Luận án tiến sĩ kiểm tra sức chịu đựng rủi ro tín dụng trong giám sát ngân hàng

NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG ---------- NGUYỄN THỊ THU TRANG KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ HÀ NỘI – 2021 NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HỌC VIỆN NGÂN HÀNG ---------- NGUYỄN THỊ THU TRANG KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng Mã số: 9.01 LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Nguyễn Phi Lân 2. Phạm Vũ Thăng Long HÀ NỘI – 2021 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dƣới sự hƣớng dẫn của các nhà khoa học: 1. Nguyễn Phi Lân 2.

Phạm Vũ Thăng Long Các kết quả nghiên cứu đƣợc trình bày trong luận án là trung thực, khách quan và chƣa từng đƣợc công bố ở bất kỳ nghiên cứu nào khác ngoài các bài báo/bài viết hội thảo của tôi hoặc các bài báo/bài viết hội thảo của tôi và đồng tác giả đƣợc nêu trong danh mục công trình khoa học có liên quan đến luận án. Các thông tin, dữ liệu đƣợc sử dụng trong luận án đƣợc thu thập từ thực tế, có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng, đƣợc xử lý trung thực và khách quan. Hà Nội, ngày tháng năm 2021 Tác giả luận án Nguyễn Thị Thu Trang ii LỜI CẢM ƠN NCS xin đƣợc cảm ơn Ban giám đốc Học viện Ngân hàng, Khoa Sau đại học và các thầy/cô tham gia giảng dạy chƣơng trình nghiên cứu sinh đã tạo điều kiện để NCS có thể học tập và nghiên cứu. NCS xin cảm các chuyên gia đã tham gia phỏng vấn, các nhà nghiên cứu đã góp ý và các đồng nghiệp đã hỗ trợ để tác giả hoàn thành luận án.

Lời cảm ơn sâu sắc nhất xin đƣợc trân trọng gửi tới TS. Nguyễn Phi Lân và TS. Phạm Vũ Thăng Long đã nhiệt tình hƣớng dẫn, chỉ bảo và động viên NCS trong suốt quá trình thực hiện luận án. Cuối cùng, NCS xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã luôn đồng hành và chia sẻ với tác giả trong quá trình nghiên cứu.

Trân trọng cảm ơn! Tác giả Nguyễn Thị Thu Trang iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. i DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT. vii DANH MỤC BẢNG. x DANH MỤC HÌNH.

xii DANH MỤC PHỤ LỤC. xiii LỜI MỞ ĐẦU. 1 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LUẬN VỀ KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG .1 KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG .1 Giám sát ngân hàng .2 Kiểm tra sức chịu đựng trong giám sát ngân hàng .3 Phân loại kiểm tra sức chịu đựng trong giám sát ngân hàng .4 Mục tiêu thực hiện kiểm tra sức chịu đựng trong giám sát ngân hàng. KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG .1 Khái niệm kiểm tra sức chịu đựng rủi ro tín dụng trong giám sát ngân hàng .2 Đặc điểm của kiểm tra sức chịu đựng rủi ro tín dụng trong giám sát ngân hàng.

Điều kiện thực hiện kiểm tra sức chịu đựng rủi ro tín dụng trong giám sát ngân hàng .3 KHUNG THỰC HIỆN KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG .1 Xây dựng kịch bản kinh tế vĩ mô .2 Đo lƣờng tác động của các kịch bản tới rủi ro tín dụng .3 Đánh giá tác động tới ngân hàng. Phản ứng của cơ quan giám sát. 70 iv CHƢƠNG 2: KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG: KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM .1 CƠ SỞ LỰA CHỌN CÁC QUỐC GIA NGHIÊN CỨU .2 KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ THỰC HIỆN KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG. Kinh nghiệm tại Châu Âu.

Kinh nghiệm tại Anh .3 Kinh nghiệm tại một số quốc gia Châu Á. BÀI HỌC CHO VIỆT NAM.1 Về thực hiện kiểm tra sức chịu đựng trong giám sát ngân hàng .2 Về thực hiện kiểm tra sức chịu đựng rủi ro tín dụng trong giám sát ngân hàng. 98 CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG TẠI NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM.1 KHÁI QUÁT HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG TẠI NHNN VIỆT NAM .1 Khái quát hệ thống ngân hàng Việt Nam .2 Khái quát hoạt động giám sát ngân hàng tại Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam .2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG TẠI NHNN VIỆT NAM .1 Bối cảnh kinh tế vĩ mô và rủi ro tín dụng ngân hàng tại Việt Nam .2 Thực trạng thực hiện kiểm tra sức chịu đựng rủi ro tín dụng trong giám sát ngân hàng tại NHNN Việt Nam .3 ĐÁNH GIÁ VỀ THỰC HIỆN KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG TẠI NHNN VIỆT NAM .1 Kết quả đạt đƣợc .2 Hạn chế và nguyên nhân. 126 CHƢƠNG 4: MÔ PHỎNG THỰC HIỆN KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG TẠI NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM.1 MỤC TIÊU THỰC HIỆN KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG .2 PHƢƠNG PHÁP THỰC HIỆN KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG .1 Xây dựng kịch bản kinh tế vĩ mô .2 Đo lƣờng tác động của các kịch bản vĩ mô tới rủi ro tín dụng .3 Đánh giá tác động.4 Phản ứng của cơ quan giám sát .3 NỘI DUNG THỰC HIỆN KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG.

Xây dựng kịch bản kinh tế vĩ mô. Đo lƣờng tác động của các kịch bản kinh tế vĩ mô tới rủi ro tín dụng 147 4. Đánh giá tác động. Phản ứng của cơ quan giám sát.

