Luận án tiến sĩ kinh tế thị trường sức lao động ở khu vực đồng bằng sông cửu lon

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VĂN DŨNG thÞ trêng søc lao ®éng ë khu vùc ®ång b»ng s«ng cöu long LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI - 2014 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGUYỄN VĂN DŨNG thÞ trêng søc lao ®éng ë khu vùc ®ång b»ng s«ng cöu long Chuyên ngành : Kinh tế chính trị Mã số : 62 31 01 01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Người hướng dẫn khoa học: PGS, TS NGUYỄN KHẮC THANH Hµ Néi - 2014 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu nêu trong luận án là trung thực. Những kết luận khoa học của luận án chưa được ai công bố trong bất kỳ công trình nào. TÁC GIẢ LUẬN ÁN Nguyễn Văn Dũng MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG.

SÁCH THAM KHẢO VÀ CHUYÊN KHẢO. LUẬN ÁN TIẾN SĨ VÀ ĐỀ TÀI KHOA HỌC.17 Chương 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG. THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG Ở VIỆT NAM.

KINH NGHIỆM VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG Ở MỘT SỐ QUỐC GIA CHÂU Á, MỘT SỐ VÙNG KINH TẾ CỦA VIỆT NAM VÀ BÀI HỌC RÚT RA CHO KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG.51 Chương 3 THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG. ĐẶC ĐIỂM VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI CÓ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG. THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG.121 129 Chương 4 PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG ĐẾN NĂM 2020.

CƠ SỞ ĐỊNH HƯỚNG, PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG. NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG SỨC LAO ĐỘNG KHU VỰC ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG ĐẾN NĂM 2020.135 KẾT LUẬN 161 DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN.163 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.164 PHỤ LỤC 171 DANH MỤC CÁC BẢNG TRONG LUẬN ÁN Số hiệu Tên bảng Trang Bảng 3.1: Dân số trung bình khu vực Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2000 - 2011.2: Cơ cấu tuổi của lực lượng lao động khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.3: Lao động từ 15 tuổi trở lên làm công việc chiếm nhiều thời gian nhất | tính theo lĩnh vực sản xuất.4: Dân số khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long từ 15 tuổi trở lên đang làm việc chia theo bằng cấp cao nhất.5: Tỷ lệ biết chữ của dân số từ 15 tuổi trở lên đang làm việc chia theo thành thị và nông thôn.6: Cơ cấu lực lượng lao động chia theo trình độ chuyên môn kỹ thuật .7: Cơ cấu lao động chia theo nghề nghiệp, năm 2011.8: Số giờ làm việc trung bình trong tuần của lao động ở Đồng bằng sông Cửu Long làm công việc chiếm nhiều thời gian nhất chia theo ngành sản xuất kinh doanh chính.9: Tỷ lệ thất nghiệp và tỷ lệ thiếu việc làm năm 2011.10: Di cư giữa các vùng kinh tế - xã hội trong cả nước.11: Kết quả xuất khẩu lao động của các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2003 - 2008.12: Thu nhập và tổng chi tiêu bình quân 1 nhân khẩu 1 tháng khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Tính cấp thiết của đề tài Sức lao động là nguồn lực đầu vào quan trọng đối với mọi hoạt động sản xuất tạo ra của cải vật chất của xã hội. Cùng với thị trường các nguồn lực khác, thị trường sức lao động là một bộ phận cấu thành hữu cơ của nền kinh tế quốc dân.

Sự hình thành và phát triển thị trường sức lao động trong mối quan hệ tổng thể giữa các loại thị trường là cần thiết khách quan trong nền kinh tế thị trường. Thị trường sức lao động là một bộ phận của thị trường cung ứng các yếu tố sản xuất. Quy mô, năng lực, trình độ tổ chức của thị trường sức lao động trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng cân đối giữa cung ứng sức lao động với các yếu tố sản xuất khác, với đầu ra trong quá trình hoạt động của nền kinh tế. Do vậy, sự phát triển của hệ thống kinh tế luôn gắn với hiện trạng, khả năng thay đổi về quy mô, năng lực, trình độ thị trường sức lao động trong từng thời kỳ.

Hiện trạng và khả năng biến đổi thị trường sức lao động phụ thuộc vào việc tổ chức thị trường và cơ chế hoạt động của nó. Đó là tổ chức hoạt động của các chủ thể tham gia thị trường theo những quan hệ thị trường tất yếu và theo cơ chế hoạt động khách quan. Trong đó, sự tham gia, can thiệp của nhà nước với những nội dung thích hợp vào tổ chức, cơ chế điều hành thị trường sức lao động là cần thiết trong nền kinh tế thị trường. Sự can thiệp này nhằm hoàn thiện tổ chức, cơ chế hoạt động thị trường sức lao động và từ đó phát huy vai trò của nó trong quá trình phát triển hệ thống kinh tế.

