Luận án: Các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định duy trì khách hàng tại các công ty kiểm toán độc lập Việt Nam - Trần Thị Thu Phường

BỘ GIAO ́ DUC ̣ VÀĐAO ̀ TAO ̣ TRƯƠNG ̀ ĐAỊ HOC ̣ KINH TẾTP. HỒCHÍMINH ­­­­­­­­­­­­­ TRẦN THỊ THU PHƯỜNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH DUY TRÌ KHÁCH HÀNG TẠI CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ TP. HCM ­ 2022 BỘ GIAO ́ DUC ̣ VÀĐAO ̀ TAO ̣ TRƯƠNG ̀ ĐAỊ HOC ̣ KINH TẾTP. HỒCHÍMINH ­­­­­­­­­­­­­ TRẦN THỊ THU PHƯỜNG CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH DUY TRÌ KHÁCH HÀNG TẠI CÁC CÔNG TY KIỂM TOÁN ĐỘC LẬP VIỆT NAM Chuyên ngành: Kế toán Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: 1.

Trần Thị Giang Tân 2. Trần Phước TP. HCM – Năm 2022 i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận án là do tôi thực hiện, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trần Thị Giang Tân và PGS.TS Trần Phước. Trong luận án, tôi không sao chép bất kỳ công trình nghiên cứu nào, ngoại trừ những tham khảo từ những nghiên cứu trước đã được trích dẫn trong luận án.

HCM, ngày tháng năm 2022 Tác giả Trần Thị Thu Phường ii LỜI CẢM ƠN Trải qua một thời gian dài, đến nay, tôi đã hoàn thành luận án nhờ sự giúp đỡ của thầy, cô. Tôi cám ơn tất cả quý thầy, cô.TS Trần Thị Giang Tân. Nhờ sự tận tâm hướng dẫn của cô, tôi đã học được nhiều điều và đã hoàn thành luận án.TS Trần Phước. Thầy đã hướng dẫn, góp ý, hỗ trợ cho tôi thực hiện và hoàn thành LA.

Tôi cám ơn Viện đào tạo và quý thầy, cô Trường ĐHKT TP.HCM đã giảng dạy, giúp đỡ, hỗ trợ cho tôi thực hiện luận án. Tôi cám ơn Trường Đại Học Tài Chính – Kế toán và Ban lãnh đạo Khoa Kế Toán ­ Kiểm Toán đã tạo điều kiện để tôi thực hiện luận án. Sau cùng, tôi cám ơn gia đình của tôi. Gia đình đã cho tôi sự động viên giúp tôi vượt qua những khó khăn và hoàn thành luận án này.

HCM ngày tháng năm 2022 Tác giả iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vi DANH MỤC BẢNG.

vii DANH MỤC HÌNH. x CHƯƠNG MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận án. Kết cấu luận án.

7 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC. Tổng quan các nghiên cứu trước trên thế giới về các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định chấp nhận, duy trì khách hàng. Các nghiên cứu trong nước. Kết quả đạt được của các nghiên cứu trước và khoảng trống nghiên cứu.34 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1.

35 iv CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT. Một số khái niệm nền tảng. Các quy định về chấp nhận, duy trì khách hàng trong kiểm toán báo cáo tài chính. Các lý thuyết nền tảng.

Mô hình NC sơ khởi. 66 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 68 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp và quy trình nghiên cứu.

Thang đo các khái niệm nghiên cứu ban đầu. Nghiên cứu định tính. Nghiên cứu định lượng. 86 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

95 CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU. Kết quả nghiên cứu định tính. Mô hình nghiên cứu chính thức và các giả thuyết nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu định lượng.

Tổng hợp và bàn luận kết quả. 146 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 152 CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN, HÀM Ý VÀ HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI. Đóng góp của luận án.

Một số hàm ý. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo. 162 KẾT LUẬN CHƯƠNG 5. 163 DANH MỤC CÔNG TRÌNH TÁC GIẢ.

1 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 14 Phụ lục 1: Bảng tóm tắt các NC về ảnh hưởng của các nhân tố rủi ro đến quyết định CN, DTKH. 14 Phụ lục 2: Bảng tóm tắt các NC về ảnh hưởng của đặc điểm BQT của khách hàng đến quyết định CN, DTKH. 20 Phụ lục 3: Bảng tóm tắt các NC về ảnh hưởng của mức độ chuyên ngành của CTKT đến quyết định CN, DTKH.