159 CHƢƠNG 5: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ LIÊN QUAN ĐẾN THỰC HIỆN KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG TẠI NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM.1 ĐỊNH HƢỚNG THỰC HIỆN KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG .2 GIẢI PHÁP VỀ THỰC HIỆN KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG .1 Quy định về mục tiêu, vai trò và trách nhiệm thực hiện kiểm tra sức chịu đựng trong giám sát ngân hàng. Xây dựng kế hoạch thực hiện triển khai kiểm tra sức chịu đựng. Nâng cao năng lực, trình độ đội ngũ thực hiện kiểm tra sức chịu đựng .4 Phát triển hệ thống kho dữ liệu tập trung để thực hiện kiểm tra sức chịu đựng rủi ro tín dụng .5 Phối hợp kiểm tra sức chịu đựng với các kỹ thuật giám sát khác. Phối hợp với các bộ phận, cơ quan khi thực hiện kiểm tra sức chịu đựng rủi ro tín dụng .3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VỀ THỰC HIỆN KIỂM TRA SỨC CHỊU ĐỰNG RỦI RO TÍN DỤNG TRONG GIÁM SÁT NGÂN HÀNG .1 Kiến nghị với các ngân hàng .2 Kiến nghị với các bên liên quan khác .4 MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA LUẬN ÁN.

180 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 195 vii DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt APRA Australian Prudential Regulation Cơ quan giám sát ngân hàng của Authority Úc BIS Bank for International Ngân hàng thanh toán quốc tế Settlements BCBS The Basel Committee on Ủy ban Basel về giám sát ngân Banking Supervision hàng BNM Bank Negara Malaysia NHTW Malaysia BoE Bank of England NHTW Anh BoJ Bank of Japan NHTW Nhật Bản CAR Tỷ lệ an toàn vốn Capital adequacy ratio CCAR Comprehensive Capital Analysis Chƣơng trình đánh rà soát và and Review phân tích vốn của NHTW Mỹ CDS Hợp đồng hoán đổi rủi ro tín Credit default swaps dụng CEBS Committee of European Banking Ủy ban giám sát ngân hàng Châu Supervisors Âu CET1 Common Equity Tier 1 Tỷ lệ vốn cấp 1 CQTTGSNH Cơ quan thanh tra giám sát ngân hàng CQGS Cơ quan giám sát DFAST Chƣơng trình KTSCĐ theo luật Dodd-Frank Act stress testing Dodd-Frank D-SIBs Ngân hàng quan trọng trọng hệ thống EAD Exposure at default Tổn thất khi vỡ nợ EBA European Banking Authority Cơ quan ngân hàng Châu Âu viii Từ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt ECB European Central Bank NHTW Châu Âu EL Expected loss Tổn thất dự tính FeD Federal Reserve System Cục dự trữ liên bang Mỹ FSA Financial Services Authority Cơ quan Dịch vụ Tài chính của Anh FSAP Financial Sector Assessment Chƣơng trình đánh giá khu vực Programs tài chính FSR Financial System Report Báo cáo hệ thống tài chính FEM Fixed effect model Mô hình hiệu ứng cố định GMM Generalized Method of Moments Mô hình moment tổng quát IMF International Monetary Fund Quỹ tiền tệ quốc tế KTSCĐ Kiểm tra sức chịu đựng LGD Loss given default Tổn thất trong trƣờng hợp vỡ nợ NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc NHTM Ngân hàng thƣơng mại NHTW Ngân hàng Trung Ƣơng OLS Ordinary least squares Bình phƣơng nhỏ nhất thông thƣờng OSFI Office of the Superintendent of Cơ quan giám sát các tổ chức tài Financial Institutions chính của Canada PD probability of default Xác suất vỡ nợ PRA Prudential Regulation Authority Cơ quan Giám sát thận trọng của Anh RRTD Rủi ro tín dụng REM Random effect model mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên SCAP Supervisory Capital Assessment Chƣơng trình giám sát đánh giá Program vốn ix Từ viết tắt Nghĩa tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt SREP Supervisory Review and quy trình rà soát và đánh giá Evaluation Process giám sát UL Unexpected loss Tổn thất ngoài dự tính Công ty Quản lý tài sản của các VAMC TCTD Việt Nam VAR Vector Autoregression Mô hình Vec-tơ tự hồi quy VECM vector error-correction model Mô hình hiệu chỉnh sai số vec-tơ WB World Trade Organization Tổ chức thƣơng mại thế giới x DANH MỤC BẢNG Tên bảng Trang Bảng 1.1: 29 nguyên tắc của Ủy ban Basel về giám sát ngân hàng hiệu 23 quả Bảng 1.2: Cách thức tiếp cận Top-down và Bottom-up 38 Bảng 1.3: Phƣơng pháp tiếp cận bảng cân đối và giá thị trƣờng 39 Bảng 1.4: Đo lƣờng RRTD trong KTSCĐ rủi ro tín dụng 66 Bảng 2.1: Khung thời gian thực hiện KTSCĐ trong giám sát ngân 83 hàng tại Anh Bảng 2.2: Kịch bản KTSCĐ chu kì trung bình 5 năm giai đoạn 2018- 85 2022 tại Anh Bảng 2.3 Kết quả KTSCĐ các ngân hàng tại Anh năm 2018 87 Bảng 2. Những cột mốc chính khi thực hiện KTSCĐ tại Thái Lan 89 Bảng 2.5: KTSCĐ tại một số quốc gia Châu Á 90 Bảng 2.6 Kịch bản vĩ mô cho KTSCĐ rủi ro tín dụng tại một số quốc 92 gia Châu Á Bảng 2.7: KTSCĐ rủi ro tín dụng tại một số quốc gia Châu Á 94 Bảng 2.8: Kịch bản sốc RRTD ngân hàng tại Malaysia năm 2018 95 Bảng 3.