Luận án tiến sĩ lợi thế cạnh tranh của việt nam trong xuất khẩu hàng hóa qua các

i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận án này là trung thực và chưa từng dùng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận án đã được cám ơn và các thông tin trích dẫn trong luận án này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Tác giả luận án Nguyễn Văn Hội ii LỜI CẢM ƠN Luận án này được thực hiện và hoàn thành tại Bộ môn Kinh tế quốc tế, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới Phó Giáo sư Tiến sĩ Đinh Văn Thành cùng Phó Giáo sư Tiến sĩ Ngô Thị Tuyết Mai đã tận tình giúp đỡ và định hướng giúp tôi trưởng thành trong công tác nghiên cứu và hoàn thiện Luận án. Tôi xin ghi nhận và chân thành biết ơn các Thày, Cô giáo trong Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Viện Đào tạo Sau đại học và các Viện, Khoa trong Trường đã dạy bảo, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Tôi xin trân trọng cảm ơn Lãnh đạo Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng, Tổng cục Hải quan, Đại sứ quán Việt Nam tại Bắc Kinh, Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại Nam Ninh, Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại Côn Minh; Lãnh đạo chính quyền địa phương của các tỉnh Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Giang, Lào Cai, Lai Châu và Điện Biên; các lực lượng chức năng quản lý chuyên ngành tại các cửa khẩu biên giới Việt – Trung; và các thương nhân kinh doanh xuất khẩu hàng hóa tại các cửa khẩu biên giới Việt – Trung đã nhiệt tình hợp tác và giúp đỡ tôi hoàn thành Luận án. Cuối cùng, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới Ban Giám hiệu Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Lãnh đạo Bộ Công Thương, Lãnh đạo Vụ Thương mại Biên giới và Miền núi, các đồng nghiệp, bạn bè và gia đình đã tạo điều kiện, chia sẻ và động viên tôi hoàn thành Luận án này.

Nguyễn Văn Hội iii MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT. x DANH MỤC BẢNG - BIỂU ĐỒ - SƠ ĐỒ - HỘP. xi PHẦN MỞ ĐẦU. Lý do lựa chọn đề tài.

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Nghiên cứu trong nước. Nghiên cứu ngoài nước. Mục tiêu nghiên cứu.

Mục tiêu chung. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin và số liệu. Thông tin và số liệu thứ cấp.

Thông tin và số liệu sơ cấp. Phương pháp tổng hợp, xử lý thông tin và số liệu. Phương pháp phân tích. Các câu hỏi nghiên cứu.

Những đóng góp mới của luận án. Về mặt lý luận. Về mặt thực tiễn. Kết cấu nội dung luận án.

25 CHƯƠNG 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ PHÁT HUY LỢI THẾ CẠNH TRANH TRONG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA QUA CÁC CỬA KHẨU BIÊN GIỚI ĐẤT LIỀN. Lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới đất liền và sự cần thiết phát huy lợi thế cạnh tranh. Phân định một số khái niệm về lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới đất liền. Xuất khẩu hàng hoá qua các cửa khẩu biên giới đất liền.

Lợi thế cạnh tranh của quốc gia trong xuất khẩu hàng hóa. Đặc điểm của xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới đất liền so với xuất khẩu qua các cảng biển. Sự cần thiết phát huy lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới đất liền. Nội dung lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới đất liền và một số nhân tố ảnh hưởng.

Nội dung lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới đất liền. Lợi thế chi phí thấp. Lợi thế sự khác biệt. Các nhân tố ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới đất liền.

Điều kiện về cửa khẩu. Điều kiện về cầu của thị trường của nước có chung biên giới. Dịch vụ hỗ trợ thương mại tại cửa khẩu. Môi trường cạnh tranh của thương nhân.

Chính phủ. Chính sách của nước có chung biên giới. Kinh nghiệm phát huy lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới đất liền và bài học rút ra. Kinh nghiệm phát huy lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới đất liền của một số nước trên thế giới.

Kinh nghiệm phát huy lợi thế cạnh tranh của Mê-xi-cô trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới Mê-xi-cô – Mỹ. Kinh nghiệm phát huy lợi thế cạnh tranh của Ca-na-đa trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới Ca-na-đa – Mỹ. Kinh nghiệm phát huy lợi thế cạnh tranh của Phần Lan trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới Phần Lan – Nga [14]. Những bài học kinh nghiệm rút ra.

56 Tóm tắt Chương 1. 58 CHƯƠNG 2 – THỰC TRẠNG LỢI THẾ CẠNH TRANH CỦA VIỆT NAM TRONG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA QUA CÁC CỬA KHẨU BIÊN GIỚI VIỆT - TRUNG. Thực trạng nội dung lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới Việt – Trung. Lợi thế cạnh tranh về chi phí thấp.

