Luận án tiến sĩ krung điêng của người cơ tu ở tỉnh thừa thiên huế luận án ts ngô

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN VIỆT NAM HỌC VÀ KHOA HỌC PHÁ T TRIỂN HỒ VIẾT HOÀNG KRUNG ĐIÊNG CỦA NGƢỜI CƠ TU Ở TỈNH THỪA THIÊN HUẾ LUẬN ÁN TIẾN SĨ VIỆT NAM HỌC Hà Nội - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI VIỆN VIỆT NAM HỌC VÀ KHOA HỌC PHÁ T TRIỂN HỒ VIẾT HOÀNG KRUNG ĐIÊNG CỦA NGƢỜI CƠ TU Ở TỈNH THỪA THIÊN HUẾ Chuyên ngành: VIỆT NAM HỌC Mã số: 62 22 01 13 LUẬN ÁN TIẾN SĨ VIỆT NAM HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: GS. NGÔ ĐỨC THỊNH Hà Nội - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi dƣới sự hƣớng dẫn trực tiếp của GS. Ngô Đức Thịnh. Các tài liệu tham khảo đƣợc sử dụng trong luận án đều có nguồn gốc rõ ràng, các trích dẫn đều đƣợc chỉ rõ nguồn tài liệu và tác giả.

Ngƣời cam đoan HỒ VIẾT HOÀNG LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Tôi xin đƣợc bày tỏ lòng trân trọng, biết ơn sâu sắc đối với các thầy cô giáo trong Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành luận án này. Đặc biệt, tôi xin chân thành cảm ơn ngƣời hƣớng dẫn khoa học, GS. Ngô Đức Thịnh, đã trực tiếp hƣớng dẫn về mặt chuyên môn, từ nội dung đến phƣơng pháp nghiên cứu để luận án Tiến sĩ của tôi hoàn thiện hơn. Bản thân tôi cũng đã nhờ đến sự giúp đỡ về chuyên môn của nhiều đơn vị nghiên cứu khoa học, các cơ quan, ban ngành trong việc cung cấp tƣ liệu và gợi ý những hƣớng nghiên cứu.

Nhân đây, tôi xin đƣợc gửi lời cảm ơn đến: Phân viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam tại Huế; Khoa Lịch sử, Trƣờng Đại học Khoa học Huế; Khoa Nhân học, Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội; Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thừa Thiên Huế; Ban Dân tộc tỉnh Thừa Thiên Huế; Ủy ban nhân dân huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế. Trong suốt quá trình học tập, tôi luôn nhận đƣợc sự quan tâm, giúp đỡ, tạo điều kiện của đơn vị công tác Trƣờng Đại học Ngoại ngữ, Đại học Huế. Tôi xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ đó. Cuối cùng, xin đƣợc bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến những ngƣời thân trong gia đình đã luôn tạo điều kiện thuận lợi cho tôi về mặt thời gian, hỗ trợ về vật chất và tinh thần trong suốt thời gian qua.

Tác giả HỒ VIẾT HOÀNG LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. 3 DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ SƠ ĐỒ. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích nghiên cứu.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu. Nguồn tài liệu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Bố cục luận án.

TỔNG QUAN ĐỊA BÀN, TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT, PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Tổng quan địa bàn nghiên cứu. Môi trƣờng tự nhiên. Môi trƣờng nhân văn.

Tổng quan tình hình nghiên cứu. Nghiên cứu ở nƣớc ngoài. Nghiên cứu ở trong nƣớc. Tình hình nghiên cứu tại vùng ngƣời Cơ Tu ở tỉnh Thừa Thiên Huế.

Cơ sở lý thuyết và phƣơng pháp nghiên cứu. Một số khái niệm. Một số lý thuyết. Phƣơng pháp nghiên cứu của luận án.