21 Phụ lục 4: Các mô hình ra quyết định CN, DTKH. 22 Phụ lục 5: Bảng tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định CN, DTKH.29 Phụ lục 6: Hệ thống các tài liệu pháp lý liên quan CN, DTKH. 35 Phụ lục 7: Bảng tổng hợp đo lường ban đầu. 40 Phụ lục 8: Dàn bài thảo luận.

41 Phụ lục 9: Chuyên gia phỏng vấn. 43 Phụ lục 10: Kết quả thảo luận với chuyên gia. 45 Phụ lục 11: Các công ty trong mẫu. 74 Phụ lục 12: Các CTKT đã kiểm toán cho các công ty trên HoSE và HNX trong mẫu từ 2016 ­ 2019.

82 Phụ lục 13: Kết quả kiểm định mô hình đo lường hành vi điều chỉnh lợi nhuận 83 vi Phụ lục 14: Kết quả kiểm định hồi quy mô hình chính (Logistic).84 Phụ lục 15: Kết quả phân tích PCA các nhân tố thuộc RRKT. 91 Phụ lục 16: Kết quả hồi quy mô hình với thông số thay thế. 92 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Chữ Chữ viết đầy đủ bằng Chữ viết đầy đủ bằng viêt́ tăt́ tiếng Anh tiếng Việt BCTC ­ Báo cáo tài chính BCTN ­ Báo cáo thường niên CNKH Chấp nhận khách hàng CTKT ­ Công ty kiểm toán DTKH ­ Duy trì khách hàng ĐCLN ­ Điều chỉnh lợi nhuận HĐLT ­ Hoạt động liên tục HNX Hanoi Stock Exchange Sàn giao dịch Chứng khoán Hà Nội HOSE Ho Chi Minh Stock Sàn giao dịch Chứng khoán Hồ Chí Exchange Minh KTV ­ Kiểm toán viên NC ­ Nghiên cứu NQL ­ Người quản lý PCA Principal Component Phân tích thành phần chính Analysis RRKD ­ Rủi ro kinh doanh RRKT ­ Rủi ro kiểm toán YKCNTP ­ Ý kiến chấp nhận toàn phần YKKT ­ Ý kiến kiểm toán VN ­ Việt Nam VietNam Standard on Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam VSA Auditing vii VSQC1 VietNam Standard on Chuẩn mực kiểm soát chất lượng Quality Control 1 số 1 DANH MỤC BẢNG BẢNG NỘI DUNG Trang Bảng 1.1 Tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định DTKH 27 Bảng 3.1 Đo lường quyết định DTKH 70 Bảng 3.2 Các khái niệm đo lường RRKT 71 Bảng 3.3 Khái niệm đo lường RRKD của khách hàng 73 Bảng 3.4 Khái niệm đo lường RRKD của CTKT 74 Bảng 3.5 Khái niệm đo lường đặc điểm Ban quản trị của khách 75 hàng Bảng 3.6 Đo lường các biến kiểm soát 77 Bảng 4.1 Kết quả tổng hợp cho từng câu hỏi nghiên cứu 97 Bảng 4.2 Thang đo các biến 108 Bảng 4.3 Bảng mô tả mẫu nghiên cứu 115 Bảng 4.4 Kết quả phân tích hồi quy OLS 116 Bảng 4.5 Mức độ giải thích của mô hình 116 Bảng 4.6 Mức độ phù hợp của mô hình 117 Bảng 4.7 Kiểm định phương sai phần dư thay đổi 118 Bảng 4.8 Tổng hợp kết quả kiểm định OLS 118 Bảng 4.9 Bảng thống kê mô tả các biến trong mô hình 120 Bảng 4.10 Kết quả kiểm định Leverage 122 Bảng 4.11a Kết quả kiểm định mối liên hệ giữa MDOP và CON/DIS 123 Bảng 4.11b Kết quả kiểm định mối liên hệ giữa GCO và CON/DIS 124 Bảng 4.11c Kết quả kiểm định mối liên hệ giữa INAU và CON/DIS 124 viii Bảng 4.12 Phân tích tương quan Pearson 125 Bảng 4.13 Kết quả kiểm tra đa cộng tuyến biến độc lập 128 Bảng 4.14 Kết quả kiểm tra mức độ phù hợp mô hình 129 Bảng 4.15 Kết quả tóm tắt của mô hình 129 Bảng 4.16 Kết quả hồi quy Logistic 130 Bảng 4.17 Tổng hợp xác suất xuất hiện của mô hình 135 Bảng 4.18 Kiểm tra Eigenvalue 137 Bảng 4.19 Hệ số tải – loading 137 Bảng 4.20 Thống kê mô tả RRKT 138 Bảng 4.21 Kết quả hồi quy mô hình với thông số thay thế 139 Bảng 4.22 Tổng hợp kết quả mô hình nghiên cứu 140 Bảng 4.23 Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết 144 DANH MỤC HÌNH NỘI DUNG Trang Hình 2.1 Mối quan hệ giữa các khái niệm trong quyết định DTKH 43 Hình 2.2 Hệ thống phân cấp nhu cầu của Maslow 59 ix Hình 2.3 Mô hình nghiên cứu sơ khởi 65 Hình 3.1 Quy trình nghiên cứu của luận án 69 Hình 3.2 Quy trình nghiên cứu định tính 77 Hình 3.3 Quy trình thiết kế nghiên cứu định lượng 83 Hình 4.1 Mô hình nghiên cứu chính thức 101 TÓM TẮT Đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định DTKH tại các CTKT độc lập Việt Nam Tóm tắt: Luận án nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định duy trì khách hàng (DTKH) tại các Công ty kiểm toán (CTKT) độc lập Việt Nam (VN). Phương pháp nghiên cứu hỗn hợp được sử dụng với mẫu nghiên cứu (NC) bao gồm 762 công ty niêm yết (CTNY) trên hai sàn chứng khoán VN (HOSE, HNX) x được kiểm toán bởi các CTKT độc lập với tổng số 2.478 quan sát trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2019.

