thương mại giai đoạn 2008 – 2012 .3: Tăng trưởng huy động, tăng trưởng tín dụng.4: Huy động vốn của các ngân hàng thương mại giai đoạn 2008 – 2012 .5: Dư nợ tín dụng của các ngân hàng thương mại giai đoạn 2008 – 2012.6: Nợ xấu của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2005 – 2012 .7: Đường bao dữ liệu (DEA).8: Mối quan hệ giữa thị phần và hiệu quả kỹ thuật năm 2013 .9: Mối quan hệ giữa vốn chủ sở hữu, tổng tài sản và hiệu quả kỹ thuật năm 2013 .10: Mối quan hệ giữa vốn chủ sở hữu, tổng tài sản và tăng trưởng năm 2013 .11: Mối quan hệ giữa tăng trưởng tương đối, lợi nhuận và hiệu quả năm 2013 .12: Mối quan hệ giữa ROA, ROE và TE giai đoạn 2008 - 2013 .13: Nợ xấu các ngân hàng thương mại giai đoạn 2008 - 2013. 107 xii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.1 : Mô hình 5 lực lượng cạnh tranh .2: Mô hình các yếu tố quyết định của lợi thế cạnh tranh .3: Mô hình phân tích tác động của cơ cấu cạnh tranh đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam .1: Hệ thống tổ chức tín dụng Việt Nam. 53 1 CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU 1.