KRUNG ĐIÊNG TRUYỀN THỐNG VÀ HIỆN NAY CỦA NGƢỜI CƠ TU Ở TỈNH THỪA THIÊN HUẾ. Quan niệm của ngƣời Cơ Tu về krung điêng. Quan niệm về thế giới quan, nhân sinh quan. Krung điêng: quan niệm và phân loại.

Krung điêng truyền thống của ngƣời Cơ Tu. Vị trí, qui mô, diện tích. Các dấu hiệu nhận biết. Vấn đề sở hữu và quản lý.

Các nghi lễ liên quan đến krung điêng .89 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Krung điêng hiện nay của ngƣời Cơ Tu. Nguyên nhân của sự biến đổi. GIÁ TRỊ, ĐẶC ĐIỂM CỦA KRUNG ĐIÊNG VÀ GIẢI PHÁP BẢO TỒN, PHÁT HUY KRUNG ĐIÊNG TRONG PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TÀI NGUYÊN RỪNG HIỆN NAY CỦA NGƢỜI CƠ TU Ở TỈNH THỪA THIÊN HUẾ.

Giá trị của krung điêng. Lịch sử và giáo dục truyền thống. Cố kết cộng đồng, bảo tồn và phát huy các giá trị của luật tục. Bảo vệ môi trƣờng.

Giá trị kinh tế. Đặc điểm của krung điêng. Krung điêng là một dạng đất công đặc thù. Krung điêng thể hiện tri thức bản địa của ngƣời Cơ tu.

Tâm linh rừng của krung điêng. Tính kế thừa truyền thống. Krung điêng của ngƣời Cơ Tu trong sự đối sánh với các tộc ngƣời, khu vực xung quanh. Giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị của krung điêng ở ngƣời Cơ Tu trong phát triển bền vững tài nguyên rừng hiện nay.

Giải quyết mối quan hệ giữa kinh tế, xã hội và môi trƣờng. Vận dụng các giá trị, vai trò của krung điêng vào quản lý, bảo vệ và sử dụng hiệu quả tài nguyên rừng. Tăng cƣờng vai trò của cộng đồng trong quản lý. Giải quyết mối quan hệ giữa luật tục và luật pháp trong quản lý.

Các giải pháp khác .154 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN .157 TÀI LIỆU THAM KHẢO .158 PHỤ LỤC 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Cb : Chủ biên CTQG : Chính trị Quốc gia ĐHKH : Đại học Khoa học ĐHQG : Đại học Quốc gia KHXH : Khoa học Xã hội Nxb. : Nhà xuất bản PTBV : Phát triển bền vững ST-TN : Sinh thái tộc ngƣời T/C : Tạp chí TGQ : Thế giới quan TNR : Tài nguyên rừng TNTN : Tài nguyên thiên nhiên Tp. HCM : Thành phố Hồ Chí Minh tr. : trang UBND : Ủy ban nhân dân VHDT : Văn hóa Dân tộc VHTT : Văn hóa Thông tin 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ SƠ ĐỒ 1.

DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1. Dân số và phân bố tộc ngƣời Cơ Tu ở tỉnh Thừa Thiên Huế năm 2009. Hộ nhân khẩu phân theo xã và dân tộc ở Nam Đông năm 2014. Tín ngƣỡng vật tổ, vật kiêng ở một số dòng họ ngƣời Cơ Tu.

Rừng ma của ngƣời Cơ Tu ở xã Thƣợng Long, huyện Nam Đông. Thần linh trong đời sống tín ngƣỡng của ngƣời Cơ Tu. Bảng tổng hợp một số krung điêng truyền thống của ngƣời Cơ Tu ở huyện Nam Đông. Các dấu hiệu nhận biết về krung điêng của ngƣời Cơ Tu ở tỉnh Thừa Thiên Huế.

