Luận án Tiến sĩ: Kiểm toán xác định giá trị doanh nghiệp tại Việt Nam – Thực trạng và giải pháp

iii LỜI CAM ðOAN Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và chưa từng ñược ai công bố trong bất cứ công trình nào khác. Người cam ñoan ðinh Thế Hùng iv LỜI CẢM ƠN Tác giả xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới PGS. Ngô Trí Tuệ, PGS.

ðinh Trọng Hanh – người hướng dẫn khoa học, ñã nhiệt tình hướng dẫn Tác giả hoàn thành luận án. Tác giả xin trân trọng cảm ơn sự hỗ trợ quý báu trong quá trình thu thập tài liệu, thu thập bảng câu hỏi phỏng vấn của các kiểm toán viên, các công ty kiểm toán ñộc lập như: Công ty TNHH dịch vụ tư vấn tài chính kế toán kiểm toán, Công ty TNHH UYH Việt Nam, … Tác giả cũng xin cảm ơn các ñồng nghiệp trong Khoa Kế toán và trong trường ñã hỗ trợ tìm kiếm tài liệu cũng như góp ý cho Tác giả sửa chữa Luận án. Cuối cùng, Tác giả muốn bày tỏ sự cảm ơn tới gia ñình ñã ñộng viên, giúp ñỡ Tác giả trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thành Luận án này. v-1 MỤC LỤC Trang phụ bìa ii Lời cam ñoan iii Lời cảm ơn iv Mục lục v Danh mục từ viết tắt vi Danh mục các bảng, biểu, sơ ñồ vii MỞ ðẦU 1 CHƯƠNG 1 - NHỮNG VẤN ðỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ 11 KIỂM TOÁN XÁC ðỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP 1.

LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KIỂM TOÁN XÁC ðỊNH GIÁ TRỊ 11 DOANH NGHIỆP 1. Bản chất và sự cần thiết của kiểm toán 11 1. Bản chất của kiểm toán 11 1. Sự cần thiết của kiểm toán trong nền kinh tế thị trường 15 1.

Các cách phân loại kiểm toán 17 1. Phân loại theo lĩnh vực kiểm toán 17 1. Phân loại theo ñối tượng kiểm toán 18 1. Phân loại theo tổ chức bộ máy kiểm toán 21 1.

ðẶC ðIỂM CỦA HOẠT ðỘNG XÁC ðỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP ẢNH HƯỞNG ðẾN KIỂM TOÁN XÁC ðỊNH 25 GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP. Giá trị doanh nghiệp và sự cần thiết của xác ñịnh giá trị 25 doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường. Khái niệm về giá trị doanh nghiệp 25 1. Khái niệm về xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 26 v-2 1.

Sự cần thiết của hoạt ñộng xác ñịnh giá trị doanh 28 nghiệp trong kinh tế thị trường hiện nay 1. Nội dung xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 32 1. Trình tự xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 35 1. ðặc ñiểm của Báo cáo xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 38 1.

Các phương pháp xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 40 1. Phương pháp tài sản 40 1. Phương pháp dòng tiền chiết khấu 42 1. Phương pháp ñịnh lượng lợi thế thương mại 42 1.

Phương pháp ñịnh giá dựa vào tỷ số giá bán/ thu nhập 43 1. Phương pháp lợi nhuận 44 1.ðẶC ðIỂM, PHƯƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH KIỂM TOÁN 44 XÁC ðỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP 1. ðặc ñiểm kiểm toán xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 44 1. Các phương pháp kỹ thuật trong kiểm toán xác ñịnh giá 50 trị doanh nghiệp 1.

ðặc ñiểm vận dụng phương pháp, kỹ thuật trong 50 kiểm toán xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 1. Các kỹ thuật kiểm toán áp dụng trong kiểm toán 53 xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 1. Trình tự tiến hành một cuộc kiểm toán 60 1. Giai ñoạn lập kế hoạch kiểm toán 60 1.

