Luận án tiến sĩ luật học đề tài trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quy

N G U BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO Y Ễ TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP.HỒ CHÍ MINH N P H Ư Ơ C H U Nguyễn Phương Thảo Y Ê N N G À N H TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI L U DO XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC K H Ó A TP. HỒ CHÍ MINH, năm 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT TP. HỒ CHÍ MINH Nguyễn Phương Thảo TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự Mã số: 9380103 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1. Nguyễn Thị Bích Ngọc 2.

Nguyễn Hải An TP. HỒ CHÍ MINH, 2022 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của tôi. Các kết quả nghiên cứu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, chính xác. Những kết luận khoa học của Luận án là mới và chưa có tác giả công bố trong bất cứ công trình khoa học nào.

Tác giả Luận án Nguyễn Phương Thảo MỤC LỤC LỜI MỞ ĐẦU 1 1. Tính cấp thiết của đề tài 1 2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 5 2.1 Mục đích nghiên cứu 5 2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 6 3. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu 6 3.1 Phạm vi nghiên cứu 6 3.2 Đối tượng nghiên cứu 7 CHƯƠNG 1 : TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 9 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 9 1.1 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 9 1.2 Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam 16 1.3 Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu 21 1.2 Cơ sở lý thuyết của đề tài 23 1.1 Câu hỏi nghiên cứu 23 1.2 Lý thuyết nghiên cứu 25 1.3 Các giả thuyết nghiên cứu 31 1.4 Dự kiến kết quả nghiên cứu 33 1.5 Nội dung, kết cấu của luận án 35 1.3 Phương pháp nghiên cứu 36 Kết luận Chương 1 40 CHƯƠNG 2 : NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM 41 2.1 Khái niệm và bản chất pháp lý của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả 41 2.1 Khái niệm quyền tác giả và trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả 41 2.1 Khái niệm quyền tác giả 41 2.2 Khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả 46 2.2 Bản chất pháp lý của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả 49 2.2 Các yếu tố cấu thành trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả 54 2.1 Yếu tố về hành vi xâm phạm quyền tác giả 54 2.2 Yếu tố về thiệt hại do hành vi xâm phạm quyền tác giả 56 2.3 Yếu tố về mối quan hệ nhân quả giữa hành vi xâm phạm quyền tác giả và thiệt hại gây ra 59 2.3 Nguyên tắc bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả 64 2.1 Nguyên tắc tôn trọng quyền tự định đoạt của chủ thể có liên quan 65 2.2 Nguyên tắc bồi thường toàn bộ thiệt hại 67 2.3 Nguyên tắc thiệt hại phải được bồi thường kịp thời 69 2.4 Nguyên tắc ngăn chặn, hạn chế thiệt hại 70 2.4 Ý nghĩa của trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả 71 2.5 Kiến nghị 76 Kết luận Chương 2 79 CHƯƠNG 3: XÁC ĐỊNH HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM 81 3.1 Các yếu tố xác định hành vi xâm phạm quyền tác giả 81 3.1 Đối tượng bị xem xét thuộc phạm vi tác phẩm đang được bảo hộ quyền tác giả81 3.2 Tồn tại yếu tố xâm phạm trong đối tượng bị xem xét 85 3.3 Chủ thể thực hiện hành vi bị xem xét không phải là chủ thể quyền tác giả 93 3.4 Hành vi bị xem xét xảy ra tại Việt Nam 97 3.2 Phân loại hành vi xâm phạm quyền tác giả 100 3.1 Hành vi xâm phạm trực tiếp và hành vi xâm phạm gián tiếp 100 3.1 Hành vi xâm phạm quyền tác giả trực tiếp 100 3.2 Hành vi xâm phạm quyền tác giả gián tiếp 101 3.2 Hành vi xâm phạm quyền nhân thân và hành vi xâm phạm quyền tài sản 104 3.1 Hành vi xâm phạm quyền nhân thân 104 3.2 Hành vi xâm phạm quyền tài sản 106 3.3 Kiến nghị 107 Kết luận Chương 3 116 CHƯƠNG 4: XÁC ĐỊNH THIỆT HẠI VÀ MỨC BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM QUYỀN TÁC GIẢ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM 118 4.1 Xác định thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả 118 4.1 Xác định thiệt hại về vật chất do xâm phạm quyền tác giả 118 4.1 Tổn thất về tài sản 119 4.2 Tổn thất về thu nhập, lợi nhuận, cơ hội kinh doanh 122 4.3 Các thiệt hại về vật chất khác 126 4.2 Xác định thiệt hại về tinh thần do xâm phạm quyền tác giả 129 4.1 Tổn thất về danh dự, nhân phẩm 130 4.2 Tổn thất về uy tín, danh tiếng 131 4.3 Các tổn thất về tinh thần khác 132 4.3 Chi phí luật sư hợp lý 133 4.1 Quyền yêu cầu bồi thường chi phí luật sư trong tranh chấp về hành vi xâm phạm quyền tác giả 133 4.2 Tiêu chí xác định tính hợp lý của chi phí luật sư trong tranh chấp về hành vi xâm phạm quyền tác giả 138 4.2 Ấn định mức bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền tác giả 142 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ST Viết tắt Viết đầy đủ T 1 BLDS Bộ luật Dân sự 2 BTTH Bồi thường thiệt hại 3 Hiệp định TRIPS Hiệp định về các khía cạnh liên quan tới thương mại của quyền sở hữu trí tuệ ký ngày 15/4/1994 và Nghị định thư sửa đổi Hiệp định về các khía cạnh liên quan tới thương mại của quyền sở hữu trí tuệ phê chuẩn theo Quyết định số 109/2017/QĐ-CTN của Chủ tịch nước ngày 16/01/2017 4 Hiệp định CPTPP Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương cùng các văn kiện liên quan ký ngày 08/3/2018, được phê chuẩn theo Nghị quyết của Quốc hội số 72/2018/QH14 ngày 12/11/2018 5 Hiệp định EVFTA Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – Liên minh Châu Âu được ký kết ngày 30/6/2019, được Quốc hội Việt Nam phê chuẩn ngày 08/6/2020 6 QTG Quyền tác giả 7 SHTT Sở hữu trí tuệ LỜI MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Nền kinh tế thay đổi theo xu hướng chuyển từ kinh tế lao động thuần túy sang kinh tế tri thức đã được khẳng định ở nhiều quốc gia phát triển 1. Giá trị của các ngành công nghệ cao ngày càng tăng, đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội 2. Tài sản do lao động trí tuệ tạo ra được chú trọng đầu tư hơn bao giờ hết. Trong số các sáng tạo tinh thần, không thể không kể đến sản phẩm ở lĩnh vực văn học, nghệ thuật, khoa học, thể hiện dưới dạng các tác phẩm.