Quá trình đổi mới và phát triển kinh tế ở Việt Nam đã từng bước hình thành, phát triển thị trường sức lao động trong hệ thống thị trường cung ứng các yếu tố sản xuất. Việc xuất hiện thị trường sức lao động - với vai trò nguồn cung ứng sức lao động, đã tạo nên tác động tích cực đến nội dung phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương cũng như của cả nền kinh tế quốc dân. Tuy nhiên, diễn biến của thị trường sức lao động trong thời gian qua còn khá phức tạp, mang tính tự phát và phần lớn còn nằm ngoài tầm kiểm soát của nhà nước. Diễn biến này không chỉ ảnh hưởng xấu đến các nội dung phát triển kinh tế - xã hội mà còn ảnh hưởng đến khả năng phát triển thị trường sức lao động theo yêu cầu hình thành đồng bộ hệ thống thị trường trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Thực tiễn này đã nảy sinh yêu cầu nghiên cứu, hoàn thiện lý luận về thị trường sức lao động đó là: Tổ chức thị 2 trường sức lao động phù hợp với nội dung vận động phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa nói chung và phù hợp với các khu vực kinh tế đặc thù nói riêng, trong đó có khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Trên thực tế, thị trường sức lao động khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đã được hình thành và từng bước phát triển. Sự phát triển thị trường sức lao động khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đã góp phần vào việc phân bổ nguồn lực lao động giữa các ngành, các địa phương một cách hợp lý; thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động đúng hướng và góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển thị trường sức lao động khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cũng luôn phát sinh những vấn đề bất cập cần giải quyết đó là: - Quy mô dân số và nguồn lao động hiện nay ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long tương đối lớn, chất lượng và cơ cấu lao động mặc dù có nhiều chuyển biến nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu lao động phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, gây ra tình trạng mất cân đối cung - cầu lao động nghiêm trọng; - Hệ thống hỗ trợ giao dịch trên thị trường sức lao động còn nhiều hạn chế.

Các trung tâm dạy nghề và giới thiệu việc làm trong khu vực tuy nhiều về số lượng nhưng chưa đảm bảo về chất lượng, chủ yếu tập trung vào việc đào tạo nghề, xem nhẹ chức năng tư vấn và giới thiệu việc làm. Hoạt động diễn ra trong các hội chợ việc làm chưa đáp ứng nhu cầu tìm việc làm, tuyển dụng lao động của người lao động và người sử dụng lao động; - Hệ thống thông tin thị trường sức lao động chưa phát triển, chưa đáp ứng được yêu cầu thị trường; - Các dòng di chuyển lao động diễn ra thường xuyên, với quy mô và tần suất lớn, đặc biệt là di chuyển giữa nông thôn - đô thị và di chuyển lao động từ khu vực đi ra bên ngoài còn mang tính tự phát, trong khi công tác quản lý lao động tự do di chuyển còn nhiều bất cập, dẫn tới bất ổn về an ninh - xã hội; - Tốc độ đô thị hoá nhanh dẫn đến nhiều lao động nông nghiệp rơi vào tình trạng thiếu việc làm hoặc mất việc làm trong khi chưa có kế hoạch đào tạo, chuyển nghề cho lao động; - Các chính sách đảm bảo quyền lợi cho người lao động chưa được quan tâm thích đáng: thu nhập còn thấp nhưng chi phí nhà ở, giá cả sinh hoạt cao là những rào cản khiến lao động bỏ đi nơi khác làm việc, mâu thuẫn lợi ích, tranh chấp lao động xảy ra thường xuyên. 3 Chính những lý do nêu trên, vấn đề là làm sao để tổ chức thị trường sức lao động khu vực Đồng bằng sông Cửu Long có khả năng đảm bảo cung ứng lao động, đáp ứng được nhu cầu lao động; đồng thời, giảm được khuynh hướng tự phát, giảm những ảnh hưởng tiêu cực của thị trường sức lao động đến việc phát triển kinh tế - xã hội của khu vực là rất cần thiết. Đây cũng là cơ sở để nghiên cứu sinh chọn "Thị trường sức lao động ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long" làm đề tài luận án tiến sĩ kinh tế, chuyên ngành kinh tế chính trị.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 2. Mục tiêu nghiên cứu của luận án Trên cơ sở hệ thống hoá những vấn đề lý luận và thực tiễn về thị trường sức lao động, luận án tập trung phân tích, đánh giá diễn biến thị trường sức lao động khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Từ đó, đề xuất một số giải pháp phát triển thị trường sức lao động khu vực Đồng bằng sông Cửu Long trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án Để đạt được mục tiêu trên, luận án có nhiệm vụ: Thứ nhất, hệ thống hoá và phân tích cơ sở lý luận cũng như thực tiễn về thị trường sức lao động.

Thứ hai, nghiên cứu, đúc kết kinh nghiệm phát triển thị trường sức lao động ở một số vùng kinh tế của cả nước, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm trong cho phát triển thị trường sức lao động khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.