Luận án tiến sĩ hệ thống tiêu chí nhận diện văn hoá doanh nghiệp vận dụng cho do

i LỜI CÁM ƠN Trước tiên, tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến Quý thầy cô trong Khoa Quản trị kinh doanh, Đại học Kinh tế Quốc dân đã tạo điều kiện thuận lợi để tôi hoàn thành luận án. Tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến PGS.TS Nguyễn Mạnh Quân, người hướng dẫn khoa học của luận án, đã giúp tôi những quy chuẩn về nội dung, kiến thức và phương pháp nghiên cứu để hoàn thành luận án này. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, bạn bè, những đồng nghiệp đã tận tình hỗ trợ, giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và nghiên cứu. Tác giả Đỗ Hữu Hải ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận án này là công trình nghiên cứu của riêng tôi.

Các kết quả trong luận án này là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả Đỗ Hữu Hải iii MỤC LỤC LỜI CÁM ƠN. i LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC BẢNG .vii DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ. viii MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ TIÊU CHÍ NHẬN DIỆN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP. Khái niệm về văn hóa doanh nghiệp.

Khái niệm về văn hóa kinh doanh. Khái niệm về văn hóa doanh nghiệp. Cách tiếp cận về văn hóa doanh nghiệp. Các mô hình nghiên cứu điển hình về văn hóa doanh nghiệp.

Mô hình ba lớp văn hóa doanh nghiệp của Schein. Mô hình văn hóa đa chiều của Hofstede. Công trình nghiên cứu văn hóa của Trompenaars. Mô hình nghiên cứu của Cameron và Quinn.

Mô hình DOCS của Denison (Denison Organisational Culture Survey) 30 1. Một số mô hình nghiên cứu khác trên thế giới. Các nghiên cứu về tiêu chí nhận diện văn hóa doanh nghiệp ở Việt Nam .40 KẾT LUẬN CHƯƠNG 1. 47 CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VĂN HÓA DOANH NGHIỆP THÔNG QUA CÁC TIÊU CHÍ.

Định hướng nghiên cứu của luận án. Phát triển câu hỏi nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu và giả thiết nghiên cứu. Thiết kế nghiên cứu.

Các nguồn dữ liệu và phương pháp thu thập dữ liệu. Thiết kế bảng hỏi. Xác định các thông tin cần tìm và cách thức sử dụng chúng. Nội dung thang đo lường hệ thống nhận diện VHDN.

Thiết kế mẫu. Phương pháp xử lý dữ liệu.86 KẾT LUẬN CHƯƠNG 2. 89 CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CÁC TIÊU CHÍ TRONG NHẬN DIỆN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP CỦA DOANH NGHIỆP VIỆT NAM. Mô tả mẫu.

Phân tích đánh giá công cụ đo lường. Hệ số tin cậy Cronbach alpha. Phân tích nhân tố. Phân tích hồi quy.

Kiểm định sự khác biệt về giá trị trung bình mẫu nghiên cứu của các yếu tố cấu thành hệ thống tiêu chí nhận diện VHDN theo loại hình doanh nghiệp. Hệ thống tiêu chí nhận diện VHDN và thực trạng VHDN ở Việt Nam 122 3. Hệ thống tiêu chí nhận diện VHDN. Thực trạng VHDN ở Việt Nam .129 KẾT LUẬN CHƯƠNG 3.

137 CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM. Khuyến nghị khi ứng dụng hệ thống tiêu chí nhận diện VHDN ở Việt Nam. Giải pháp phát triển VHDN với yếu tố Tổ chức. Giải pháp phát triển VHDN với yếu tố Quản lý.

Giải pháp phát triển VHDN với yếu tố Lãnh đạo. Tạo lập và thay đổi văn hóa trong các loại hình doanh nghiệp Việt Nam .149 KẾT LUẬN CHƯƠNG 4. 157 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN. 160 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.