Giai ñoạn thực hiện kiểm toán 63 1. Giai ñoạn kết thúc kiểm toán 64 CHƯƠNG 2 - THỰC TRẠNG KIỂM TOÁN XÁC ðỊNH GIÁ TRỊ 69 DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 2. THỰC TRẠNG XÁC ðỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP TẠI 69 v-3 VIỆT NAM HIỆN NAY 2. Những căn cứ ñể tiến hành xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 69 2.

ðối với các doanh nghiệp tiến hành cổ phần hóa 69 2. ðối với các doanh nghiệp tiến hành xác ñịnh giá trị 71 doanh nghiệp cho các mục ñích khác 2. Hồ sơ xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 72 2. ðối với các doanh nghiệp tiến hành xác ñịnh giá trị 72 doanh nghiệp ñể cổ phần hóa 2.

ðối với các doanh nghiệp tiến hành xác ñịnh giá trị 73 doanh nghiệp cho các mục ñích khác 2. Nội dung và phương pháp xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 75 2. Nội dung xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 75 2. Phương pháp xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 77 2.

ðánh giá về thực trạng xác ñịnh giá trị doanh nghiệp hiện 79 nay và sự cần thiết phải kiểm toán xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 2. Một số ñánh giá về thực trạng xác ñịnh giá trị doanh 79 nghiệp hiện nay 2. Sự cần thiết phải có kiểm toán xác ñịnh giá trị doanh 84 nghiệp 2. THỰC TRẠNG KIỂM TOÁN XÁC ðỊNH GIÁ TRỊ DOANH 88 NGHIỆP TẠI VIỆT NAM 2.

Nội dung và phương pháp kiểm toán xác ñịnh giá trị 88 doanh nghiệp 2. Quy trình kiểm toán xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 101 2. Giai ñoạn lập kế hoạch kiểm toán 101 2. Giai ñoạn thực hiện kiểm toán 104 2.

Giai ñoạn kết thúc kiểm toán 107 v-4 2. ðÁNH GIÁ VỀ THỰC TRẠNG KIỂM TOÁN XÁC ðỊNH 108 GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY 2. Những thành tựu và kết quả ñạt ñược 108 2. Những tồn tại và hạn chế 112 2.

Nguyên nhân của những tồn tại trong kiểm toán xác 117 ñịnh giá trị doanh nghiệp 2. KINH NGHIỆM KIỂM TOÁN XÁC ðỊNH GIÁ TRỊ DOANH 119 NGHIỆP TẠI MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI CHƯƠNG 3 - MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN 128 XÁC ðỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP 3. SỰ CẦN THIẾT VÀ QUAN ðIỂM ðỊNH HƯỚNG ðỂ HOÀN 128 THIỆN KIỂM TOÁN XÁC ðỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP 3. Sự cần thiết hoàn thiện kiểm toán xác ñịnh giá trị doanh 128 nghiệp 3.

Quan ñiểm ñịnh hướng và nguyên tắc hoàn thiện kiểm 130 toán xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KIỂM TOÁN XÁC 133 ðỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP 3. Hoàn thiện mục tiêu của kiểm toán xác ñịnh giá trị 133 doanh nghiệp 3. Hoàn thiện nội dung kiểm toán xác ñịnh giá trị doanh 135 nghiệp 3.

Kiểm toán tuân thủ các quy ñịnh trong xác ñịnh giá trị 135 doanh nghiệp 3. Kiểm toán báo cáo kết quả xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 138 3. Hoàn thiện trình tự kiểm toán xác ñịnh giá trị doanh 144 nghiệp 3. Giai ñoạn lập kế hoạch kiểm toán 144 v-5 3.

Giai ñoạn thực hiện kiểm toán 148 3. Giai ñoạn kết thúc kiểm toán 152 3. Hoàn thiện phương pháp kiểm toán xác ñịnh giá trị 155 doanh nghiệp 3. Hoàn thiện việc ñánh giá tính hợp lý của phương pháp 155 xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 3.

Hoàn thiện việc ñánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ 158 trong giai ñoạn lập kể hoạch kiểm toán 3. Hoàn thiện việc thực hiện thủ tục phân tích trong kiểm 166 toán xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 3. ðIỀU KIỆN THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN 169 KIỂM TOÁN XÁC ðỊNH GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP 3. ðối với các cơ quan nhà nước 169 3.

