Luận án tiến sĩ giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trại giam ở việt nam

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGÔ VĂN TRÙ gi¸o dôc ph¸p luËt cho ph¹m nh©n trong c¸c tr¹i giam ë viÖt nam LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT HÀ NỘI - 2015 HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH NGÔ VĂN TRÙ gi¸o dôc ph¸p luËt cho ph¹m nh©n trong c¸c tr¹i giam ë viÖt nam LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT Mã số: 62 38 01 01 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. TRỊNH ĐỨC THẢO HÀ NỘI - 2015 L I CAM OAN Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu khoa học của cá nhân tôi. Các kết quả nghiên cứu, ñiều tra xã hội học trình bày trong bản luận án là trung thực và chưa từng ñược công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các thông tin, tư liệu trích dẫn trong luận án có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng.

Tôi xin chịu trách nhiệm về những cam kết của mình. TÁC GI LUẬN ÁN Ngô Văn Trù M CL C Trang MỞ ĐẦU 1 Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN NGHIÊN CỨU 7 1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước 7 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 16 1.

Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu và những vấn ñề cần tiếp tục nghiên cứu 20 Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO PHẠM NHÂN TRONG CÁC TRẠI GIAM Ở VIỆT NAM 24 2. Khái niệm, ñặc trưng, vai trò của giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trại giam ở Việt Nam 24 2. Các yếu tố cấu thành hoạt ñộng giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trại giam ở Việt Nam 37 2. Các yếu tố ảnh hưởng ñến hoạt ñộng giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trại giam 51 2.

Giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các nhà tù ở một số nước trên thế giới và giá trị tham khảo/bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 59 Chương 3: TÌNH HÌNH PHẠM NHÂN, THỰC TRẠNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO PHẠM NHÂN TRONG CÁC TRẠI GIAM Ở VIỆT NAM VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 71 3. Tình hình phạm nhân trong các trại giam ở Việt Nam 71 3. Thực trạng công tác giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trại giam ở Việt Nam hiện nay 80 3. Một số vấn ñề ñang ñặt ra trong giáo dục pháp luật cho phạm nhân tại các trại giam ở Việt Nam hiện nay 111 Chương 4: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO PHẠM NHÂN TRONG CÁC TRẠI GIAM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 117 4.

Quan ñiểm chỉ ñạo công tác giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trại giam ở Việt Nam 117 4. Các nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật cho phạm nhân trong các trại giam ở Việt Nam 126 KẾT LUẬN 149 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC 161 DANH M C CÁC CHỮ VIẾT CBCC : Cán bộ, công chức CBGDPL : Cán bộ giáo dục pháp luật ĐTXHH : Điều tra xã hội học GDPL : Giáo dục pháp luật PN : Phạm nhân QPPL : Quy phạm pháp luật TG : Trại giam XHCN : Xã hội chủ nghĩa DANH M C CÁC BIỂU, BẢNG Trang Biểu ñồ 3.1: Diễn biến tăng số phạm nhân các năm 2005-2014.2: Diễn biến giảm số phạm nhân các năm 2005-2014 .3: Cơ cấu giới tính của phạm nhân.4: Cơ cấu lứa tuổi của phạm nhân .5: Cơ cấu thành phần dân tộc của phạm nhân .6: Cơ cấu nghề nghiệp trước khi phạm tội .7: Cơ cấu trình ñộ văn hóa của phạm nhân .8: Cơ cấu ñào tạo nghề - chuyên môn .9: Cơ cấu theo hành vi phạm tội.10: Cơ cấu theo mức án phạm nhân ñang chấp hành.1: Số lớp và số lượng phạm nhân ñược giáo dục pháp luật. Tính cấp thiết của ñề tài nghiên cứu Tiếp tục ñẩy mạnh việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) Việt Nam ñã và ñang là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Đảng và Nhà nước ta trong sự nghiệp ñổi mới nhằm “nâng cao năng lực quản lý và ñiều hành của Nhà nước theo pháp luật, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa và kỷ luật, kỷ cương” [29, tr. Một trong những ñặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền là pháp luật phải luôn luôn ñược tôn trọng và ñược ñặt ở vị trí thượng tôn; bất kỳ ai, dù ở cương vị nào cũng ñều phải sống và làm việc theo pháp luật.

Nhiệm vụ quan trọng ñặt ra ñối với Nhà nước ta không chỉ là xây dựng và ngày càng hoàn thiện hệ thống pháp luật, mà ñiều quan trọng hơn là phải ñưa pháp luật vào thực thi trong ñời sống xã hội; biến các quy phạm pháp luật thành nhân tố thường trực trong nhận thức và trở thành phương tiện ñiều tiết, ñiều chỉnh hành vi pháp luật của mỗi công dân. Con ñường ngắn nhất, nhanh nhất, hiệu quả nhất ñể ñưa pháp luật vào ñời sống xã hội chính là ñẩy mạnh công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (GDPL) cho ñội ngũ cán bộ, công chức (CBCC) nhà nước, các tầng lớp nhân dân nói chung, cho từng nhóm ñối tượng xã hội cụ thể nói riêng; hướng tới cung cấp, trang bị cho họ những kiến thức, hiểu biết về pháp luật. Nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của GDPL cho CBCC và các tầng lớp nhân dân nên Đảng, Nhà nước ta rất coi trọng công tác này. Trong Văn kiện Đại hội VI Đảng ta ñã nhấn mạnh: “Coi trọng công tác giáo dục, tuyên truy n, giải thích pháp luật.