165 vi DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á AFTA Khu vực mậu dịch tự do ASEAN DN Doanh nghiệp EU Liên minh châu Âu ILO Tổ chức lao động quốc tế NAFTA Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ VNPT Tập đoàn bưu chính viễn thông Việt Nam VINACONEX Tổng công ty cổ phần xuất nhập khẩu và xây dựng Việt Nam VHDN Văn hóa doanh nghiệp WTO Tổ chức thương mại thế giới UNESCO Tổ chức khoa học, giáo dục và văn hóa Liên hợp quốc vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Bẩy phương diện chính của văn hóa .2: Cách thức thể hiện 4 mô hình văn hóa doanh nghiệp của Cameron và Quinn .3: Bốn phương diện chính của văn hóa doanh nghiệp.4: Cách thức thể hiện của 4 phương diện chính của văn hóa doanh nghiệp 33 Bảng 2.1: Bảng thống kê các tiêu chí của một số tác giả .2: Hệ thống khía cạnh văn hóa dự kiến nghiên cứu .3: Bảng mô tả thang của nhóm tiêu chí tổ chức .4: Bảng mô tả khía cạnh văn hóa của nhóm tiêu chí Quản lý .5: Bảng mô tả khía cạnh văn hóa của nhóm tiêu chí Lãnh đạo .1: Loại hình doanh nghiệp .2: Các thông tin nhân khẩu của đối tượng hồi đáp .3: Kiểm định KMO và Bartlett - thang đo yếu tố Tổ chức .4: Phân tích chỉ số Eigenvalues của 37 biến quan sát trong bộ thang đo yếu tố Tổ chức.5: Rotated Component Matrix – Yếu tố Tổ chức .6: Kiểm định KMO và Bartlett cho yếu tố Quản lý .7: Phân tích chỉ số Eigenvalues của 23 biến quan sát trong bộ thang đo yếu tố Quản lý .8: Rotated Component Matrix – Yếu tố Quản lý.9: Kiểm định KMO và Bartlett cho yếu tố Lãnh đạo .10: Phân tích chỉ số Eigenvalues của 42 biến quan sát trong bộ thang đo yếu tố Lãnh đạo .11: Rotated Component Matrix– Yếu tố Lãnh đạo .12: Hệ số tương quan giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc trong bộ thang đo 116 Bảng 3.13: Tổng hợp chỉ số phân tích hồi quy bội bộ thang đo .14: Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết .15: Giá trị trung bình mẫu nghiên cứu của các yếu tố cấu thành hệ thống tiêu chí nhận diện VHDN theo loại hình doanh nghiệp.16: Kiểm định sự khác biệt về giá trị trung bình mẫu nghiên cứu của các yếu tố cấu thành hệ thống tiêu chí nhận diện VHDN theo loại hình doanh nghiệp.17: Tổng hợp hệ thống các tiêu chí nhận diện VHDN. 123 DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ Hình 01: Qui trình thực hiện nghiên cứu .1: Mô hình tổng thể đánh giá văn hoá doanh nghiệp của Denison .2: Các thành tố, hệ thống của VHDN và vai trò của chúng .1: Mô hình nghiên cứu hệ thống nhận diện VHDN .1: Phân loại theo loại hình doanh nghiệp .2: Các thông tin nhân khẩu của đối tượng hồi đáp .3: Sự phân bổ các tiêu chí vào 3 yếu tố Tổ chức, Quản lý, Lãnh đạo. Giới thiệu tóm tắt về nghiên cứu Sự hội nhập kinh tế toàn cầu trong những năm gần đây đã mang lại cho các doanh nghiệp trong nước nhiều cơ hội và thách thức. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, các doanh nghiệp Việt Nam cần xây dựng cho mình một chiến lược tạo sự khác biệt để phát triển bền vững thông qua xây dựng giá trị riêng mà ưu thế là giá trị bắt nguồn từ con người, từ văn hóa mang đậm đà bản sắc dân tộc.