Lao động sáng tạo, nghiên cứu khoa học là quyền cơ bản của công dân được ghi nhận tại Điều 40 Hiến pháp năm 2013. Những sản phẩm do tác giả tạo ra cần được tôn trọng và bảo vệ một cách tốt nhất trên cơ sở đảm bảo hài hoà lợi ích công cộng. Nhà nước có trách nhiệm quản lý xã hội thông qua việc xây dựng hành lang pháp lý vững chắc để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể đóng góp công sức, vật chất vào quá trình tạo ra tri thức mới. Tại Việt Nam, ý tưởng về bảo hộ quyền SHTT mà trước tiên là QTG đã được ghi nhận từ bản Hiến pháp đầu tiên năm 1946 (Điều 10, 12, 13) 3.

Luật SHTT số 50/2005/QH11 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 19/11/2005 và có hiệu lực từ ngày 01/07/2006, được sửa đổi, bổ sung theo Luật số 36/2009/QH12 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 19/6/2009 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kinh doanh bảo hiểm và Luật SHTT (Số 42/2019/QH14) ngày 14/6/20194. Đánh giá các mặt lý luận, thực tiễn và quy định pháp luật, việc bảo hộ QTG không là vấn đề mới. Tuy nhiên tại Việt Nam, hành vi xâm phạm QTG vẫn đang diễn ra phổ biến và phức tạp, ảnh hưởng đến những giá trị mà pháp luật bảo vệ - quyền nhân thân và quyền tài sản của chủ thể. Áp dụng các biện pháp bảo vệ và xử lý hành vi xâm phạm là vấn đề quan trọng và cần thiết.

Để xử lý hành vi xâm phạm QTG, các biện pháp chế tài được áp dụng bao gồm cả biện pháp dân sự, hành chính và hình sự. Nếu biện pháp hành chính và biện pháp hình sự đề cao trách nhiệm của chủ thể vi phạm trước Nhà nước thì biện pháp dân sự đòi hỏi chủ thể vi phạm chịu trách nhiệm đối với bên bị vi phạm. Thủ tục tố tụng dân sự cho phép tác giả, chủ sở hữu QTG cũng như các chủ thể khác (người được thừa kế QTG, người được chuyển giao QTG, tổ chức đại diện tập thể QTG…) được quyền khởi kiện yêu cầu Toà án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Trong đó, biện pháp buộc BTTH bảo vệ trực 1 Joseph E.

Stiglitz (1999), “Public policy for a knowledge economy”, Seminar of Department for Trade and Industry and Center for Economic Policy Research, Anh, ngày 27/1/1999, tr. 3 2 Vũ Văn Phúc (2020), “Cách mạng khoa học – công nghệ hiện đại và nền kinh tế tri thức”, Tạp chí Cộng sản, https://www.vn/web/guest/kinh-te/-/2018/820152/cach-mang-khoa-hoc---cong-nghe-hien- dai- va-nen-kinh-te-tri-thuc. 3 Nguyễn Văn Luật (2019), “Nhu cầu thành lập Toà SHTT ở Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 15 (391), tr. 4 Sau đây gọi là “Luật SHTT”.

tiếp quyền của chủ thể QTG bằng việc bù đắp những thiệt hại mà họ phải chịu do hành vi xâm phạm QTG. Xuất phát từ bản chất vô hình của các đối tượng quyền SHTT nói chung và QTG nói riêng, chế định BTTH trong trường hợp này có những điểm khác biệt so với trách nhiệm BTTH theo pháp luật dân sự. Mặc dù các vấn đề lý luận về BTTH ngoài hợp đồng đã được xây dựng và hoàn thiện trong khoảng thời gian dài nhưng việc áp dụng rập khuôn để điều chỉnh đối với QTG là chưa phù hợp. Bảo hộ QTG các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học không chỉ là bảo hộ các lợi ích nhân thân và tài sản thông thường mà còn liên quan đến sự phát triển nói chung của xã hội.

Những đặc trưng của QTG có thể kể đến như: Thứ nhất, QTG là đối tượng vô hình, con người nhận thức được thông qua sự biểu hiện dưới dạng vật chất không cố định.