ðối với các ñơn vị kiểm toán 172 KẾT LUẬN 174 DANH MỤC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ viii DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ix PHỤ LỤC x vi DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BCTC Báo cáo tài chính BTC Bộ Tài chính CP Chính phủ GTGT Giá trị gia tăng HðQT Hội ñồng quản trị KTV Kiểm toán viên SXKD Sản xuất kinh doanh TNHH Trách nhiệm hữu hạn TSCð Tài sản cố ñịnh XDCB Xây dựng cơ bản vii DANH MỤC SƠ ðỒ BẢNG BIỂU Trang Sơ ñồ 3.1: Trình tự kiểm toán xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 156 Bảng 3.1: Bảng câu hỏi về hệ thống kiểm soát nội bộ ñối với 160 xác ñịnh giá trị doanh nghiệp 1 MỞ ðẦU Trong nền kinh tế thị trường, việc mua bán, chia tách, giải thể, phá sản hoặc sáp nhập các doanh nghiệp là một hoạt ñộng diễn ra thường xuyên với nhiều vấn ñề phức tạp. Theo số liệu nghiên cứu mới nhất về hoạt ñộng mua bán và sáp nhập tại Việt Nam của Pricewaterhouse Coopers về “Hoạt ñộng mua bán và sáp nhập (M&A) tại Việt nam trong năm 2009” thì số lượng giao dịch về mua bán và sáp nhập thành công trong năm 2009 là 295 giao dịch ñạt mức 1,138 triệu ñô la Mỹ và tăng so với 128 giao dịch của năm 2008 tăng tương ñương 77%. Quá trình mua bán, chia tách, sáp nhập, giải thể, phá sản ñòi hỏi phải có các thông tin ñáng tin cậy về giá trị doanh nghiệp ñể giải quyết các mối quan hệ kinh tế của giữa những người góp vốn cũng như các nhà ñầu tư. Thêm vào ñó, trong những năm gần ñây, hoạt ñộng cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước là một vấn ñề ñã và ñang ñược ðảng và Nhà nước ñặc biệt quan tâm vì cổ phần hóa không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước khi phải nắm giữ các doanh nghiệp kinh doanh không hiệu quả mà còn giúp nâng cao hiệu quả kinh doanh, tạo thu nhập cho Nhà nước.

Trong quá trình tiến hành cổ phần hóa thì một vấn ñề quan trọng ñược ñặt ra là cần phải xác ñịnh ñược giá trị của doanh nghiệp ñể chuyển ñổi hình thức doanh nghiệp. Tuy nhiên, hoạt ñộng xác ñịnh giá trị doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường là công việc rất phức tạp, khó khăn. Nó càng phức tạp và khó khăn hơn nữa trong ñiều kiện ở Việt Nam vì ñây là một lĩnh vực mới mẻ, chưa có nhiều kinh nghiệm cả về lý luận cũng như hoạt ñộng thực tiễn. Hiện nay, Việt Nam ñã hình thành nhiều ñơn vị, tổ chức ñộc lập thực hiện công việc xác ñịnh giá trị doanh nghiệp cũng như Bộ Tài chính ñã ban hành Hệ thống tiêu chuẩn về thẩm ñịnh giá ñể làm căn cứ thực hiện công việc xác ñịnh giá trị.

Nhưng, trong thời gian qua hoạt ñộng này còn nhiều hạn chế 2 do các văn bản pháp luật liên quan vẫn còn chưa ñầy ñủ, các ñơn vị, tổ chức tiến hành xác ñịnh giá trị doanh nghiệp theo các phương pháp, thông tin khác nhau, thiếu sự thống nhất trong quy trình xác ñịnh giá trị doanh nghiệp. ðiều này dẫn ñến một số hạn chế như: một số doanh nghiệp ñược ñánh giá giá trị quá cao gây ra khó bán cổ phần, bất lợi trong việc chia cổ phần ưu ñãi trong nội bộ, trong khi ñó một số doanh nghiệp lại bị ñánh giá giá trị quá thấp dẫn tới Nhà nước bị thất thoát tài sản, ngân sách, các chủ sở hữu bị mất vốn khi chia tách, giải thể, phá sản.