Thực tế đã cho thấy văn hoá doanh nghiệp đang ngày càng có vai trò quan trọng trong việc nâng cao vị thế và thương hiệu của doanh nghiệp. Văn hoá doanh nghiệp đã và đang ngày càng có vai trò quan trọng trong việc nâng cao vị thế và thương hiệu của doanh nghiệp trên thương trường. Nghiên cứu này tập trung phân tích sự ảnh hưởng của các nhân tố Tổ chức, Quản lý, Lãnh đạo đối với việc tạo lập và thay đổi văn hoá của các doanh nghiệp Việt Nam, từ đó xây dựng bộ tiêu chí nhận diện văn hoá doanh nghiệp giúp các nhà quản lý xác định dấu hiệu đặc trưng về văn hoá của doanh nghiệp. Các phương pháp phân tích được sử dụng trong nghiên cứu này là: phương pháp hệ thống hoá dụng để tổng kết các lý thuyết về tiêu chí nhận diện văn hóa doanh nghiệp; phương pháp nghiên cứu định tính để khám phá, điều chỉnh và bổ sung các khía cạnh của từng yếu tố cấu thành hệ thống tiêu chí nhận diện VHDN; phương pháp nghiên cứu định lượng để đanh giá độ tin cậy và mức độ phù hợp của các thang đo các yếu tố tổ chức, quản lý, lãnh đạo đồng thời kiểm định mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu đã xây dựng được bộ tiêu chí nhận diện văn hoá doanh nghiệp gồm 79 biến quan sát thuộc ba nhóm nhân tố Tổ chức, Quản lý, Lãnh đạo; trong đó, nhân tố Tổ chức gồm 36 biến quan sát, nhân tố Quản lý 17 gồm biến quan sát, nhân tố Lãnh đạo gồm 26 biến quan sát. Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra yếu tố Tổ chức là yếu tố nổi bật nhất trong văn hoá của các doanh nghiệp Việt Nam, bên cạnh đó, yếu tố Lãnh đạo và Quản lý trong văn hoá doanh nghiệp còn yếu và chưa thực sự được chú trọng. Cuối cùng nghiên cứu đã đề xuất một số giải pháp phát triển văn hoá trong các loại hình doanh nghiệp ở Việt Nam. Lý do lựa chọn đề tài Đất nước ta sau hơn 25 năm đổi mới từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã gặt hái được nhiều thành công to lớn về phương diện chính trị, ngoại giao, an ninh, kinh tế, văn hoá và xã hội.

Trong những năm tới, nhìn một cách tổng thể tương lai của nền kinh tế Việt Nam là tốt đẹp với đà tăng trưởng cao và bền vững. Sự phát triển kinh tế đưa quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta càng trở nên sâu và rộng. Tham gia vào hệ thống kinh tế toàn cầu, đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào các “chuỗi giá trị toàn cầu” gồm các doanh nghiệp trên thế giới. Để có được vị thế trong hệ thống kinh tế thế giới và để duy trì được mối quan hệ bền vững, các doanh nghiệp Việt Nam cần phải sở hữu những lợi thế nhất định và thể hiện những đóng góp tích cực cho “chuỗi”.

Những nguyên tắc kinh doanh và các phương pháp quản lý doanh nghiệp truyền thống, phổ biến khó có thể giúp các doanh nghiệp nước ta tạo ra lợi thế cạnh tranh. Với quan điểm “kinh tế thị trường toàn cầu hoá là một hệ thống kinh tế - xã hội – đa văn hoá” [13], các nhân tố đặc trưng về văn hoá, xã hội của một quốc gia, một doanh nghiệp đã, đang và sẽ trở thành nguồn tài nguyên quý giá cho mục đích tạo lợi thế cạnh tranh trong kỷ nguyên toàn cầu hoá hiện nay.