Cần sử dụng nhiều hình thức và biện pháp ñể giáo dục, nâng cao ý thức pháp luật và làm tư vấn pháp luật cho nhân dân” [22, tr. Nhà nước ta cũng ñã từng bước xây dựng, ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về phổ biến, GDPL cho các tầng lớp nhân dân; trong ñó có Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2 12. Trong những năm qua, việc triển khai thực hiện chủ trương, ñường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phổ biến, GDPL ñã ñạt ñược nhiều kết quả quan trọng; tạo ñược sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, ý thức tôn trọng, chấp hành pháp luật; góp phần thực hiện nếp sống và làm việc theo pháp luật trong CBCC, nhân dân. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, có lúc, có nơi, công tác này còn thiếu trọng tâm, trọng ñiểm, làm theo kiểu ñối phó, thiếu tính thường xuyên nên 2 hiệu quả không cao; nhận thức, ý thức pháp luật của một bộ phận CBCC, người dân chậm ñược cải thiện, chưa ñược nâng lên tương xứng với những thay ñổi trong hệ thống pháp luật thời kỳ ñổi mới.

Thực tiễn công tác phòng, chống tội phạm ở nước ta trong những năm qua cho thấy, do nh ng hạn ch về trình ñộ học vấn, thiếu kiến thức, hiểu biết pháp luật nói chung, hiểu biết pháp luật hình sự nói riêng nên không ít người ñã thực hiện hành vi phạm tội, bị tòa tuyên án, trở thành phạm nhân (PN). PN là người ñang chấp hành án phạt tù có thời hạn, tù chung thân. Trong nhiều trường hợp, một người trở thành PN là do thiếu kiến thức, hiểu biết pháp luật, trong ñó có pháp luật hình sự; bởi vậy, trong quá trình chấp hành án phạt tù tại trại giam (TG), theo quy ñịnh tại Điều 28 Luật Thi hành án hình sự, PN phải học pháp luật, giáo dục công dân và ñược học văn hoá, học nghề. PN ñược cung cấp thông tin về thời sự, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Mục ñích của hình phạt mà PN bị buộc phải chấp hành tại TG “không chỉ nhằm trừng trị người phạm tội mà còn giáo dục họ trở thành người có ích cho xã hội, có ý thức tuân theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống xã hội chủ nghĩa, ngăn ngừa họ phạm tội mới” [61, Đ 27]. Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 cũng ñã dành Điều 21 ñể quy ñịnh về phổ biến, GDPL cho người ñang chấp hành hình phạt tù. Điều ñó nói lên rằng, GDPL cho PN trong các TG là hoạt ñộng có vai trò hết sức quan trọng nhằm trang bị cho họ kiến thức pháp luật, chuẩn bị hành trang ñể họ trở thành người có ích cho xã hội, không phạm tội mới sau khi trở về tái hòa nhập cộng ñồng. Là những cơ quan thi hành án hình sự trực thuộc Bộ Công an, các TG ở nước ta trong những năm qua luôn phấn ñấu hoàn thành tốt công tác tiếp nhận, tổ chức quản lý giam giữ, giáo dục cải tạo PN, trong ñó có GDPL cho PN.

Công tác GDPL cho PN trong các TG ở Việt Nam ñã ñạt ñược những kết quả quan trọng, giúp PN nhận thức ñược tính chất, hậu quả nguy hại cho xã hội mà hành vi phạm tội của họ gây ra, làm hình thành, củng cố ý thức tôn trọng, chấp hành pháp luật của PN. Bên cạnh ñó, công tác GDPL cho PN trong các TG ở nước ta trong những năm qua cũng còn bộc lộ những hạn chế, nhược ñiểm nhất ñịnh, như vẫn còn PN bỏ trốn khỏi TG; còn có PN vi phạm nội quy, quy chế TG, vẫn có PN phạm tội mới sau khi mãn hạn chấp hành án phạt tù. Một trong những nguyên nhân của tình trạng ñó là do công tác GDPL cho PN trong các TG chưa ñạt mục tiêu, hiệu quả như mong 3 mu n; ngoài ra còn do ảnh hưởng của những nét ñặc thù về ñiều kiện ñịa lý - tự nhiên, thành phần dân tộc, văn hóa, lối sống, phong tục tập quán. của các vùng, miền khác nhau ở Việt Nam.

Thực tế trên ñây ñã và ñang ñặt ra yêu cầu khách quan phải ñẩy mạnh hoạt ñộng nghiên cứu khoa học cả về lý luận và thực tiễn vấn ñề GDPL cho PN trong các TG ở Việt Nam hiện nay. Xuất phát từ tình hình trên, tác giả nhận thấy, việc nghiên cứu lý luận về GDPL cho PN, khảo sát, ñánh giá thực trạng, nguyên nhân, chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng tới công tác này ñể trên cơ sở ñó, ñề xuất các quan ñiểm và giải pháp nâng cao hiệu quả GDPL cho PN trong các TG ở Việt Nam hiện nay là m t v n ñề có tầm quan trọng và mang tính cấp thiết cả trên phương diện lý luận và thực tiễn.