Cửa ngõ trực tiếp vào thị trường Trung Quốc. Cầu nối tuyến đường ngắn nhất của các vùng phía Tây và Tây Nam của Trung Quốc đến cảng biển. Chi phí thấp hơn về thuế, phí và lệ phí. Lợi thế cạnh tranh về sự khác biệt.

Thương nhân tham gia xuất khẩu. Hàng hóa xuất khẩu. Loại hình cửa khẩu. Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới Việt – Trung.

Điều kiện về cửa khẩu. Về quản lý xuất khẩu hàng hóa qua cửa khẩu. Kết nối hạ tầng giao thông thuận lợi. Cửa ngõ trực tiếp vào thị trường Trung Quốc rộng lớn.

Cầu nối trong hợp tác khu vực. Trọng tâm trong hợp tác Việt – Trung. Điều kiện về cầu của thị trường Trung Quốc. Trung Quốc là thị trường nhập khẩu hàng đầu của các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.

Xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới Việt – Trung sang thị trường Trung Quốc. Hàng hóa xuất khẩu đa dạng và phong phú. Hàng hóa xuất khẩu qua các cửa khẩu biên giới Việt – Trung thâm nhập rộng rãi trên phạm vi thị trường Trung Quốc. Dịch vụ hỗ trợ thương mại tại cửa khẩu.

Dịch vụ kho, bãi, gia công, đóng gói, giao nhận, vận chuyển. Dịch vụ thanh toán, thu đổi ngoại tệ. Dịch vụ hỗ trợ thực hiện các thủ tục hành chính. Môi trường cạnh tranh của thương nhân.

Số lượng, quy mô và loại hình thương nhân. Sự tham gia của thương nhân từ nhiều tỉnh, thành của Việt Nam. Chính phủ. Hợp tác với phía Trung Quốc.

Chính sách quản lý và điều hành. Chính sách của Trung Quốc. Cơ chế ưu đãi biên mậu của Trung Quốc tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa từ Việt Nam. Cơ chế biên mậu của Trung Quốc tương đối ổn định và ngày càng thuận lợi hóa.

Đánh giá chung về lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới Việt – Trung. Một số lợi thế. Một số hạn chế. 116 Tóm tắt Chương 2.

119 CHƯƠNG 3 – ĐỊNH HƯỚNG GIẢI PHÁP PHÁT HUY LỢI THẾ CẠNH TRANH CỦA VIỆT NAM TRONG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA QUA CÁC CỬA KHẨU BIÊN GIỚI VIỆT - TRUNG. Bối cảnh và những vấn đề đặt ra đối với phát huy lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới Việt – Trung. Bối cảnh quốc tế. Quan hệ Việt – Trung.

Tình hình Việt Nam. Những vấn đề đặt ra. Cần tiếp tục phát huy lợi thế của cửa khẩu biên giới Việt – Trung. Cần duy trì tăng trưởng ổn định kim ngạch xuất khẩu qua các cửa khẩu biên giới Việt - Trung.

Phát huy tích cực và hạn chế tiêu cực các nhân tố ảnh hưởng. Quan điểm và định hướng phát huy lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới Việt – Trung. Định hướng chủ yếu. Một số giải pháp phát huy lợi thế cạnh tranh trong xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới Việt – Trung.

Giải pháp phát huy lợi thế cạnh tranh. Cần phải xây dựng chiến lược xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới Việt – Trung. Cần hoàn thiện chính sách quản lý và điều hành có liên quan. Thúc đẩy thực hiện các điều ước song phương có liên quan.

Cần phải ký Hiệp định mới về thương mại biên giới Việt – Trung. Phân định quản lý và điều hành các loại hình cửa khẩu. Giải pháp khai thác lợi thế cạnh tranh. Cần khai thác các cơ chế hợp tác hiện hành.

Cần khai thác cơ chế hợp tác địa phương. Tăng cường phát triển dịch vụ hỗ trợ thương mại tại cửa khẩu. Khai thác lợi thế các tuyến giao thông đường bộ, đường sắt kết nối qua các cửa khẩu Việt – Trung. Giải pháp tạo dựng lợi thế cạnh tranh.

Tạo dựng lợi thế cạnh tranh cho thương nhân. Tạo dựng lợi thế cạnh tranh về hàng hóa. Xây dựng các khu thương mại biên giới đặc thù. 154 Tóm tắt Chương 3.

156 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 157 1) Những phát hiện mới. 157 ix 2) Những kết luận rút ra từ kết quả nghiên cứu. 157 3) Kiến nghị về những nghiên cứu tiếp theo.

159 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN. 160 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 168 Phụ lục 1 – Danh mục cửa khẩu biên giới Việt - Trung. 168 Phụ lục 2 – Mẫu phiếu phỏng vấn thương nhân.

170 Phụ lục 3 – Danh mục các chủ đề liên quan đến xuất khẩu hàng hóa qua các cửa khẩu biên giới Việt – Trung để nói chuyện, trao đổi .