Luận án tiến sĩ hán nôm nghiên cứu các bộ thi tuyển hán văn việt nam thế kỷ xv

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHAM VAN DUNG NGHIEN CUU CAC BO THI TUYEN HAN VAN VIET NAM THE KY XV LUAN AN TIEN Si HAN NOM Hà Nội - 2015 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHAM VAN DUNG NGHIEN CUU CAC BO THI TUYEN HAN VAN VIET NAM THE KY XV Chuyén nganh: Han Nom Mã số: 62 22 01 04 LUAN AN TIEN SI HAN NOM NGUOI HUONG DAN KHOA HOC: PGS. PHAM VAN KHOAI Xác nhân đã sửa chữa: Chủ tịch Hội đông Người hướng dẫn: PGS. Trịnh Khăc Mạnh PGS. Phạm Văn Khoái Hà Nội - 2018 LỚI CẢM ƠN Tôi xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đối với PGS.

Phạm Văn Khoái (Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội), người đã tận tình hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện luận án. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Bộ môn Hán Nôm, Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Ha Noi la cơ sở đảo tạo tôi qua các cấp và cũng là nơi tôi công tác, đã tạo mọi điêu kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành luận án. Tôi xin trân trọng cảm ơn các thành viên trong các Hội đồng đánh giá luận án đã góp ý, giúp tôi có thê hoàn thiện luận án tốt hơn. Và vô cùng biết ơn gia đình, những người thân đã luôn ở bên động viên, giúp đỡ đề tôi có thê vững tâm học tập và công tác.

NGHIÊN CỨU SINH Phạm Vân Dung LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan răng: - Luận án Tiên sĩ này là kêt quả nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dân của người hướng dân khoa học, chưa từng được công bô trong các công trình nghiên cứu của a1 khác. - Luận án đã được tiên hành nghiên cứu một cách nghiêm túc, cau thi. - Kêt quả nghiên cứu của các nhà nghiên cứu khác đã được tiêp thu một cách trung thực, cần trọng trong luận án. NGHIÊN CỨU SINH Pham Van Dung MỤC LỤC MỞ ĐẦU 4 1.

Lí do lựa chọn đê tài 4 2. Mục đích nghiên cứu 5 3. Đôi tượng, phạm vi nghiên cứu và phạm vi tư liệu 5 4.Y nghĩa khoa học và thực tiễn 5 5. Phương pháp nghiên cứu 6 6.

Câu trúc của luận án 7 Chuong 1: TONG QUAN TINH HINH NGHIEN CUU VA HUONG 9 TRIÊN KHAI ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tông quan về tình hình nghiên cứu ba bộ thi tuyên 9 1. Cac hướng tiép can, nghién cuu 9 1. Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu 21 1.

Hướng triên khai đê tài luận án 22 Tiểu kết Chương 1 29 Chuong 2: TINH HINH VAN BAN VA PHUONG THUC TO CHUC 31 CUA VIET AM THI TAP, TINH TUYEN CHU GIA LUAT THI, TRICH DIEM THI TAP 2. Tinh hinh van ban hién tôn và việc xác định, mô tả văn bản được lựa 31 chọn nghiên cứu 2. Van bản Việt âm thi tập 3] 2. Van ban Tinh tuyén chu gia luật thi 36 2.

Van ban Trich diém thi tap 39 2. Phương thức tô chức của ba bộ thi tuyên 4] 2. Cầu trúc nội bộ của Việt âm thi tập 4I 2. Cầu trúc Hội bộ của Tĩnh tuyển chư øia luật thi 47 2.

Cấu trúc nội bộ của Trích diễm thi tập 51 2. Ba bộ thi tuyên trong mối liên hệ tương quan 56 Tiêu kết Chương 2 64 Chương 3: VIỆT ÂM THỊ TẠP: THỊ TUYẾN QUOC GIA, “SAC TU 65 SAN HÀNH” 3. Danh xưng tác phâm, soạn giả, niên đại biên tập và qui mô sách 65 3. Hai cơ sở thi học chữ Hán cho sự biên tập Việt âm thi tap 70 3.

