Luận án tiến sĩ khoa học: Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội phòng chống sốt rét tỉnh Gia Lai bằng hệ thống thông tin địa lý

MỤC LỤC Mục Nội dung Trang Mở đầu 1 1 Chương 1. cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu dịch bệnh 5 sốt rét theo quan điểm địa lý y học 1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan 5 1.1 Tình hình sốt rét trên thế giới và ở Việt Nam 5 1.2 Nghiên cứu đặc điểm và phân vùng dịch tễ sốt rét trên thế giới và ở 7 Việt Nam 1.3 Công tác phòng, chống dịch bệnh sốt rét trên thế giới và ở Việt 10 Nam 1.4 Các công trình nghiên cứu liên quan đến khu vực Gia Lai 14 1.5 Nghiên cứu, ứng dụng Hệ thông tin địa lý trong Địa lý y học 20 1.2 Đặc điểm dịch tễ học bệnh sốt rét 23 1.1 Bệnh và dịch bệnh sốt rét 23 1.2 Tác nhân gây bệnh 24 1.3 Nguồn nhiễm bệnh sốt rét 27 1.4 Vectơ truyền bệnh sốt rét 28 1.5 Cơ chế lây truyền bệnh sốt rét 30 1.6 Tính cảm thụ và miễn dịch trong bệnh sốt rét 31 1.7 Mùa sốt rét 31 1.8 Các yếu tố ảnh hưởng đến dịch bệnh sốt rét 32 1.3 Quan điểm và hệ phương pháp nghiên cứu 34 1.1 Quan điểm nghiên cứu 34 1.2 Đối tượng nghiên cứu 35 1.3 Số liệu và tài liệu nghiên cứu 35 1.4 Phương pháp nghiên cứu 36 Kết luận chương 1 45 2 Chương 2. các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội ảnh hưởng đến 46 sự phát sinh và lan truyền dịch bệnh sốt rét ở Gia Lai 2.1 Vị trí địa lý 46 2.2 Các yếu tố tự nhiên 50 2.1 Yếu tố địa hình 50 2.2 Yếu tố khí hậu 54 2.3 Yếu tố thủy văn, nguồn nước mặt 58 2.4 Thảm thực vật 60 2.3 Các yếu tố kinh tế - xã hội 62 2.1 Yếu tố dân số 62 2.2 Yếu tố kinh tế 67 2.3 Yếu tố văn hoá, giáo dục 74 2.4 Công tác truyền thông 75 2.5 Yếu tố nhận thức, thái độ và hành vi về phòng, chống bệnh sốt rét 76 Kết luận chương 2 78 3 Chương 3. Đặc điểm dịch tễ học bệnh sốt rét ở Gia Lai 80 3.1 Thành phần loài muỗi Anopheles ở Gia Lai 80 3.2 Phân bố muỗi Anopheles ở Gia Lai 83 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Theo vùng địa lý tự nhiên 83 3.2 Theo sinh cảnh 86 3.3 Biến động số lượng muỗi Anopheles tại các vùng sốt rét lưu 90 hành 3.4 Mùa truyền bệnh sốt rét ở Gia Lai 92 3.1 Mùa phát triển của An.2 Mùa phát triển của An.5 Phân bố bệnh nhân sốt rét ở Gia Lai 96 3.1 Theo không gian 96 3.2 Theo thời gian 98 3.3 Theo thành phần dân số 98 3.4 Theo thành phần dân tộc 99 Kết luận chương 3 100 4 Chương 4.