Sở hữu các loại đất công của ngƣời Cơ Tu ở tỉnh Thừa Thiên Huế. Mối quan hệ quyền sở hữu, quản lý của thần linh và cộng đồng làng. Một số quy định trong luật tục đối với krung điêng của ngƣời Cơ Tu. Sơ đồ phân bố rừng ma và rừng thiêng của ngƣời Cơ Tu ở thôn Aprung, xã Thƣợng Long.

Sơ đồ phân bố một số krung điêng truyền thống của ngƣời Cơ Tu ở huyện Nam Đông, tỉnh Thừa Thiên Huế. Mối quan hệ giữa Thần linh - Già làng - Cộng đồng làng. Các cấp trong hệ thống quản lý tài nguyên rừng ở Việt Nam. Mối quan hệ trong quản lý giữa Nhà nƣớc - cộng đồng - văn hóa rừng .150 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1.

Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, tình trạng rừng bị “chảy máu”, suy kiệt1 đang đặt ra nhiều thách thức đối với sự quản lý của Nhà nƣớc. Trƣớc thực trạng đó, rất nhiều giải pháp đƣợc đề cập, trong đó quan trọng nhất là việc khẳng định địa vị pháp lý, vai trò của cộng đồng địa phƣơng/bản địa cũng nhƣ các giá trị văn hóa truyền thống trong bảo vệ, quản lý, sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên và phát triển rừng cộng đồng. Dân tộc Cơ Tu ở tỉnh Thừa Thiên Huế sống dựa vào rừng, gắn bó mật thiết với rừng ở cả khía cạnh vật chất lẫn khía cạnh tinh thần, tâm linh. Đối với họ, rừng là một phần bản nguyên của con ngƣời, đó không chỉ là không gian mà còn là thời gian, là sự vĩnh hằng.

Sống rừng nuôi, chết rừng chôn, bởi vậy họ sống với rừng bằng tất cả cuộc đời họ có, và bằng sự biết ơn, đoạt lấy rừng bằng rìu và lửa, nhƣng không lãng phí cũng chẳng tàn phá, vừa đủ để sinh tồn [55, tr. Trong xã hội truyền thống của ngƣời Cơ Tu, làng là một tổ chức xã hội cơ bản và duy nhất, ở đó không có tổ chức nào lớn hơn hay nhỏ hơn làng. Đặc tính này đƣợc phản ánh thông qua vai trò chủ sở hữu và quyền quản lý của làng đối với mọi tài nguyên đất và rừng. Trong đó, rừng cộng đồng là một dạng đất công thuộc quyền sở hữu của làng, đƣợc quản lý thông qua luật tục - một công cụ hữu hiệu nhằm đảm bảo tính chất sở hữu cộng đồng đối với loại hình tài nguyên quan trọng này.

Bên cạnh đó, cùng với luật tục và cao hơn luật tục, ngƣời Cơ Tu còn đƣợc “quản lý” bởi hệ thống thần linh - thế lực nắm quyền sở hữu và quản lý “tối cao” đối với các tài nguyên đất và rừng. Gắn liền với hình thức sở hữu và quản lý này là loại hình krung điêng - một nguồn tài nguyên rừng mang nhiều giá trị vật chất lẫn tinh thần. Theo tiếng Cơ Tu ở tỉnh Thừa Thiên Huế, krung là rừng, điêng là kiêng kỵ, cấm đoán. Nhƣ vậy, “krung điêng” dùng để chỉ về những khu rừng kiêng, kỵ, cấm, cữ trong 1 Nếu năm 1943, Việt Nam có khoảng 14.000 ha rừng với độ che phủ 43,7% thì đến năm 1990 chỉ còn lại 9.000 ha với độ che phủ 28% diện tích đất rừng trong cả nƣớc.

Năm 2000, nhờ những nỗ lực to lớn trong công tác phục hồi rừng và trồng rừng, diện tích rừng đã tăng lên 10.292 ha với độ che phủ 33,2%. Đến nay, diện tích rừng vào khoảng 12.000 ha với độ che phủ là 36,7% [12]. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.