Cơ sở tham chiêu từ thi học cô điền 72 3. Cơ sở tham chiếu từ thi học lịch đại 75 3. Truyền thông thi học Đại Việt: đối tượng cho sự biên tập 76 3. Nhận thức về sự tự thành thi học Đại Việt qua tua va biéu 77 3.

Bién tap thi hoc Dai Viét cho muc dich minh trung quốc gia Dai 8 | Viét van hién 3. Ba tiêu chí có tính định hướng cho việc biên tập Việt ám thị tập 84 3. Tỉnh thân “bản quốc” 85 3. Dé cao “ phong hóa ” 0] 3.

Chú trọng về thi luật 94 Tiéu két Chuong 3 100 Chuong 4: TINH TUYEN CHU GIA LUAT THI, TRICH DIEM THI TAP | 102 VA TIEN TRINH BIEN TAP THI TUYEN CHU HAN DAI VIET THE KY XV 4. Tinh tuyén chư gia luật thi : chuyên tập theo luật thi 102 4. Danh xưng tác phâm, soạn giả và niên đại biên tập 102 4. Số quyền, số tác giả, số bài thơ 105 4.

Tính chuyên tập luật thi và các tác giả được tuyến 107 4. Các chủ đê thơ được thu thập 109 4. Trích diễm thi tập: chuyên tập thơ tuyệt cú 118 4. Soạn øid, niên đại biên tập và quy mô số quyền 118 4.

Quan niém thi hoc cua Hoang Duc Luong qua Trich diém thi tap tu 120 4. Tính chuyên tập tuyệt cú và các tác gia duoc tuyén 128 4. Các chủ đê thơ được thu thập 129 4. Tho duoc Hoang Duc Luong chon lai tu Viét dm thi tập 131 4.

Tho cua Hoang Duc Luong trong Trich diém thi tap 133 4. Tién trình biên tap thi tuyén chữ Hán Đại Việt thê ky XV 137 4. Cac co so chu yếu cho sự nhận thức thi học 137 4. Khang định sự tự thành thi học Đại Việt 137 4.

Các tiêu chí cơ DảđH cùng cơ chế “hai trong mot” 142 4. Ba bo thi tuyén và nên thi học Đại Việt thế ky XV 143 Tiéu két Chuong 4 145 KET LUAN 147 DANH MUC CONG TRINH KHOA HOC CUA TAC GIA LIEN | 151 QUAN DEN LUAN AN TAI LIEU THAM KHAO 152 PHU LUC 167 MO DAU 1. Li do lwa chon dé tai Sau võ công dẹp băng giặc Minh (1427), nhà Lê đã sớm bắt tay vào xây dựng nên văn trị cho một quốc ø1a độc lập tự chủ. Trong bôi cảnh ay, quốc gia Dal Việt đã xuât hiện nhiều công trình có tính minh trưng cho một quốc gia Đại Việt có văn hiện trên nhiêu lĩnh vực như quôc sử, văn từ và đặc biệt là sự ra đời liên tiêp ba : Tỉnh tuyển chư bộ sưu tập thơ chữ Hán Đại Việt, đó là: Việt âm thi tập RỀ 7 šŸ at; Trich diém thi tap tia Sth iF gia luật thi * 33 ñã 2 Í Sự xuất hiện nối liền nhau ba bộ sưu tập thơ ca đầu tiên trong một thé kỷ có tính chất bản lễ của lịch sử trung đại Việt Nam, thé ky XV, nhu la mot dấu mốc đánh dau sự tổng kết nên thi học năm thế kỷ đầu của thời kỳ lập quốc, năm thế kỷ tiêp nhận chữ Hán làm quốc tự, học và xây dựng Hán văn làm quốc văn.