Kết quả NC cho thấy có 04 nhóm nhân tố gồm rủi ro kiểm toán (RRKT), rủi ro kinh doanh (RRKD) của khách hàng, RRKD của CTKT, mức độ chuyên ngành của CTKT ảnh hưởng tới quyết định DTKH. Trong đó, các nhân tố thuộc RRKT, rủi ro tài chính, khách hàng thường xuyên thay đổi CTKT, tính chính trực của NQL khách hàng và mức độ chuyên ngành của CTKT có ảnh hưởng ngược chiều tới quyết định DTKH. Khả năng thực hiện kiểm toán của CTKT có ảnh hưởng cùng chiều tới quyết định DTKH. Dựa trên kết quả NC này, tác giả đề xuất các CTKT cần xem xét các yếu tố rủi ro này để đưa ra quyết định DTKH phù hợp.

Về phương diện cơ quan chức năng tại VN như VACPA nên bổ sung hướng dẫn về CN, DTKH bên cạnh các nhân tố đã đề cập trong chuẩn mực kiểm toán. Từ khóa: Quyết định duy trì khách hàng, rủi ro kiểm toán, rủi ro kinh doanh, mức độ chuyên ngành của công ty kiểm toán. ABSTRACT Thesis: Factors affecting client continuance decisions at audit firms in Vietnam. Abstract: The thesis studies factors affecting client continuance decisions at audit firms in Vietnam.

The mixed research method is used with a sample of 762 listed xi companies on two Vietnamese stock exchanges (HOSE, HNX) audited by audit firms with a total of 2.478 observations during the period year from 2016 to 2019. Research results show that there are 04 groups of factors including audit risk, client’s business risk, auditor’s business risk, audit firm industry expertise affecting client continuance decisions. In which, the audit risk variable, the financial risk, the client frequently changes auditors, while management integrity, the audit firm industry expertise have negatively been associated with client continuance decisions. The firm’s ability to perform the audit engagement has positively associated with client continuance decisions.

Based on the results, the author proposes that auditing firms should consider these risk factors to make (while making) client continuance decisions. Regarding the authority in Vietnam, such as VACPA, they should supplement guidance on client continuance, acceptance in addition to the factors mentioned in auditing standards. Keywords: Client continuance decision, audit risk, business risk, audit firm industry expertise.