dự báo nguy cơ sốt rét và đề xuất một số giải pháp tăng cường công tác y tế dự phòng bệnh sốt rét ở Gia Lai trên 101 cơ sở ứng dụng hệ thống thông tin địa lý 4.1 ứng dụng Hệ thông tin địa lý và phương pháp toán trong dự 101 báo nguy cơ sốt rét ở Gia Lai 4.1 Xây dựng cơ sở dữ liệu địa lý tỉnh Gia Lai 101 4.2 Kỹ thuật phân tích và xử lý dữ liệu 113 4.2 Dự báo dịch bệnh sốt rét ở Gia Lai 117 4.1 Mô hình dự báo 118 4.2 Dự báo nguy cơ tự nhiên 121 4.3 Dự báo nguy cơ thực tế 125 4.3 Một số giải pháp tăng cường công tác y tế dự phòng bệnh sốt 129 rét ở Gia Lai 4.1 Hiện trạng mạng lưới y tế 129 4.3 Giải pháp 136 Kết luận chương 4 139 Kết luận 140 KIẾN NGHỊ 142 danh mục công trình công bố của tác giả 143 Tài liệu tham khảo 144 Phụ lục 160 178 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT BNSR : Bệnh nhân sốt rét BVTV : Bảo vệ thực vật CCĐT : Căn cứ điều trị CSL : Chỉ số lách CNTT : Công nghệ thông tin CSDL : Cơ sở dữ liệu CSSK : Chăm sóc sức khoẻ CSYT Cơ sở y tế DDT : Dichloro Diphenyl Trichloroethane Hoá chất diệt muỗi DSS : Hệ thống trợ giúp quyết định ĐCCT : Địa chất công trình ĐCTV : Địa chất thuỷ văn GIS : Hệ thống thông tin địa lý GPS : Hệ thống định vị toàn cầu Epi Info, Phần mềm thu thập, xử lý số liệu thống kê HealthMapper : và tạo tập bản đồ y tế công cộng KHQDY : Kết hợp quân dân y KSTSR : Ký sinh trùng sốt rét PCSR : Phòng chống sốt rét QDY : Quân dân y SRAT : Sốt rét ác tính SRLH : Sốt rét lưu hành TBBB : Thương binh, bệnh binh TTĐL : Thông tin địa lý UML : Ngôn ngữ mô hình hoá thống nhất WHO : Tổ chức Y tế thế giới DANH MỤC CÁC BẢNG LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com STT Tên và nội dung bảng Trang 1 Bảng 2.1 Dân số và dự báo dân số tỉnh Gia Lai 63 2 Bảng 2.2 Dân số phân theo dân tộc 64 3 Bảng 2.3 So sánh mức thu nhập bình quân giữa Gia Lai và phụ 68 cận 4 Bảng 2.4 GDP/người của Gia Lai so với vùng Tây Nguyên và cả 69 nước 5 Bảng 2.5 Mạng lưới cơ sở y tế tỉnh Gia Lai 70 6 Bảng 2.6 Một số chỉ tiêu chung của Ngành Y tế tỉnh Gia Lai 72 7 Bảng 2.7 Một số chỉ số về giáo dục tỉnh Gia Lai 74 8 Bảng 2.8 Một số chỉ số về trung học chuyên nghiệp và cao đẳng, 75 đại học 9 Bảng 2.9 Thông tin về bệnh sốt rét qua các kênh thông tin 76 10 Bảng 2.10 Kết quả điều tra kiến thức, thái độ và hành vi của người 77 dân sống trong các vùng cây công nghiệp 11 Bảng 3.1 Thành phần loài muỗi Anopheles ở Gia Lai 81 12 Bảng 3.2 Phân bố muỗi Anopheles theo vùng địa lý tự nhiên 84 13 Bảng 3.3 Phân bố muỗi Anopheles theo các dạng sinh cảnh 87 14 Bảng 3.4 Phân bố bọ gậy muỗi Anopheles trên một số dạng thuỷ 89 vực 15 Bảng 3.5 Biến động mật độ và tỷ lệ loài muỗi trên các vùng sốt rét 90 lưu hành 16 Bảng 3.6 Mật độ và tỷ lệ các loài muỗi Anopheles trên các dạng 91 sinh cảnh 17 Bảng 3.7 ảnh hưởng của các yếu tố thời tiết đến sự phát triển của 93 KSTSR 18 Bảng 3.8 Bệnh nhân sốt rét điều trị tại các cơ sở y tế Gia Lai 97 19 Bảng 3.9 Tỷ lệ bệnh nhân sốt rét ở các dân tộc 99 20 Bảng 4.1 Danh mục đối tượng địa lý cơ sở (nhóm Địa giới hành 105 chính) 21 Bảng 4.2 Danh mục đối tượng địa lý cơ sở (nhóm Hạ tầng dân cư) 105 22 Bảng 4.3 Thuộc tính đối tượng địa lý cơ sở (nhóm Địa giới hành 106 