Ba bo thi tuyén dong vai tro, vi tri mo dau cho lịch sử biên soạn tho ca chữ Hán nước Việt, đã trở thành những tư liệu nguôn cho việc biên soạn, nghiên cứu, tìm hiểu thơ ca chữ Hán của nước nhà sau này. Không chỉ là những tập hop tho ca, tập hợp nguồn tư liệu, ba bộ thi tuyển còn mở ra những phương thức tổ chức biên tập với những định hướng, tầm độ, quy mô có tính khuôn mẫu, có tính ứng dụng thực tiễn cho những bộ thi tuyến về sau. Đặc biệt hơn, ba bộ thi tuyển còn chứa đựng những tư tưởng thi học qua những phát biêu hiên ngôn cũng như sự tổ chức thi tập mang tính hàm ngôn. Chúng đã trở thành những viên gạch xây nên mang tinh thân thời đại, có tính định hướng cho cả truyền thong thi học chữ Hán Đại Việt, nhăm xây dựng cái căn bản cho học vân nước nhà.

Ba bộ thi tuyển cần được nghiên cứu cấu trúc nội tại, đồng thời cần được xem xét trong môi liên hệ vận động, tác động lẫn nhau giữa bản thân chúng. Việc nghiên cứu này nhăm góp phân xác định một số đặc trưng chủ yếu của thi học thế kỳ XV. Do vậy, luận án lựa chọn ba bộ thì tuyên chữ Hán Việt Nam thế kỷ XV làm đề tài nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu Thứ nhất, luận án nghiên cứu ba bộ thi tuyển từ phương diện văn bản học nhăm xác định văn bản nghiên cứu.

Thứ hai, luận án nghiên cứu ba bộ thì tuyển cả về câu trúc nội tại và câu trúc tương quan các văn bản nhăm xác định phương thức tổ chức của từng thi tập và môi tương quan øiữa chúng, làm cơ sở phân nhóm các bộ thi tuyển chữ Hán thế kỷ XV. Thứ ba, luận án nghiên cứu từng bo thi tuyển cụ thể nhăm làm sáng rõ đặc trưng thi tuyến học của mỗi bộ thi tuyến; đồng thời đặt chúng trong môi liên hệ tương quan nhăm làm sáng tỏ sự tiếp nôi, vận động phát triển của thi tuyến học chữ Han Dai Viét thé ky XV. Những mục đích nghiên cứu trên hơn hết đều nhăm làm sáng tỏ vai trò, vị trí của ba bộ thi tuyển trong lịch sử biên soạn thơ ca chữ Hán dân tộc và vai trò “minh trưng” cho một quốc ø1a Đại Việt có văn hiến, xây dựng cai can ban cho nén hoc van nước nhà, rút ra những đặc trưng của thi tuyển chữ Hán Việt Nam thê kỷ XV trên phương diện tô chức cũng như phương diện tư tưởng thi học. Đôi tượng, phạm vi nghiên cứu và phạm vi tư liệu 3.

Đổi tượng nghiên cứu của luận án: là ba bộ thi tuyên chữ Hán Việt Nam thế kỷ XV: Việt âm thi tập; Tỉnh tuyển chư gia luật thỉ; Trích diễm thi tập. Phạm vỉ nghiên cứu của luận án: Chủ yêu nghiên cứu ba bộ thi tuyên chữ Hán Việt Nam thê kỷ XV từ góc độ thi tuyên học, thông qua nghiên cứu câu trúc nội tại, xem xét liên hệ tương quan để rút ra tiễn trình biên tập thi tuyển chữ Hán Đại Việt thế kỷ XV. Phạm vỉ tư liệu của luận án: tập trung chủ yếu vào các văn bản của ba bộ thi tuyển chữ Hán Việt Nam thê kỷ XV như sau: Việ( âm thi tập (với văn bản mang kí hiệu A. 1925); Tỉnh tuyển chư gia luật thi (với hai văn bản mang kí hiệu A.

2657 đều lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm); Trích diêm thi tap (vol văn bản R.2248 lưu trữ tại Thư viện Quốc gia). Ngoài ra, luận án cũng bao quát những văn bản khác của ba bộ thi tuyến hiện khảo được tại các thư viện lớn (như Thư viện Quốc gia, Vien Thông tin khoa học xã hội, Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Viện Sử học, Viện Văn học.) cùng những tư liệu thư tịch cô có liên quan khác.