chính) 23 Bảng 4.4 Thuộc tính đối tượng địa lý cơ sở (nhóm Hạ tầng dân cư) 106 24 Bảng 4.5 Lược đồ ứng dụng CSDL nền địa lý tỷ lệ 1/50.000 107 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.6 Các yếu tố ảnh hưởng tới bệnh sốt rét và chỉ số của 121 chúng 26 Bảng 4.7 Tiêu chuẩn đánh giá nguy cơ tự nhiên bệnh dịch sốt rét 123 27 Bảng 4.8 Mức nguy cơ sốt rét tự nhiên và phân bố theo đơn vị 123 hành chính 28 Bảng 4.9 Tiêu chuẩn đánh giá nguy cơ thực tế bệnh dịch sốt rét 125 29 Bảng 4.10 Mức nguy cơ sốt rét thực tế và phân bố theo đơn vị hành 127 chính 30 Bảng 4.11 Một số chỉ tiêu phát triển ngành Y tế tỉnh Gia Lai tới 132 2020 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ STT Tên và nội dung hình vẽ, đồ thị Trang 1 Hình 1.1 Sơ đồ phân vùng dịch tễ sốt rét và can thiệp ở Việt Nam và 9 khu vực Miền Trung - Tây Nguyên 2 Hình 1.2 Phân bố Anopheles chính ở Việt Nam 25 3 Hình 1.3 Các giai đoạn phát triển của muỗi Anopheles truyền sốt rét 28 4 Hình 1.4 Sơ đồ lây truyền bệnh sốt rét (Vũ Thị Phan, 1996) 32 5 Hình 1.5 Mô hình khái niệm nghiên cứu 37 6 Hình 2.1 Vị trí tỉnh Gia Lai trong lãnh thổ Việt Nam 47 7 Hình 2.2 Bản đồ hành chính tỉnh Gia Lai 49 8 Hình 2.3 Mô hình số độ cao tỉnh Gia Lai 51 9 Hình 2.4 Bản đồ phân tầng độ cao theo quy luật phân bố muỗi 53 10 Hình 2.5 Nhiệt độ trung bình các tháng trong năm 54 11 Hình 2.6 Chế độ ẩm trung bình các tháng trong năm 55 12 Hình 2.7 Lượng mưa trung bình tháng tỉnh Gia Lai 56 13 Hình 2.8 Bản đồ phân vùng lượng mưa tỉnh Gia Lai 57 14 Hình 2.9 Bản đồ mật độ thuỷ văn tỉnh Gia Lai 59 15 Hình 2.10 Hiện trạng sử dụng đất tỉnh Gia Lai năm 2007 61 16 Hình 2.11 Bản đồ mật độ dân số (theo đơn vị hành chính cấp xã) tỉnh 65 Gia Lai 17 Hình 2.12 Phân bố bệnh nhân sốt rét các tỉnh Miền Trung - Tây Nguyên 68 18 Hình 2.13 Mạng lưới cơ sở y tế tỉnh Gia Lai 71 19 Hình 2.14 Cơ sở dữ liệu Mạng giao thông khu vực Tây Nguyên 73 20 Hình 3.1 Định dạng muỗi Anopheles ở Việt Nam 83 21 Hình 3.2 Mùa phát triển của An.3 Mùa phát triển của An.4 Mùa truyền bệnh sốt rét ở Gia Lai 95 24 Hình 3.5 Tình hình sốt rét ở huyện ChưPrông 96 25 Hình 3.6 Tình hình sốt rét ở huyện Đức Cơ 96 26 Hình 3.7 Tình hình sốt rét ở huyện Kông Chro 97 27 Hình 3.8 Tình hình sốt rét ở Gia Lai giai đoạn 2000-2005 98 28 Hình 3.9a Bệnh nhân sốt rét từ 0 đến 5 tuổi 98 29 Hình 3.9b Bệnh nhân sốt rét từ 5 đến 14 tuổi 98 30 Hình 3.10 Bệnh nhân sốt rét mang thai 99 31 Hình 4.1 Mô hình cơ sở dữ liệu GIS tỉnh Gia Lai 104 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Lược đồ ứng dụng CSDL GIS Gia Lai (nhóm Hạ tầng dân cư) 108 33 Hình 4.3 Mô hình khái quát tổ chức siêu dữ liệu 111 34 Hình 4.4 Siêu dữ liệu địa lý tỷ lệ 1/50.000 khu vực tỉnh Gia Lai 112 35 Hình 4.5 Mô hình kết xuất, hiển thị dữ liệu địa lý 113 36 Hình 4.6 Giao diện hệ quản trị CSDL địa lý tỉnh Gia Lai 113 37 Hình 4.7 Tra cứu, tìm kiếm thông tin địa lý theo địa danh 114 38 Hình 4.8 Phân tích địa hình từ Mô hình số độ cao tỉnh Gia Lai 114 39 Hình 4.9 Phân tích, triết xuất thông tin bằng công cụ của Hệ chuyên gia 115 40 Hình 4.10 Giao diện Hệ thống hỗ trợ quyết định 116 41 Hình 4.11 Bản đồ dự báo nguy cơ sốt rét tự nhiên 122 42 Hình 4.